Рамзан Қодировнинг танқидчиси бўлган чечен Австрияда ўлдирилганди. Бир гуруҳ чеченистонликлар қотилликни зиммаларига олишди

4 июль куни Австрия пойтахти Вена шаҳрида чечен миллатига мансуб шахс номаълум қотил томонидан ўлдирилган. Марҳум Россия фуқароси бўлган ва Австрияда сиёсий қочоқ мақомида яшаб келган. Ҳодисадан бир неча соат ўтгач, Австриянинг яна бир шаҳри Линцда ушбу суиқасдда гумон қилинган шахс қўлга олинган.

Oe24 нашрининг Линц шаҳри полиция маҳкамасига таяниб хабар беришича, марҳум чечен миллатига мансуб Мамихан Умаров бўлган. Шунингдек, қотилликда гумонланиб ҳибсга олинган шахс ҳам чечен миллатига мансуб бўлиб, ҳибсга олиш вақтида қаршилик кўрсатмаган.

Ўзини Анзор деб атаган Мамихан Умаров Бек Мартин номи остида Австрия паспортига ҳам эга бўлган. Умаров Австрияга 2005 йилда кўчиб ўтган.

Шу йилнинг февраль ойида украиналик журналист Владислав Сидоренкога берган интервьюсида Мамихан Умаров Чеченистонни тарк этишига уни таъқиб қилишгани сабаб бўлганини айтган эди. Унинг билдиришича, 1999-2000 йилларда Чеченистон Россия томонидан қайта эгаллангандан сўнг бу ерда террорчилар умуман қолмаган. Шундан сўнг, ҳукумат Умаровга ўхшаганларга «ов» бошлаган. Ўшанда чорасиз қолган Умаров 2005 йилда Чеченистонни тарк этиб, Австрияга кўчиб ўтган.

Умаров Сидоренкога у 2010 йилдан буён Австрия махсус хизматлари билан ҳамкорлик қилиб келгани ва ўндан ортиқ буюртма қотиллик у орқали бажарилгани ҳақида айтган. Худди шу интервьюсида Умаров Украина махсус хизматлари томонидан ўтказилган махсус амалиётда қатнашгани ҳақида ҳам гапириб берганди.

Учта буюртма қотиллик

2014 йил декабрь ойида Радикал партиядан Украина Олий Радаси депутати этиб сайланган Игорь Мосийчук Рамзан Қодировнинг портретини нишонга олиб ўқ узганини видеотасвирга олади ва унда тез орада бу республикага бориши ҳамда Чеченистон раҳбари билан муносабатларни ойдинлаштириб олиши ҳақида гапиради. Депутатнинг бу ҳаракатига изоҳ бераркан, Рамзан Қодиров «Афтидан, Мосийчукдан ҳамма чарчаган ва уни ўртадан олиб ташлашни (яъни ўлдирмоқчи) хоҳлаб уни Қодиров ўлдиртирди деб айбни менга юклашмоқчи», деган эди.

2020 йил февраль ойида Австрияда Сидоренкога берган интервьюсида бу ҳодисани эслар экан, Мамихан Умаров шундай деган: «2015 йилда украиналик депутатнинг Қодиров портретига ўқ узиб видеотасвирга олишидан сўнг менга Чеченистондан одамлар алоқага чиқишди. Улар мендан Игорь Мосийчукни ўлдирадиган одам топиб беришимни сўрашди. Шунингдек, чечен миллатига мансуб Адам Осмаев ва унинг рафиқаси Амина Окуевани йўқ қилишда ҳам ёрдам сўрашди. Чеченистонлик бу эр-хотинлар Украина шарқидаги қуролли можарода Киев томонида туриб айирмачиларга қарши ҳарбий ҳаракатларда иштирок этганди».

Умаров ўз сўзларига далил сифатида Сидоренкога ўзи билан алоқага чиққан Чеченистон фуқароси юборган аудиохабарларни тақдим этган. Ўшанда у билан алоқага чиққан чеченистонлик шахс чечен тилида «Энг муҳими, Амина ва Адам Осмаевни йўқ қилиш зарур. Агар Адам ва унинг хотини Аминага қўшиб Қодировга пўписа қилган депутат ҳам йўқ қилинса, бу ажойиб иш бўлар эди», деган.

Аудиоёзувда алоқага чиққан шахс Умаровга юқоридаги иш учун «бир ярим» берилишини айтади. Умаров Сидоренкога бу сумма бир ярим миллион евро эканини айтган.

Мамихан Умаровнинг сўзларига кўра, у ўшанда дарҳол депутат Мосийчук ва Адам Осмаевга чеченистонлик шахснинг буюртмаси ҳақида хабар берган ва аудиоёзув ҳамда ёзишмаларнинг скриншотларини уларга жўнатган.

Умаровнинг бу сўзларни яқинда Игорь Мосийчук ҳам тасдиқлади. Депутатнинг айтишича, ўшанда Украина махсус хизматлари вазиятни ўз назоратига олади.

Шундан сўнг, чеченистонликлар билан музокаралар Украина махсус хизмати ходимлари иштирокида давом этади ва шартли сохта «қотил» юқоридаги уч шахсни ўлдириш учун улардан 20 минг долларни аванс сифатида олади. Мосийчукнинг билдиришича, 2019 йилда ушбу ишни олиб борган ходимлар телефонлар ва хабарларга жавоб беришни тўхтатади ва ишни «музлатиб» қўяди. Унинг фикрича, бу Украинада мамлакат раҳбари ўзгариши билан боғлиқ.

2017 йил октябрь ойида Игорь Мосийчукка кутилмаганда суиқасд уюштирилади. Автомобиллар тўхташ жойида қолдириб кетилган скутернинг портлаши икки киши ҳалок бўлишига сабаб бўлади. Уч киши, шу жумладан Мосийчукнинг ўзи ҳам яраланади, аммо тирик қолади. Украина Ички ишлар вазирлиги раҳбарияти ўша пайтда бу суиқасдга Чеченистон раҳбари Рамзан Қодиров алоқадорлигини билдирганди. Ўз ўрнида, Чеченистон раҳбари ўзига қўйилган айбловга жавоб берганди. «Мосийчукка ўзлари суиқасд уюштиришди ва унга мени номимни боғлаб шов-шув кўтаришди», деганди у.

2017 йилда Адам Осмаев ва Амина Окуевага қарши кетма-кет иккита суиқасд содир этилади. Оқибатда биринчи суиқасдда омон қолган Окуева иккинчи суиқасдда ўлдирилади, Осмаев эса тирик қолади.

Қодировни танқид қилиш

2020 йил апрель ойида Мамихан Умаров Чеченистон раҳбари Рамзан Қодировга қаратилган видеомурожаат билан чиқади. Вена шаҳрида, Дунай дарёси устидаги кўприкда туриб ёзилган видеомурожаатда Умаров Рамзан  Қодиров ва унинг отаси Ахмат Қодировни ҳақорат қилади ҳамда ўзининг телефон рақамини айтиб, Чеченистон раҳбарига қўнғироқ қилса, эркакчасига гаплашиб олишини айтади: «Кўряпсан, мен юзимни яширмаяпман, хоҳлаган одамингни жўнат».

2019 йилда Грозний телеканалида қилган чиқишида Рамзан Қодиров интернетда ўз шаънини ҳақорат қиладиганлар ҳақида шундай деган эди: «Агар бутун дунё кўк олов ичида қолиб, ёнаётган бўлса ҳам, барча мамлакатларнинг қонунларини бузиб бўлса-да, биз шарафимизни ҳақорат қиладиганларни тирик қолдирмаймиз. Муқаддас Қуръон билан қасам ичаман – тирик қолдирмаймиз».

Ўшанда Чеченистон раҳбари ўз шаънига қилинадиган ҳақоратни кечирмаслик учун ҳар қандай жазога тайёрлигини айтганди. «Балки қамоққа ташлашар, балки ўлдиришар, аллақачон 45 ёшдаман, яшайдиганимни яшаб бўлдим», деган эди Чеченистон раҳбари. Ҳозирча Мамихан Умаровнинг ўлдирилиши масаласига Рамзан Қодиров ҳеч қандай муносабат билдирмади.

Мамихан Умаровнинг ўлдирилиши сўнгги бир йил ичида Европада истиқомат қилувчи чеченларга қилинган тўртинчи суиқасд ҳисобланади. 2019 йил август ойида Берлинда миллати чечен бўлган Грузия фуқароси Зелимхон Хангошвили отиб ўлдирилганди. Хангошвили кўп йиллардан бери Германияда сиёсий қочоқ мақомида яшаган. Ўшанда Хангошвилининг ўлимида гумон қилинган шахс воқеа жойи яқинида ушланади. Жорий йил июнь ойида Германия федерал прокуратураси Хангошвилининг қотиллиги «Россия Федерацияси марказий ҳукуматидаги давлат хизматлари» буйруғи билан содир этилганини маълум қилди.

Чеченларга қарши яна бир суиқасд жорий йил 1 февраль куни Франциянинг Лилль шаҳрида амалга оширилади. Ўшанда чечен миллатига мансуб Имран Алиевнинг жасади меҳмонхоналардан бирининг хонасидан топилади. Имран Алиев ҳам Чеченистон раҳбари шаънига ҳақоратомуз сўзлар ёғдириш билан танилган эди. Французларнинг BFMTV нашри ўз манбаларига таяниб, қотиллик сиёсий сабабларга кўра амалга оширилганини ва уни Россия махсус хизмати ходимлари амалга оширган бўлиши мумкинлигини маълум қилади.

2020 йил 26 февраль куни Швецияда таниқли чечен блогери Тумсо Абдураҳмоновга суиқасд уюштирилади. Ушбу суиқасд муваффақиятсиз чиқади. Абдурахмонов ҳужум қилган шахсни зарарсизлантириб, полицияни чақиришга муваффақ бўлган. Абдураҳмоновга суиқасд қилишга уринган эр-хотинлар Россия фуқароси бўлиб чиқади.

ВВС билан суҳбатда Абдураҳмонов Венадаги қотиллик ҳеч бир чеченни ажаблантирмаганини айтган. «Баъзи одамлар Умаровни топиш учун бурунлари билан ер қазишяпти», деган миш-мишлар тарқалди. Умаровни кўпчилик, шу жумладан мен ҳам огоҳлантирдим. Аммо у огоҳлантиришларимизга бепарво бўлди», деган Абдураҳманов.

Абдурахмановнинг айтишича, Мамихан Умаровга қилинган суиқасддан сўнг унинг марҳум билан сиртдан таниш бўлганини билган Швеция полицияси сўнгги кунларда ҳатто унинг уйини ҳам қўриқлай бошлаган.

Ўз шахсини ошкор қилмаган чеченнинг сўзларига кўра, Умаровнинг ўлдирилиши Венадаги чечен диаспорасини ҳаяжонга солган. Одамлар бу суиқасд ҳақида бир-бирларига хабарлар юборган ва Умаровнинг жазоланиши нима сабабли рўй берганини муҳокама қилишган. Ўша манбанинг сўзларига кўра, Умаровнинг Қодировга видеомурожаатида аниқ сиёсий танқид бўлмаган, у шунчаки Рамзан Қодиров билан ўзаро қасдлашиб қолган, холос.

«Бўлиб ўтган ҳодиса туфайли Европадаги чечен миллатига мансуб одамлар қўрқиб қолишди ва аксарияти ўз хавфсизлигини ўйлаб ташвишланяпти. Умаров нима қилган бўлса ҳам, нималар деган бўлса ҳам, унга бўлган муносабатимдан қатъи назар, агар бу буюртма қотиллик бўлса, демак бу суиқасд Европада яшаб юрган оддий чеченлар орасида ташвиш уйғотиши табий ҳол», дея қўшимча қилган Венада яшовчи чечен.

Унинг айтишича, Европадаги чеченлар ҳеч қачон кўҳна қитъада яшаб ҳам ўзларини бехавотир ҳис қилмайди: «Европада яшовчи чеченлар бу қотиллик билан боғлиқ бўлган ғазаб ва қўрқувни ҳис қилмоқда. Аммо бундай сиуқасдлар қанча кўпайса, одамлар шунчалик норози бўлади, ўйлаганлари ҳақида янада кўпроқ гапиришади».

Умаровга қилинган суиқасд Венадаги иккинчи йирик қотиллик ҳисобланди. Унгача Австрия пойтахтида 2009 йилда Қодировнинг собиқ қўриқчиси Умар Исроилов ўлдирилганди. У ҳам тинимсиз Чеченистон раҳбарини танқид қилиб келган. Шунингдек, 2011 йилда Австрияда уч чечен судланади ва бири умрбод қамоқ жазоси олган, қолган иккитаси 19 йилга қамалган.

Умуман олганда, «Россия махсус хизматларининг иши» деб баҳоланадиган чеченларга қарши суиқасдлар анчагина. Улардан энг шов-шувлиси Чеченистоннинг биринчи президенти Зелимхан Яндарбиевга 2004 йил Доҳада амалга оширилган суиқасд ҳисобланади. Ўшанда Яндарбиевнинг машинасига ўрнатилган бомба портлаши оқибатида у ва икки қўриқчиси ҳалок бўлган, ўғли эса оғир жароҳатланганди. Шундан сўнг Қатар махсус хизмати Яндарбиевга уюштирилган суиқасдни Россиянинг мамлакатдаги элчихонаси ходимлари ёрдамида рус махсус хизмати ходимлари амалга оширганини маълум қилган ва қотиллар ушланиб, умрбод қамоқ жазосини олган эди.

«Барчасини биз қилдик»

Мамихан Умаровнинг қариндоши эканини айтган бир гуруҳ одамлар фейсбукда шов-шувли мурожаатни жойлашди. Чечен тилидаги бу мурожаатда бир гуруҳ чеченистонликлар Мамихан Умаровнинг қариндоши эканликлари ва уни Австрияда ўлдиришганини айтишади.

«Бу ит бизнинг уруғдан чиққан. Биз қилишимиз керак бўлган ишни қилдик. Унинг ўлдирилиш бўйича кўпчилик қўлга олинганини эшитдик, уларни қўйиб юбориш керак. Биз халқимизга ва республика раҳбарига мурожаат қилиш учун, улардан кечирим сўраш учун йиғилдик», дейилган мурожаатда.