Трампнинг иккинчи импичменти. Собиқ президентни қандай суд қилишади?

Сешанба кунининг иккинчи ярмида (Америка вақти билан) АҚШ Сенати судга айланади. Собиқ президентга айблов Вакиллар палатаси спикери Нэнси Пелоси томонидан танланган тўққиз нафар демократ конгрессмен томонидан илгари сурилади.

25 январ куни улар собиқ президентга айблов моддасини расман Сенатга тақдим этишган. Шундан сўнг, юқори палатадаги демократлар етакчиси Чак Шумер ва республикачи сенаторлар етакчиси Митч Макконнелл Трампнинг ҳуқуқшуносларига собиқ президентга айбловларни рад этишга тайёрланиш учун қўшимча вақт беришга келишишди.

Конгрессдаги демократлар «Оқ уйнинг собиқ раҳбари содир этган жиноят» тавсифланган 80 саҳифадан иборат ҳужжат Сенатга 2 февралдаёқ юборилганди. Олти кун ўтиб, 8 феврал куни Трампнинг вакиллари ўз позицияларини тақдим этишди. Ҳуқуқшунослар ўз ваколатларини топшириб бўлган президентнинг импичменти конституцияга зидлигини, Оқ уй собиқ раҳбарининг тарафдорларини сайлов натижаларини тан олмасликка ва «охиригача курашиш»га чақириши АҚШ Конституциясига киритилган биринчи ўзгартириш билан ҳимояланганини таъкидлашган.

Душанба куни собиқ президентнинг адвокатлари конгрессменлар томонидан таклиф қилинган шартлар тўла қониқтириши ва судда ўз позицияларини ҳимоя қилишга тайёрликларини билдиришди.

«Бу жараён жисмоний шахсга импичмент эълон қилишга уринишни нима учун абсурд ва конституцияга зид деб ҳисоблашимизни сенаторларга тушунтиришга имкон беради», дейилган ҳуқуқшунослар Брюс Кастор ва Дэвид Шон томонидан имзоланган мактубда.

Жараён қанча вақт олади?

Сенатдаги эшитувлар Вашингтон вақти билан сешанба куни соат 13.00да (Тошкент вақти билан 23.00) бошланади. Томонларга ўз позициясини асослаш учун чиқиш қилишига тўрт соатдан вақт ажратилади. Шундан сўнг палатада овоз бериш жараёни бўлиб ўтади, унинг якунида Сенатда лавозимини тарк этиб бўлган президентга қарши айбловни кўриб чиқиш учун асос бор-йўқлиги аниқланади.

Сенатда жами 100 нафар конгрессмен бўлиб, қарор қабул қилиниши учун шунчаки кўпчиликнинг овози етарли бўлади - камида 51 овоз.

Агар эшитувни ўтказиш ҳақида қарор қабул қилинса, чоршанба куни томонлар ўз позицияларини ифодалаш учун 16 соатдан вақтга эга бўлишади. Протоколга кўра, далилларни тақдим этиш учун бир кунда саккиз соат ажратилган, томонлар ўз аргументларини келтириш учун икки кундан ортиқ вақт сарфлай олмайди.

Шундан сўнг сенаторларга тўрт соат вақт берилади, бу вақт мобайнида улар айбловчи томон ва ҳимоячиларга саволлар беришлари мумкин, кейин яна тўрт соат давомида конгрессменлар иш бўйича қўшимча далиллар ва гувоҳликларга эҳтиёж бор йўқлигини ҳал қилиш учун муҳокама ўтказишади.

Бунгача айбловчи томон вакиллари гувоҳларни чақиришдан маъно йўқлигини айтиб ўтишганди: 6 январ куни Капитолийда бўлган сенаторларнинг барчаси шу куни импичмент масаласини кўриб чиқишаётган бўлишади, улар шундоғам Трампнинг айбланишига сабаб бўлган Сенат биносига ҳужумнинг тўғридан тўғри гувоҳлари ҳисобланишади.

Аввалроқ Трампнинг адвокати Дэвид Шоэн яҳудийлар байрами муносабати билан жума куни кечқурундан шанба куни кечқурунгача танаффус эълон қилинишини сўраганди, аммо у ҳафта бошида ўз сўровини қайтиб олди ва жараён ўз вақтида давом этадиган бўлди.

Трампни кимлар ҳимоя қилмоқда?
Эшитувлар бошланишига бир ҳафта вақт қолганида импичмент жараёнида Трампнинг манфаатларини ифодалаши керак бўлган юридик жамоа истеъфога чиқди. Адвокатлар Дэвид Шоэн ва Брюс Кастор уларнинг ўрнига жараёнда иштирок этишга розилик билдиришган.

Кастор ўз вақтида Пенсильвания штати округ прокурори сифатида ишлаган, 2005 йилда жинсий зўравонликда айбланган таниқли актёр Билл Косбига айблов эълон қилишга рози бўлмаганидан кейин машҳурликка эришганди.

Шоэн Трампнинг яқин дўсти Рожер Стоуннинг юридик маслаҳатчиси бўлган, шунингдек, вояга етмаган қизга жинсий тажовуз қилиш бўйича айблов жараёни якунини кутаётиб қамоқда ўз жонига қасд қилган молиячи Жеффри Эпштейнга ишлаган.

Трамп кўрсатма беришга чақирилиши мумкинми?
4 феврал куни Мэриленд штатидан бўлган конгрессмен-демократ, импичмент жараёнида айбловчилар гуруҳига раҳбарлик қиладиган Жеми Раскин собиқ президентга расмий мурожаат йўллаб, уни Сенатдаги эшитувлар вақтида қасамёд қабул қилиб, чиқиш қилишга таклиф этганди. У собиқ президентнинг гувоҳлик беришдан эҳтимолий бош тортишини унинг айбдорлиги исботи сифатида қабул қилиш ҳуқуқига эгаликларини айтганди.

Трампнинг маслаҳатчиси Жейсон Миллер у импичмент жараёни доирасида АҚШ Конгрессида кўрсатма бермаслигини маълум қилди. Трампнинг адвокатлари айбловчиларнинг жараён доирасида сўзга чиқиш сўровини «пиар ҳийла» деб атади. «Сиз аниқ билганингиздек, бу ноконституцион жараён шунчаки қандайдир салбий натижаларга олиб кела олмайди», деди ҳуқуқшунослар. Уларнинг сўзларига кўра, конгрессменлар ўзларининг Трампга қарши айбловларини исботлай олмайди, «импичмент жараёнини ўтказиш мақсадида конституциядан фойдаланиш эса бундай ўйинларни ўйнаш учун ўта жиддий иш».

Трамп қораланиши мумкинми?

Ўз вақтида Мэриленддаги университетлардан бирида ҳуқуқшуносликдан дарс берган конгрессмен Раскин Сенат собиқ президентни тарафдорларини исёнга ундагани учун қоралашга ҳақли эканига ишончи комил. Вашингтондагилар 6 январ воқеаларига айнан шундай қарамоқда.

«Ҳар ким тушуниши керакки, сен президентлигингнинг сўнгги ҳафталарида қилган ишларинг учун жавобгар бўлмасанг, бу жуда хавфли прецедент яратади», дея ҳисоблайди конгрессмен.

Шу билан бирга, Америка пойтахтидагилар Трампнинг иккинчи импичменти унинг қораланиши билан якунланишига ишонқирамаяпти. Бундай қарор қабул қилиниши учун Сенатда демократларни камида 17 нафар республикачи ҳам қўллаши талаб этилади.

Собиқ президентга импичмент қонунийлиги борасида ўтказилган овоз бериш жараёнида Трампга қарши айбловни фақат беш нафар республикачи қўллаганди. Афтидан, кучлар нисбати импичмент жараёни вақтида ҳам ўзгармайди.

Агар Сенат барибир собиқ президентга қарши айбловни қўллаб-қувватласа, кейинги қадам Трампга ҳар қандай давлат амалини эгаллашни тақиқлаш масаласини овозга қўйиш бўлади. Бундай қарор қабул қилиниши учун эса шунчаки кўпчиликнинг овози етарли бўлади.