Коррупцияга қарши кураш самарадорлиги жазонинг муқаррарлигидами ёки унинг оғирлигида? — эксперт билан суҳбат

Коррупцияга қарши курашишда жазонинг муқаррарлиги муҳимроқ, фақат уни тўғри қўллаш керак. Жазонинг оғирлиги эса фақат қисқа муддатли натижалар бериши мумкин. Коррупцияга қарши кураш бўйича мутахассис, фалсафа адъюнкт-профессори Қодир Қулиев Ўзбекистонда олиб борилаётган антикоррупцион сиёсат самарадорлиги мавзусида Kun.uz билан суҳбатда шу ва бошқа фикрларни билдириб ўтди.

– Мансабдорлар ва фуқароларни коррупциявий жиноятлардан қайтаришда қайси омил муҳимроқ: ҳуқуқбузарлар учун жазонинг муқаррарлигими ёки жазонинг оғирлигими?

– Жуда кўп ҳолатларда аниқ жазога тортилиши муҳимроқ. Жазонинг оғирлиги бўлса… йўқ. Жавобимга тадқиқот ва исботланган, психологик нуқтайи назаридан ёндашаман. Инсон ўзи қилган ишининг узоқ муддатли натижасини инобатга олмайди. Масалан, рулда ўтирибсиз, машина ҳайдаётганда SMS ёзиш мумкин эмас ёки хавфсизлик камарини тақиш керак. Чунки бу тўғридан тўғри ўлим билан боғлиқ. Лекин инсонлар бунга эътибор қилишмайди. Жазо ҳам шундай, оғир жазо билан қисқа муддатли натижага эришиш мумкин, лекин узоқ муддатда натижа бермайди.

Лекин жазонинг муқаррарлиги албатта керак. Бу ерда жуда кўп элементлар бор. Коррупцияга қарши курашиш стратегиялари ва тактикалари қай даражада самарали эканлиги, жазо тўғри бериляптими, ўша одам бу жазога муносибми ёки йўқ, деган масалалар ҳам бор.

Ўзбекистонга ижтимоий, сиёсий ва иқтисодий призмалардан қараганда биз кўпроқ коррупциянинг олдини олиш чораларига эътибор қилишимиз керак. Коррупцияга қарши курашиш агентлиги ҳам БМТ конвенциясида назарда тутилган ушбу қоида – коррупциянинг олдини олишга эътибор қиляпти. Ва бу яхши йўналиш.

Жазонинг муқаррарлиги керак, фақат уни тўғри қўллаш керак. Жазонинг оғирлиги борасида мен қўшилмайман. Масалан, Хитойни қаранг. Адашмасам, 2021 йилда минг нафардан кўпроқ амалдорлар отилди. Яна давлат мулкини талон-торож қилишяпти. Уларни кўчага – омманинг олдига чиқариб отишяпти. Сўнг ўша ўқни [патронини] конвертга солиб оиласига юборишяпти ва харажатларини ундириб олишяпти. Қандай шафқатсиз жараён эканлигини қаранг, лекин қанчалик самарасиз эканлигини кўриб турибмиз. Барибир, охирги 10 йилликда Хитойнинг антикоррупциявий индексини қарасангиз деярли ўзгаришни кўрмайсиз.

Тўлиқ суҳбат билан юқоридаги видеода танишишингиз мумкин.

Фаррух Абсаттаров суҳбатлашди.

Тасвирчи ва монтаж устаси – Мирвоҳид Мирраҳимов.