Тарих саҳнасида 69 йил яшаган СССР жуда ёпиқ давлат бўлган. Бу давлатдан хорижга кўчиб кетиш ёки хориждан кўчиб келиш қийин эди. Одамлар маъмурий-буйруқбозликка асосланган, эркинлик бўлмаган тузумдан тинч йўл билан чиқиб кета олмаган. Шу сабабли айримлар ўз ҳаётини хавф остига қўйиб бўлса-да, турли йўллар билан совет иттифоқидан қочишга уринган.
Айниқса, СССР томонидан 1940 йилда эгалланиб, 2-жаҳон урушидан кейин совет тузуми ўрнатилган Болтиқбўйи республикаларининг аҳолиси Москва қўл остида яшашни кўп ҳам хушламасди. Шу сабабли уларнинг аксарияти имконияти бўлиши биланоқ мамлакатни бутунлай тарк этарди.
Айримлари эса жиноят содир этиб бўлса ҳам қочишга уринган. Литвалик Пранас Бразинкас ҳам ўшалардан бири эди. У 1970 йилда СССРдан чиқиб кетиш учун аввал бу давлатда кузатилмаган ишни қилади. Қурол ёрдамида Ан-24 самолётини йўловчилари билан бирга Туркияга олиб қочади.
Пранас Бразинкас
Пранас Бразинкас 1924 йилда Литвада туғилган. 1940 йил у16 ёшга тўлганда, совет иттифоқи Эстония, Латвия ва Литвани босиб олади. Шундан сўнг уруш бошлангунча коммунистлар бу ерда совет ҳукумати ўрнатишга киришади. Колхоз ва совхозлар тузиб бойлар ва ўртаҳолларни талашади. Одамларни сургун қилишади. Йирик тадбиркорларнинг корхоналари тортиб олинади. Ўша пайтда кўплаб ҳамюртлари каби Пранас совет иттифоқини ёмон кўриб қолади.
1941 йил 22 июнда немислар СССРга бостириб киргач ҳамма уруш билан овора бўлади ва Болтиқбўйи давлатларида ўтказилаётган социалистик ислоҳотлар тўхтайди. Уруш тугагандан сўнг советлар энди одамларни «фашистлар билан ҳамкорлик қилишда айблай бошлашади. Шу жумладан Пранасни ҳам.
Уни Болтиқбўйи республикаларини советлардан озод қилиш учун партизанлик уруши олиб борган литваликларнинг «Ўрмон биродарлари» ҳаракатига қўшилганликда айблашади. Аммо етарлича исбот топилмайди.
Совет тузуми Пранасни барибир қамайди. 1955 йилда у хизмат вазифасини суиистеъмол қилганликда айланиб бир йилга қамалади. Орадан ўн йил ўтиб 1965 йилда магазин мудири бўлиб ишлаб юрганида уни камомадга йўл қўйганликда айблаб яна 5 йилга қамашади.
Қамоқдан чиққан Пранас тинчроқ яшаш учун 14 ёшли ўғли билан бирга Қўқон шаҳрига кўчиб келади ва шу ерда яшай бошлайди. Орадан бироз ўтиб у иккинчи марта уйланади. Сўнг ҳуқуқни ҳимоя қилиш органлари эътиборига тушмаслик учун хотинининг фамилиясини олади. Аммо КГБ уни назардан қочирмаганди.
1970 йилда Қўқонда КГБ уни суҳбатга чақиради ва таржимайи ҳоли билан қизиқа бошлайди. Шундан сўнг у нима қилиб бўлса ҳам СССРдан қочишга қарор қилади ва Грузияга кетади.
