Яқинда Жаҳон банки (ЖБ) томонидан Қирғизистон, Тожикистон ва Ўзбекистонда ўтказилган «Бизнес пулси» (Business Pulse Survey) тадқиқоти урушнинг корхоналар фаолиятига, жумладан, ҳар бир мамлакат контекстида эҳтимолий таъсирини баҳолаш имконини берувчи янги маълумотларни тақдим этди.
Кўтарилган харажатлар ва нархлар
Тадқиқотда қатнашган Марказий Осиёнинг учта давлатидаги корхоналарнинг 65 фоизи 2022 йил февралидан бери ишлаб чиқариш таннархининг ошишига дуч келаётганини маълум қилди. Кўп жиҳатдан бундай харажатларнинг ошиши Қирғизистон корхоналари учун характерли, чунки улар Россиядан кўпроқ маҳсулот ва материаллар сотиб олади. Умуман олганда, сўровда қатнашган корхоналарнинг 43 фоизи Россия ва Украинадан импорт ҳажми камайгани ёки бу мамлакатлардан харидлар тўлиқ тўхтатилгани ҳақида хабар берган. Ишлаб чиқариш таннархининг ошиши корхоналарни маҳсулот нархини оширишга ёки рентабелликнинг пасайиши билан курашишга мажбур қилди.
Бундан ташқари, ўз маҳсулотларини Россия ёки Украинадан экспорт қилувчиларга ёки трансмиллий корпорацияларга сотадиган корхоналар сотувлар ўртача 5 фоизга камайганлиги ҳақида хабар берди (катта ўзгаришлар билан - сотувнинг тахминан 3 фоиздан 13 фоизгача қисқариши), Россия ёки Украинага маҳсулот сотмайдиган корхоналарнинг савдоси эса ўртача 5 фоизга ошди.
Кредитлардан фойдаланиш
2022 йил февралидан Қирғизистон, Тожикистон ва Ўзбекистон корхоналари молиявий қийинчиликларга дуч келмоқда, бунинг сабаби рентабелликнинг пасайиши ва янги кредит маблағларидан фойдаланиш қийинлиги бўлиши мумкин. Сўровда қатнашган корхоналарнинг чорак қисми шундай қийинчиликларни бошдан кечирмоқда, шунинг учун улар ўз кредитларини тўғрилаш ва қарз юкини камайтириши керак. Кредитни тўғрилаш зарурати Россия билан уч мамлакат ичида энг кўп савдо-сотиқ билан интеграциялашган Қирғизистон корхоналари томонидан сезилади.
Қизиғи шундаки, барча корхоналар молиявий ҳолатидан (беқарорлик даражасидан) қатъи назар, кредит олишда тобора ортиб бораётган қийинчиликларга дуч келмоқда. Кредит олишда асосий қийинчиликлар рўйхатида биринчи ўринда фоиз ставкалари бор. Иккинчи ўринда гаров таъминоти ва кафолатлар мавжуд бўлиб, бу корхоналарга ўсиб бораётган кредит рискини енгиш ва кредит ставкаларини пасайтиришга ёрдам беради. Учинчи ўринда эса банкларнинг кредит беришни истамаслиги, кредитлаш қоидаларини кучайтириши ва глобал ноаниқликнинг кучайиши шароитида таваккалчиликдан воз кечиши туфайлидир.
