Алкоголь савдосида “улғайган ёш”, рад этилган “профилактик суҳбат” ва маҳаллалар учун 7 трлн сўм. Сенатнинг 2022 йилдаги сўнгги ялпи мажлиси қандай ўтди?

Қарийб 30 млрд долларлик бюджет

Сенаторлар Сенат ялпи мажлисининг биринчи иш кунини «2023 йил учун Ўзбекистон Республикасининг давлат бюджети тўғрисида»ги қонун муҳокамасидан бошлашди. Муҳокама жараёнида Молия вазири кўпчиликда туғилган савол – давлат ташкилотларининг қисқариши давлат бюджетида ҳисобга олинганми, деган масалага изоҳ бериб ўтди. Вазирга кўра, давлат ташкилотларининг қисқаришидан бўшайдиган бюджет маблағлари ижтимоий масалаларни ҳал этишга йўналтирилади.

“2023 йил 1 январдан мустақил фаолият юритувчи республика ижро этувчи ҳокимият органлари сони 61 тадан 28 тагача, жумладан, амалдаги 25 та вазирлик 21 тагача қисқартирилди. Табиийки, муҳокама қилинаётган “2023 йил учун Давлат бюджети тўғрисида”ги қонун лойиҳасида мазкур ислоҳотлар ҳисобга олинганми, деган савол туғилади. Қайта ташкил этилаётган республика ижро этувчи ҳокимият органлари фаолиятини тўлақонли йўлга қўйиш чора-тадбирлари асосида уларнинг тузилмалари, вазифа ва функцияларини аниқ белгиловчи норматив ҳужжатлар тайёрланмоқда. Улар тасдиқлангандан сўнггина республика ижро этувчи ҳокимият органларининг сақлаш харажатларига аниқлик киритилиб, белгиланган тартибда қонунга ўзгартириш ва қўшимчалар киритилади. Бунда шу ислоҳотлар натижасида бўшайдиган бюджет маблағлари ижтимоий масалаларни ҳал этишга йўналтирилади”, — дея маълум қилди Темур Ишметов. 

Сенаторлар томонидан 2023 йил учун давлат бюджети тўғрисида қонун маъқулланди. Мазкур қонун билан 2023 йил учун Ўзбекистон Республикаси консолидациялашган бюджетининг жамланма параметрлари ҳамда 2024–2025 йиллар учун бюджет мўлжаллари белгиланган.

Қонунга кўра, 2023 йилда мамлакат иқтисодиётида ялпи ички маҳсулотнинг ўсиш суръатлари 5,3 фоиз ва истеъмол нархлари индекси 2022 йилнинг декабр ойига нисбатан 9,5 фоиз миқдорида бўлишидан келиб чиқиб, бюджет параметрлари ҳисоб-китоб қилинган. Консолидациялашган бюджетнинг даромадлари 2023 йилда 310,7 трлн сўмни ҳамда харажатлар 343,2 трлн сўмни ташкил этиши кутилмоқда.

Рад этилган “профилактик суҳбат”

Ялпи мажлисда “Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси тўғрисида”ги қонун сенаторлар томонидан рад қилинди. “Профилактик суҳбат ўтказяпмиз деб одамларни бесамар ушлаб туриш керакмас”, дея таъкидлади ушбу қонун муҳокамасида Сенат раиси Танзила Норбоева.

Қонуннинг рад этилишига бир қатор сабаблар келтирилди. Жумладан, Сенатнинг Мудофаа ва хавфсизлик масалалари қўмитаси раиси Қутбиддин Бурҳонов қонундаги қатор нормалар амалдаги бошқа қонунлар, хусусан, ҳуқуқбузарликлар профилактикаси билан боғлиқ бўлган қоидаларга номувофиқлиги ҳақида тўхталиб ўтди.

Танзила Норбоева эса қонун қанчалик долзарб бўлмасин, рад этилиши унинг ижроси билан боғлиқ амалиётда юзага келиши мумкин бўлган жиддийроқ муаммоларнинг олдини олишини таъкидлади: 

“Бу қонун инсон ҳуқуқлари, манфаатлари, қадр-қимматига бевосита дахлдор. Мана, масалан, профилактика суҳбати, деган тушунча белгиланяпти. Жуда яхши амалиёт. Лекин, бундай суҳбат қанча вақт давом этиши керак, деган саволга аниқ жавоб йўқ. Профилактик суҳбат ўтказяпмиз, деб одамларни бесамар ушлаб туриш ёки бўлмаса вақтини олиш мутлақо нотўғри. Ваҳоланки, кўпгина давлатларнинг мазкур йўналишга оид қонунчилигида бу жиҳатлар аниқ кўрсатилган. Шу каби айрим нормалардаги камчиликларга кўз юмиб бўлмайди. Қонуннинг шу кўринишда қабул қилиниши эртага янада жиддийроқ муаммоларга сабаб бўлиши мумкин”. 

Алкоголь ва тамаки маҳсулотлари савдосида “улғайган ёш”

Сенатнинг ўттиз олтинчи ялпи мажлисида кўриб чиқилган ва маъқулланган муҳим қонунлардан бири “Алкоголь ва тамаки маҳсулотларининг тарқатилишини ҳамда истеъмол қилинишини чеклаш тўғрисида”ги қонун бўлди. Мазкур қонун 21 ёшга тўлмаганларга алкоголь ва тамаки маҳсулотларини сотишни чеклаши билан аҳамиятли.

Қонунга кўра, эндиликда 21 ёшга тўлмаганларни алкоголь ва тамаки маҳсулотларини истеъмол қилиш жараёнига жалб этиш жавобгарликка сабаб бўлади.

Қонун билан алкоголь ва тамаки маҳсулотлари тарқатилишини ҳамда истеъмол қилинишини чеклаш бўйича бир қатор янгиликлар киритиляпти.

Жумладан, алкоголь ва тамаки маҳсулотларини сотаётган шахс 21 ёшдан кичик кўринган харидордан унинг шахси ва ёшини тасдиқловчи ҳужжатини кўрсатишни талаб қилиши, ҳужжат мавжуд бўлмаган тақдирда эса сотишни рад этиши шартлиги белгиланмоқда. Шунингдек, алкоголь ва тамаки маҳсулотлари тарқатилиши ҳамда истеъмол қилинишини чеклаш бўйича фаолиятни амалга оширувчи органлар сафи кенгайтирилиб, уларнинг соҳадаги ваколатлари аниқ белгилаб қўйиляпти. Қонунда тамаки маҳсулотлари турлари ва уларнинг жумласига кирувчи маҳсулотларга аниқ таъриф берилган. 

Сарчашмаликларнинг Сенатга хати

Сенат ялпи мажлисининг иккинчи куни ҳудудларда олиб борилган ўрганишлар натижасида аниқланган камчиликлар, уларга ечим топиш борасидаги ишларни муҳокама қилишдан бошланди.

Жумладан, Оролбўйи минтақасини ривожлантириш масалалари ва экология қўмитаси раиси Борий Алиханов Қашқадарё вилояти, Шаҳрисабз туманидаги Сарчашма қишлоғи аҳолисини сув билан таъминлаш ҳамда мамлакатда сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш масалалари юзасидан ўз фикрини билдирди. Таъкидланишича, 5 минг аҳолиси бўлган Сарчашма қишлоғини сув билан таъминлаш 2019 йилдан бери муаммо бўлиб келаётгани аниқланган. Бу борада тезкор равишда мутасадди вазирлик ва ташкилотларга қишлоққа сув етказиб бериш бўйича лойиҳа ишлари, уни экспертизадан ўтказиш, керакли маблағ ажратиш ҳамда тендер асосида пудратчини белгилаш тўғрисида тегишли топшириқлар берилган ва назоратга олинган. Ушбу ишлар бошлангач қишлоқ аҳолиси томонидан Сенатга ташаккурнома хати келган. Хатда қишлоққа умумий узунлиги 7800 метр бўлган масофада сув олиб келиш бўйича барча жараёнлар амалга оширилганлиги, ушбу лойиҳа учун 4,5 млрд сўм маблағ ажратилганлиги ва ҳозирда тегишли корхона томонидан 500 метр узунликда канал қазиш ишлари бажарилганлиги ҳақида ахборот берилган. Ушбу лойиҳани тўла амалга ошириш 2023 йилнинг май ойигача тугалланади.

Шу каби, Сенат ялпи мажлисида Тошкент вилояти Бўстонлиқ туманида аграр ва сув хўжалиги масалалари қўмитаси томонидан олиб борилган ўрганишлар бўйича ҳам маълумот берилди.  

Маҳаллалар инфратузилмаси учун 7 трлн сўм 

Сенатнинг навбатдаги ялпи мажлисида маҳаллалар инфратузилмасини янада яхшилаш бўйича белгиланган лойиҳалар юзасидан парламент назорати доирасида амалга оширилган ишлар ҳам муҳокама қилинди.

Таъкидланишича, 2022–2023 йилларда маҳаллалар инфратузилмасини янада яхшилаш бўйича 5 284 та маҳалладаги 6 007 та объектда қурилиш-таъмирлаш ишларини амалга ошириш учун 7 трлн сўмдан ортиқ маблағ режалаштирилган бўлиб, шундан 2,7 трлн cўм жорий йилда ажратилиши кўзда тутилган. Қурилиш-таъмирлаш ишлари амалга ошириладиган 6 007 та объект бўйича аксарият лойиҳаларнинг лойиҳа-смета ҳужжатлари экспертизадан ўтказилган, шунингдек, қурилиш-пудрат ташкилотларини аниқлаш юзасидан тендер (танлов) савдоларига эълон берилган.

“Қарийб 5 300 та маҳаллани янада обод қилиш, хусусан, уларда ички йўллар, мактаб, боғча каби муҳим ижтимоий объектлар ҳолатини яхшилаш ва бугунги кунда кўпчиликнинг ташвишига сабаб бўлаётган долзарб муаммолар – электр, газ, сув таъминотини талаб даражасида йўлга қўйиш мақсад қилинди. Ҳудудлар манфаати нуқтаи назаридан Сенат кенгаши қарори билан бу борада белгиланган лойиҳалар ижросини назорат қилиш чора-тадбирлари тасдиқланди. Ноябрь ойидан бошлаб бугунга қадар ҳар биримиз бириктирилган ҳудудлардаги маҳаллаларда бўлиб, аҳоли билан учрашдик, лойиҳалар бўйича ишлар ҳолатини кўрдик ва бу жараён давом этмоқда.

Қайд этиш керак, мазкур йўналишда кенг кўламли ишлар бошланган. Хусусан, тасдиқланган дастурлар доирасида 6 мингдан зиёд лойиҳанинг смета ҳужжатлари ишлаб чиқилиб, мингдан зиёд объектда қурилиш-таъмирлаш ишлари бошлаб юборилган. Лойиҳаларни ўз вақтида молиялаштириш учун республика бюджетидан маҳаллий бюджетларга 1,7 трлн сўм маблағ ўтказилган. Умуман икки йил давомида мазкур мақсадларга

7 трлн сўмдан зиёд маблағ ажратиш назарда тутилгани ҳам белгиланган ишлар кўлами қанчалик кенг эканлигини англатади”, — дея масала юзасидан ўз фикрларини билдириб ўтган Танзила Норбоева.

Олий Мажлис Сенатининг ўттиз олтинчи ялпи мажлисида гендер тенгликка эришиш бўйича мақсадли вазифалар ҳам белгилаб олинди. 

Шу тариқа, Сенатнинг 2022 йилдаги сўнгги ялпи мажлиси ўз ишини якунлади. Ялпи мажлисда 14 та масала, шу жумладан 9 та қонун кўриб чиқилди.