Leopard ва Challanger 2. Украина Ғарбдан қачон ва қанча жанговар танк олади?

Полша президенти Анжей Дуда 4 январ куни Варшава Украинага ўнга яқин Leopard 2 танкларини етказиб бермоқчи эканини айтди. Аммо бу масала иттифоқчилар билан келишиб олиниши керак. Германияда ишлаб чиқарилган ва Полша қўшинларида хизмат қилаётган Leopard 2 танкларини Украинага топшириш учун Берлиннинг розилигини олиш талаб этилади.

Худди шу куни Буюк Британия бош вазири Риши Сунакнинг матбуот котиби журналистларга Лондон Киевга ҳарбий ёрдамни кучайтиришини ва Украинани бу урушда ғалаба қозонишига ёрдам берадиган янгироқ, замонавийроқ қуроллар билан таъминлашини маълум қилди.

Даунинг-стрит вакили, шунингдек, танклар украиналикларга фронт чизиғида ўзгаришлар қилишга ёрдам бериши мумкинлиги ва Британия Украинага Challenger 2 танкларини юбориш имкониятини кўриб чиқаётганини қўшимча қилди.

Лондон етказиб беришни ҳеч ким билан мувофиқлаштиришга мажбур эмас, чунки ушбу танклар Буюк Британияда ишлаб чиқилган ва ишлаб чиқарилган. Бироқ бундай масалалар шубҳасиз НАТОдаги ҳамкорлар билан барибир муҳокама қилинади.

Коалиция

Полша президенти Анжей Дуда бўлажак қурол пакети ҳақида Лвивда, Украина етакчиси Володимир Зеленский билан учрашувда эълон қилди.

Украина раҳбари бошқа давлатлар билан ҳам танк етказиб бериш бўйича музокаралар олиб борилаётганини ва яқин келажакда яна бир давлатдан танк етказиб берилиши ҳақидаги «ижобий сигнал»ни кутаётганини айтди.

Зеленский, шунингдек, фақатгина бир давлатдан оғир зирҳли техника етказиб бериш билан фронтда ўзгариш қилишнинг иложи йўқлигини таъкидлади.

«Leopard’ли биргина давлатнинг ўзи бизга ёрдам бера олмайди, чунки биз минглаб рус танклари билан жанг қиляпмиз», деди у.

1970-йиллар охиридан бери жами 3,5 мингга яқин Leopard 2 танки ишлаб чиқарилган. Анча эскироқ бўлса-да, бу танклар бир неча чуқур модернизациядан ўтган ва янгироқ танклар тактик-техник хусусиятлари бўйича эскиларидан кескин фарқ қилади.

Challenger 2 эса нисбатан замонавийроқ бўлиб, 1980-йиллар ўрталаридан ишлаб чиқарила бошланган. Улар анча кам нусхада ишлаб чиқарилган — тахминан 450 дона.

Challenger 2 фақат шу турдаги танкларда ишлатиладиган «Л30А1» тўпи билан жиҳозланган. Бу ушбу танклар Украинага юборилса улар учун алоҳида снарядлар ҳам етказиб бериш кераклигини англатади.

Leopard 2 эса силлиқ стволли тўп билан қуролланган бўлиб, бундай тўплардан бошқа танкларда ҳам фойдаланилади (масалан, АҚШнинг М1 Abrams танкида). Бундан ташқари, ушбу тўп НАТOнинг стандарт танк ўқ-дориларини ишлатади.

Бироқ, бир неча мамлакатдан танкларни етказиб беришда яна бир маъно бор. Гап шундаки, Ғарб давлатлари ҳозиргача Украинани танклар билан қуроллантиришга журъат эта олмаганди, чунки улар бу қадам Россия томонидан Украинадаги ҳарбий можарода уларнинг бевосита иштироки сифатида қабул қилинишидан хавфсираган.

Шу сабабли, кўплаб мамлакатлар бошқа давлатлар билан ҳамкорликда ёки кимдир буни амалга оширгандан кейин бундай етказиб беришни бошлашга тайёр бўлиб турганди.

Германия ҳукумати вакили Штеффен Ҳебештрайтнинг Deutsche Welle телеканалига берган интервьюсида айтишича, Украинага танклар етказиб бериш масаласи ҳалигача ҳал қилинмагани сабабларидан бири бу каби етказиб беришлар ҳақидаги қарор халқаро миқёсдаги мувофиқлаштириш ва ҳамкорлик орқали қабул қилинади.

5 январ куни Финландия мудофаа вазири Антти Кайкконен MTV Uutisille телеканалига берган интервьюсида агар Европа давлатларидан бирортаси Киевга танклар юборса, Финландия ҳам ўз Leopard 2 танкларининг бир қисмини Украинага бериши мумкинлигини маълум қилди.

«Агар Европа Украинага танклар етказиб бериш масаласида ҳозиргидан бир дюйм олдинга силжиса, Финландия ҳам бунда иштирок этиши керак бўлади. Албатта, биз кўп нарса бера олмаймиз, чунки Россия билан чегарадош давлат сифатида, биз учун ўз мудофаа қобилиятимиз доимо устувор аҳамиятга эга», деган вазир.

Июн ойи бошида Испаниянинг El Pais газетаси мамлакат ҳукумати Украинага захира омборларида жойлашган Leopard-2А4 танклари партиясини юбориш имкониятини кўриб чиқаётгани ҳақида мақола чоп этган эди.

Британия Украинага Challenger 2 танкларини топшириш масаласини кўриб чиқаётгани ҳақида эса, 9 январ куни Sky News нашри музокаралардан хабардор манбаларига таяниб хабар берди.

Украина қачон ва қанча танк олади?

Анжей Дуда Украинага битта танк ротаси топширилишини айтди, бу тахминан 15 та танк дегани. Киевга юборилувчи Британиянинг Challenger’лари эса 10 та бўлиши айтилмоқда. Бу Украина олишни истаганидан анча кам.

Аввалроқ Украина қуролли кучлари бош қўмондони Валерий Залужний «душманни мағлуб этиш мумкинлиги», аммо бунинг учун унга «300 та танк, 600-700 та пиёдалар жанговар машинаси, 500 та гаубица» керак бўлишини айтган эди.

Полша ва Буюк Британиядан иккита кичик танк партияси юборилиши турли мамлакатлардан Украинага жанговар танклар етказиб беришнинг фақатгина бир қисми бўлади. Бундан ташқари, бу биринчи партия бўлиб, уни бошқалар давом эттириши мумкин.

Танклар етказиб беришнинг аниқ санаси ҳали эълон қилинмади, аммо Дуда матбуот анжуманида Полша танк ротаси бошқа Leopard ва бошқа танклар роталари билан биргаликда Украинага тез орада тақдим этилишига умид қилишини айтди.

Украина қуролли кучлари ушбу жанговар машиналарга экипажлар тайёрлаши учун ҳали кўп вақт керак бўлади. Бу бир неча ҳафта давом этиши мумкин — ҳатто яхши ўқитилган танкчи ҳам янги жиҳозларни ўзлаштириш учун полигонда машқ қилиши лозим.

Бундан ташқари, танк бўлинмалари пиёдалар ва қўллаб-қувватлаш қисмлари билан жанговар мувофиқлаштиришдан ўтиши даркор.

Умумқўшин жанги

Ғарб танклари эҳтимол, умумқўшин операцияларини ўтказиш учун тайёрланаётган Украина армиясининг янги бўлинмалари дастуридан ўрин олади. Ушбу тайёргарлик-машғулотлари билан америкалик мутахассислар шуғулланмоқда.

6 январ куни АҚШ Украинага юборилувчи навбатдаги ёрдам пакетига 50 та М2 Bradley пиёдалар жанговар машинаси киритилишини расман эълон қилди.

5 январ куни эса Германия канцлери Олаф Шолцнинг идораси Берлин Украинага Marder пиёдалар жанговар машинасини жўнатмоқчи эканини хабар қилди. Ушбу хабардан бир кун олдин Германия Бундестаги мудофаа қўмитаси раҳбари Мари-Агнес Страк-Зиммерманн Бундесвер омборларида бундай машиналар етарли экани, аммо қанча машина юборилишининг аниқ миқдори ҳозирча номаълумлигини айтганди.

Полша ва Буюк Британия Украинага етказиб бермоқчи бўлган асосий жанговар танклар каби бу машиналар ҳам совуқ уруш даврида, НАТО мамлакатларининг қуруқликдаги кучлари учун ишлаб чиқилган.

АҚШ мудофаа вазирлиги вакилининг 9 январ куни бўлиб ўтган брифингда маълум қилишича, янги қуроллар Украина қуролли кучларига умумқўшин жанглари учун янги қисмларни тайёрлашни давом эттиришга имкон беради. Унинг сўзларига кўра, тайёргарлик билан АҚШ ва унинг ҳамкорлари шуғулланади.

«Қуроллар бир масала, улардан фойдаланиш эса бошқа масала», деган Пентагон вакили.

Умумқўшин жанги кўплаб мамлакатларда, шу жумладан Россияда қўлланадиган тушунчадир. Бу қуруқликдаги қўшинлар томонидан турли куч ва воситалар, жумладан, пиёдалар, зирҳли техникалар, разведка, артиллерия ва ҳаводан қўллаб-қувватлаш, ҳаво ҳужумидан мудофаа, муҳандислик таъминоти ва бошқа кўплаб воситалардан фойдаланган ҳолда жанговар ҳаракатларни амалга оширишни англатади.

Умумқўшин жанги кўникмаларини эгаллаш муҳим ва жуда мураккаб масала, чунки у жанговар мувофиқлаштиришни, кўплаб турли бўлинмаларнинг ҳаракатларини мутаносиблаштиришни назарда тутади.

2022 йил декабр ойида Пентагон матбуот котиби, АҚШ Ҳарбий-ҳаво кучлари бригадаси генерали Пат Райдер Украина аскарлари умумқўшин жангларини ўтказишга қандай тайёрланиши ҳақида гапирди.

«Аввалига биз битта батальонни қабул қиламиз, машғулотлар жанговар ўқ узиш билан бошланади. Кейин отряд, взвод ва рота даражасида машғулотлар ўтказилади ва якунда батальон даражасидаги машғулотларни ўтказамиз. Шу билан бирга, жуда муҳим бўлган батальон штаб-квартираси ўқув машғулотлари ҳам ўтказилади», деган Рейдер.