Туркия ва Суриядаги зилзила: қурбонлар сони 40 мингдан ошди; фирибгарлар вазиятдан фойдаланмоқда

Сўнгги расмий маълумотларга кўра, Суриянинг исёнчилар назоратидаги анклави ҳамда Дамашқдаги ҳукумат назорат қиладиган бошқа ҳудудларидаги қурбонларнинг жами сони 5 800 кишини ташкил этмоқда.

«Туркияда икки зилзиладан жабрланган 10 вилоятда яшовчи болаларнинг жами сони 4,6 миллион нафарни ташкил этади. Сурияда эса табиий офат 2,5 миллион болани четлаб ўтмаган», дея хабар қилди журналистларга ЮНИСЕФ матбуот котиби Жеймс Элдер.

Сешанба тонгида Қаҳрамонмарашда қутқарувчилар харобалар остидан бир бола ва бир катта ёшли кишини чиқариб олишди. Улар қарийб 200 соат мобайнида вайроналар остида бўлишган.

Қаҳрамонмарашнинг бошқа ҳудудида қутқарувчилар зилзила ва кейинги силкинишлардан омон қолгани тахмин қилинаётган бир оиланинг уч вакили – буви, она ва қизни топишга ҳаракат қилмоқда.

Туркия нашрларига кўра, қутқарувчилар яна бир неча жойларда омон қолганларни топишга умид қилмоқда, бу нуқталарда харобалар остида ҳаёт аломатлари сезилган.

Сешанба куни Туркия президенти Эрдўған қутқарув ишларига жами 249 минг киши жалб этилганини маълум қилди.

Аммо мамлакат жанубидаги Антакяда экскаваторлар жиддий даражада шикастланган биноларни снос қилишга ва харобаларни тозалашга киришган - қутқарувчилар энди омон қолганлар топилишига умид қилишмаяпти.

Кўплаб аҳоли ва қутқарувчилар ҳам зилзиладан кейинги дастлабки кунларда фалокат ҳудудларида ичимлик суви, озиқ-овқат, дори-дармон, жасадлар учун қоплар ва кўтариш кранлари етишмаслигидан шикоят қилишди. Туркия Табиий офатлар ва фавқулодда вазиятлар оқибатларини бартараф этиш бошқармаси ҳам ёрдам кўрсатишдаги сусткашлик ва ҳаддан ташқари марказлашган бюрократик процедуралар учун танқид қилинди.

Туркия тадбиркорлар конфедерацияси ва республика ишбилармон доиралари вакилларининг ҳисоб-китобларига кўра, зилзиладан кўрилган зарар миқдори 84,1 млрд долларга баҳоланмоқда.

Дам олиш кунларида эълон қилинган ҳисоботда айтилишича, асосий харажатлар бинолар, электр узатиш линиялари ва инфратузилмаларни тиклаш, шунингдек бошпанасиз қолган юз минглаб кишиларнинг қисқа ва узоқ муддатга турар жойга бўлган эҳтиёжини қондириш билан боғлиқ бўлади.

Сурияга ёрдам масаласи

Душанба куни БМТ бош котиби Антониу Гутерриш Сурия президенти Башар Асад чегарада яна иккита назорат-ўтказиш пункти очилишига рози бўлганини айтди. Унинг сўзларига кўра, Асад инсонпарварлик ёрдамлари ўз вақтида етиб келишини таъминлаш учун Туркиядан Сурия шимоли-ғарбига олиб ўтувчи Боб ас-Салом ва Ал-Раи назорат-ўтказиш пунктлари очилишига розилик берган.

«Бу назорат-ўтказиш пунктлари очилиши – инсонпарварлик ёрдами етказишни осонлаштириш, виза беришни тезлаштириш ва марказлар ўртасидаги сафар қилишни соддалаштириш билан биргаликда - кўпроқ ёрдамни тезроқ етказиш имконини беради», деди БМТ бош котиби Антониу Гутерриш.

Зилзилага қадар Сурия шимоли-ғарбидаги исёнчилар назоратидаги ҳудудларда яшовчи тўрт миллиондан ортиқ кишига қарийб барча инсонпарварлик ёрдами Туркиядан биргина назорат-ўтказиш пункти – Боб-ал-Ҳава орқали ўтарди.

Гутерриш зилзила қурбонлари сони ўсишда давом этаётгани ва Суриянинг урушдан вайрон бўлган қисмида омон қолганлар эса қаҳратон қиш шароитида қолаётгани, «миллионлаб жабрланган кишиларга озиқ-овқат, тиббий препаратлар, ҳимоя воситалари, турар жой, қиш захиралари ва бошқа муҳим буюмлар етказиб бериш фавқулодда долзарб вазифа экани»ни таъкидлади.

БМТ бош котибининг бу баёноти Дамашқда Асад ва Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти раҳбари Тедрос Адханом Гебрейесус ўртасида бўлиб ўтган учрашувдан кейин янгради.

Қўшма Штатлар янги чегара пунктлари очилишини олқишлаган. «Агар режим бунга жиддий ёндашса ва бу сўзларни амалда қўллашга тайёр бўлса, бу Сурия халқи учун яхшидир», деди журналистларга Давлат департаменти вакили Нед Прайс.

Сурия шимоли-ғарбидаги Идлиб вилояти муқаддам «Ал-Қоида» террорчи гуруҳи билан яқин алоқада бўлган «Ҳайят Таҳрир аш-Шом» гуруҳи томонидан назорат қилинади. Гуруҳ кейинроқ алоқаларини узган, аммо жаҳондаги мамлакатларнинг деярли ҳеч бири у билан алоқа ўрнатмаган.

Reuters агентлиги гуруҳ орасидаги манбаларига таянган ҳолда улар Асад бу фожиадан ўз обрўсини яхшилаб олишда фойдаланишига йўл қўймаслик учун Суриянинг юк машиналарини ўтказмоқчи эмаслиги ҳақида хабар қилган.

Сурия шимоли-ғарбида ҳаракатланувчи «Оқ дубулғалилар» нодавлат қутқарув гуруҳи раҳбари Раёз Солиҳ БМТнинг Сурия президенти Башар Асадга Туркия билан чегара орқали ёрдам етказиб беришни санкциялашда овоз ҳуқуқини тақдим этиш бўйича қарорини қоралади ва бу унга «йўқ жойдан сиёсий фойда келтириши»ни айтди.

«Биз БМТ ўзини бундай тутаётганидан ҳайратдамиз», деган Солиҳ Reuters агентлиги мухбирига.

БМТ вакиллари аввалига ёрдам секин бўлганини тан олган, аммо эндиликда жумладан Туркия орқали етказиб бериш суръатлари ошаётганини таъкидлашган.

Солиҳнинг сўзларига кўра, исёнчилар назоратидаги анклав ҳудудга Саудия Арабистони ва Қатардан йирик миқдордаги ёрдам жўнатмалари БМТ ёрдамидан олдинроқ кела бошлаган. «Улар катта аҳамиятга эга, чунки етказиб бериш тўғридан тўғри амалга оширилди», деган у.

Сешанба куни Суриянинг Ҳалаб шаҳрига саудияликларнинг бортида 35 тонна инсонпарварлик ёрдами ортилган самолёти қўнди. Бу ҳақда AFP агентлигига транспорт вазирлиги расмийси хабар берган.

«Бу 10 йилдан ортиқ вақт ичида Сурия ерига Саудия Арабистонидан келиб қўнган илк самолёт бўлди», деган мулозим.

Вазирликдан хабар қилишларича, чоршанба ва пайшанба кунлари ҳам Саудия Арабистонидан яна иккита ҳуманитар рейс келиши кутилмоқда.

Саудия Арабистони 2012 йилда Башар Асад ҳукумати билан дипломатик алоқаларни узган ва фуқаролик урушининг дастлабки босқичида исёнчиларни қўллаб-қувватлаган.

Ар-Риёд мамлакатнинг барча жабрланган ҳудудларига, бу ерларни ким назорат қилишидан қатъи назар ёрдам етказиб беришни ваъда қилган.

Саудия расмий матбуот агентлиги хабар беришича, шанба куни Идлибга жами 104 тонна озиқ-овқат ва брезент ортилган 11 та юк машинасидан иборат илк карвон йўл олган. Аммо, аввалроқ AFP агентлиги қирол Салмон номидаги Инсонпарварлик ёрдам маркази ходимига асосланиб хабар берганидек, Ар-Риёд тўғридан тўғри Асад ҳукумати билан боғланмаган.

Фирибгарлар

Хавфсизлик масалалари бўйича экспертлар вайронкор зилзиладан кейин интернет ва ижтимоий тармоқларда гўёки жабрланганлар учун пул йиғувчи фирибгарлар пайдо бўлганидан огоҳлантирмоқда.

Улар томонидан йиғилган хайрия пуллари эҳтиёжмандларга эмас, фирибгарларнинг криптовалюта ҳамёнларига бориб тушади.

Хусусан, контент яратувчилари обуначиларнинг хайриялари орқали пул йиғиши мумкин бўлган TikTok Live платформасида вайроналар тасвирлари орқали ёрдам сўралган видеолар пайдо бўлган.

Видеороликлардан бирида портлаш фонида қочиб бораётган болакай тасвири акс этади. Бу фотосурат зилзилага алоқадор эмас, у интернетда 2018 йилда пайдо бўлган ва Сурия шимоли-ғарбидаги Туркия қўшинлари ва уларнинг Сурия мухолифатидаги иттифоқчилари курдларни Африн шаҳридан сиқиб чиқарганида рўй берган воқеалар билан боғлиқ.

TikTok вакили BBC билан суҳбатда шундай деган: «Биз Туркия ва Суриядаги даҳшатли зилзилалардан чуқур қайғудамиз ва зилзиладан жабр кўрганларга ёрдам бериш учун ўз ҳиссамизни қўшмоқдамиз. Шунингдек, фирибгарлик ва ёрдам бермоқчи бўлганларни чалғитишга қаратилган ҳаракатларнинг олдини олиш учун фаол иш олиб бормоқдамиз».

Твиттерда ҳам одамлар таъсирчан суратлар билан хайрия сўраб, криптовалюта ҳамёнлари ҳаволасини улашмоқда.

Аккаунтлардан бири вайрон бўлган бинолар фонида ёш болани тутиб турган ўт ўчирувчи тасвирланган постни 12 соат ичида 8 марта жойлаштирган.

Аммо бу фотосурат – ҳақиқий эмас. Грециянинг OEMA нашри хабар беришича, суратда Midjourney сунъий интеллект дастури орқали чизилган Эгей денгизи ўт ўчириш бригадаси генерал-майори Панагиотис Котридис акс этган.

Бундан ташқари, криптоҳамён манзилларидан бири 2018 йилда ёзилган фирибгарлик твитида ҳам учрайди. Бошқа бир манзил эса Россиядаги «ВКонтакте» сайтида порнографик контент билан бирга келган.

Фирибгарлар шунингдек пул йиғиш учун сохта аккаунтлар яратишмоқда ва ўз твитларида PayPal’га ҳавола қолдиришмоқда.