Зеленский АҚШда. У аввал Байденга, кейин Ҳаррис ва Трампга ўз «тинчлик режаси»ни тақдим этади

Украина президенти Володимир Зеленский 22 сентябр куни кечқурун АҚШга расмий ташрифини бошлади. Пенсилвания томон йўлда ёзган видеомурожаатида у Россиянинг Украина билан уруши буёғига нима бўлиши шу кузда маълум бўлишини айтди. Зеленскийнинг сўзларига кўра, у АҚШда «ғалаба режаси»ни тақдим этади. Уни биринчи бўлиб президент Жо Байден кўради, кейин — Конгресс аъзолари, шунингдек АҚШ президентлигига номзодлар Камала Ҳаррис ва Доналд Трамп. АҚШга ташрифи чоғида Зеленский БМТ Бош Ассамблеясида ҳам чиқиш қилади.

«Америка Украина билан, иттифоқчиларимиз ва ҳамкорларимиз билан биргаликда биз ҳаммасидан кўра кўпроқ истаётган ишни амалга оширишга қодир. Бизга тинчлик керак, айнан тинчлик формуласидаги каби, БМТ Низомида назарда тутилганидек. Биз бунинг учун ҳамма ишни қиламиз. Мустақиллигимиз ва одамларимиз ҳимояси учун қуроллар. Ҳамкорларни бирлаштириш ва Россияни тинчликка мажбурлаш учун дипломатия. Ва адолат — Россия бу уруш учун жавоб бериши ва унинг оқибатларини ҳис қилиши учун», — деган Зеленский мурожаатда. 

Зеленский АҚШга ташрифини Пенсилвания штатидаги заводга боришдан бошлади. У ерда украин армияси учун 155 миллиметр калибрдаги артиллерия снарядлари ишлаб чиқарилади. Украина президенти расмий сайтига кўра, Зеленский ўқ-дори ишлаб чиқарилиши жараёнини кузатган ва завод раҳбарияти ва ишчилар билан суҳбат қурган. 

Зеленский жамоаси тайёрлаган «ғалаба режаси» тўлиғича ошкор этилмаган. Аммо Британиянинг The Times газетаси ёзишича, режа тўртта асосий бандни ўз ичига олади, улар орасида — Украина қуролли кучлари Курск областидаги амалиётни давом эттириши ҳам бор, Киевдагиларнинг ҳисоблашича, бу Украинанинг музокаралардаги позициясини мустаҳкамлаш учун керак.

Режанинг қолган бандлари:

• Ғарб томонидан Украина учун «НАТОга киришда ўзаро мудофаа пактига ўхшаш» хавфсизлик кафолатлари;
• «махсус» замонавий қурол етказиб бериш;
• Украинанинг вайрон бўлган иқтисодиётини тиклаш учун халқаро молиявий ёрдам.

Зеленскийнинг ўзи айтишича, Киевнинг «ғалаба режаси» беш банддан иборат. «Тўрттаси — бизга энг зарурлари ва бири — урушдан кейинги давр учун», — дея қайд этгану.

Ўз навбатида, Bloomberg манбага таяниб Зеленский Байден Украинани НАТОга расман таклиф этишини сўраши ҳақида ёзган. Агентлик маълумотига кўра, «ғалаба режаси»да шундай банд ҳам бор.

Кремлдагилар Зеленскийнинг «ғалаба режаси» бўйича ҳозирча муносабат билдирмади, чунки бундай режа ҳали расман эълон қилинмаган. Россия президенти матбуот котиби Дмитрий Песковнинг сўзларига кўра, агар «расмий манбаларда қандайдир маълумот пайдо бўлса», у ҳолда Москвадагилар уни ўрганиб кўради. 

Зеленскийнинг АҚШга ташрифи Киев ўз иттифоқчиларидан (биринчи навбатда, Вашингтондан) уларнинг қуроллари билан Россия ҳудудига зарба йўллашга рухсат олишга уринишлари фонида амалга оширилмоқда. 11 сентябр куни АҚШ давлат котиби Энтони Блинкена ва унинг буюк британиялик ҳамкасби Дэвид Лэммининг биргаликда Киевга ташрифидан кейин The Guardian газетаси ўз манбасига асосланган ҳолда Буюк Британия Украинага Storm Shadow қанотли ракеталари билан Россия ҳудуди бўйлаб зарба йўллашга рухсат беришга қарор қилгани ҳақида хабар берганди. Аммо ҳозиргача бу маълумотнинг расмий тасдиғи чиқмади.

The Times маълумотига кўра, Буюк Британия АҚШнинг розилигисиз бундай рухсатни бера олмайди. Амалда Лэмми ҳам буни тасдиқлади. 22 сентябр куни у Украинага узоқ масофали Storm Shadow ракеталаридан Россия ҳудуди бўйлаб зарба йўллашга рухсат бериш бўйича музокаралар давом этаётганини айтган. Унинг фикрича, ҳозир «Украина томонида турган иттифоқчиларнинг асаблари, мардлиги, сабри ва матонати учун ўта муҳим паллалар». The Guardian бу сўзлар «Россияга зарба беришда Storm Shadow ракеталаридан фойдаланишга рухсат бериш билан боғлиқ рисклардан хавотирланаётган Оқ уйдагиларга қаратилгани»ни тахмин қилган. 

The Sunday Times манбаси ҳам Байден катта эҳтимол билан, Зеленскийнинг ташрифи чоғида Американинг узоқ масофали ракеталаридан Россия ҳудудлари бўйлаб зарба беришда фойдаланилишига қўйилган тақиқ ечилиши ҳақида эълон қилмайди деган фикрда. BBC News’нинг ёзишича, 22 сентябр куни журналистларнинг у Украинага Американинг узоқ масофали қуроллари Россия ҳудудига нишонларга қарши қўллашга рухсат беришга қарор қиласизми дея берилган саволига Байден «Йўқ» дея жавоб қайтарган.

Зеленскийнинг ташрифи арафасида Америкадаги The New Yorker журналида Украина президенти билан катта интервю эълон қилинди. Унда ҳам «ғалаба режаси» ҳақида гап борган. Зеленскийнинг сўзларига кўра, режанинг моҳияти Украинани мустаҳкамлашдан иборат. «Бу режа биз ҳозирги йўналишни ўзгартираётганимизни англатади, биз фақат армиямиз қудрати, халқимиз ва жангчиларимизнинг Европа қадриятларига қаҳрамона садоқати эвазига бардош бердик. Агар сиз бу уруш чўзилишини истамасангиз, агар сиз Путин бизни ўз одамлари жасадлари билан кўмишини хоҳламасангиз, бу жараёнда янада кўпроқ украинлар ҳаётига зомин бўлишига рози бўлмасангиз, биз бизга Украинани мустаҳкамлаш бўйича режани тақдим этамиз. Бу хаёлпарастлик ва илмий фантастика эмас, ва муҳими, у муваффақиятга эришиш учун россияликлар ҳамкорлигини талаб этмайди», — деган Зеленский интервюда. Унинг таъкидлашича, режа биринчи навбатда Жо Байден томонидан қўллаб-қувватланиши ҳисобга олинган ҳолда ишлаб чиқилган.

Агар Байден Зеленскийнинг режасига «йўқ» дейдиган бўлса, бу АҚШ президенти «урушнинг Россия ғалабага эриша олмайдиган шаклда якунланишини истамаслигини англатади», деб ҳисоблайди украинлар президенти. Натижада, унинг фикрича, уруш давом этади ва янада узоқ чўзилади. 

Зеленский билан суҳатлашган журналист Жошуа Яффа АҚШ президентлигига номзод Доналд Трамп Камала Ҳаррис билан дебат вақтида Украинанинг Россия билан урушдаги ғалабасини қанчалик хоҳлаши ҳақидаги саволга уруш якунланиши тарафдори эканини айтганини эслатган. Зеленскийнинг фикрича, Трамп «аслида урушни қандай тўхтатишни билмайди, ҳатто биламан деб ўйлаётган бўлса ҳам».