«Уруш таҳдиди қаршисида» турган Венесуэла Россиядан самолёт ва ракеталар сўради

Венесуэла президенти Николас Мадуро октябр ойида РФ президенти Владимир Путинга хат ёзиб, Венесуэла ҳаво ҳужумидан мудофаасини кучайтиришни, жумладан, Россиянинг Су-30 русумли бир неча қирувчи самолётини тузатиб беришни сўраган. Бу ҳақда The Washington Post газетаси Америка ҳукуматининг ички ҳужжатларига асосланган ҳолда хабар тарқатди.

Мазкур ҳужжатларга кўра, Мадуро ўз мактубида Венесуэла олдинроқ Россиядан харид қилган Су-30 қирувчи самолётлари – «уруш таҳдиди қаршисида Венесуэла миллий ҳукумати эга бўлган энг муҳим тийиб туриш воситаси» эканини қайд этган.

Худди шу хатда Мадуро Путиндан Россия бешта радиолокация станциясини тўлиқ модернизация қилишда ёрдам кўрсатишни, 14 та ракета комплексини сотишни ҳамда логистика бўйича кўмаклашишни сўраган. Бундан ташқари, Венесуэла раҳбари Москвадан мудофаа саноатига масъул бўлган «Ростех» давлат корпорацияси орқали уч йиллик молиялаштириш сўраган, ҳужжатда сўралган маблағ миқдори кўрсатилмаган. Кремлдагилар бу хат юзасидан изоҳ беришдан бош тортган.

Венесуэла олдинги президент Уго Чавес (1999-2013) даврида Россия қуролларини, жумладан, танклар, Су-30 қирувчилари ҳамда «ер-ҳаво» синфидаги ракеталарни фаол равишда сотиб олишга киришганди. Сотиб олинган қуролларнинг катта қисми носоз ёки эскирган, дейди Венесуэла қуролли кучлари ҳолатидан яхши хабардор бўлган таҳлилчилар ва манбалар WP нашрига.

Венесуэлалик собиқ ҳарбий мулозимлардан бири анонимлик шарти билан айтишича, 2018 йилга келиб Венесуэлада жанговар шай ҳолатдаги Су-30 қирувчи самолётлари сони бешта ҳам чиқмасди (Чавес президентлиги даврида Россиядан жами 21 та Су-30 қирувчиси етказиб берилган). Ушбу манба Чавес Россиядан вертолётлар ва ракеталар ҳам сотиб олгани, аммо улардан кўпчилиги эскирган ва реал хавф туғдира олмайдиган ҳолатда бўлганини қўшимча қилган. «Шунчаки чиқинди», – дея қуролларнинг ҳолатини тасвирлаган у.

Шу билан бирга, The Washington Post нашрининг таъкидлашича, октябр ойида Мадуро ҳарбийлар Венесуэла бўйлаб Россиянинг беш мингта «Игла-С» кўчма зенит-ракета тизимларини жойлаштирганини айтган.

АҚШ ҳукумати ҳужжатларида Николас Мадуро Хитой ва Эрондан ҳам ҳарбий ёрдам сўрагани айтилади. Хитой раҳбари Си Жинпингга йўллаган мактубида у «АҚШ ва Венесуэла ўртасидаги можаронинг кескинлашуви»га қарши туриш учун икки давлатнинг «ҳарбий ҳамкорлигини кенгайтириш»ни сўраган. Хусусан, Мадуро Хитой расмийларидан Хитой компаниялари радиолокацион аниқлаш тизимларини ишлаб чиқаришни тезлаштиришини сўрайди.

АҚШ томони маълумотларига кўра, Венесуэла транспорт вазири Рамон Селестино Веласкес яқинда Эрондан ҳарбий техника ва дронлар етказиб бериш бўйича ишларни мувофиқлаштирмоқда, у яқин вақтлар ушбу мамлакатга ташриф буюришни режалаштирган. Вазир Эрон расмийсига Венесуэлага «пассив аниқлаш ускуналари», «GPS товуш сўндиргичлари» ва «деярли 1000 километр масофага учадиган дронлар» кераклигини айтди, дейилади ҳужжатларда.

Америка нашрлари АҚШ Венесуэла бўйлаб зарбалар беришга чоғланаётгани ҳақида ёзган. Вашингтон Кариб денгизидаги ҳарбий кучларини кўпайтирмоқда

Венесуэла президентининг иттифоқчиларга ёрдам сўраб юзланиши АҚШ томонидан таҳдид кучайиб бориши фонида рўй бермоқда. Америкалик ҳарбийлар сентябр ойидан бери Венесуэла қирғоқларидан йўлга чиққан ва гиёҳванд моддалар савдоси билан шуғулланиши айтилган кемаларга ўндан ортиқ зарба берди. Зарбалар оқибатида жами 61 киши ҳалок бўлган. АҚШ ҳукумати мазкур кемалар гиёҳванд моддалар савдосига алоқадорлиги бўйича ҳеч қандай далил келтирмаган, Мадуронинг ўзи эса бундай алоқани рад этган.

Бу фонда АҚШ Кариб денгизида ҳарбий мавжудлигини кучайтирмоқда, масалан, ҳудудга АҚШ ҳарбий-денгиз кучларининг 75 дан ортиқ самолётидан иборат авиация гуруҳига эга бўлган энг йирик ва замонавий Jerald R. Ford авиаташувчиси юборилди.

The Wall Street Journal газетаси маълумотига кўра, президент Доналд Трамп маъмурияти Венесуэлада зарба бериш учун нишонларни белгилаб олган. Улар орасида – ҳарбий объектлар, жумладан, ҳарбий портлар ва учиш-қўниш йўлаклари ҳам бор. The Miami Herald газетаси ёзишича, бу объектлардан гўёки Cartel de los Soles наркокартели гиёҳванд моддалар контрабандасида фойдаланади, АҚШдагилар фикрича, бу картелга шахсан Николас Мадуро раҳбарлик қилади.

The Wall Street Journal 30 октябр куни эълон қилинган мақоласида ёзишича, Трамп ҳозирча зарба йўллаш бўйича якуний қарорга келмаган. Кўп ўтмай Доналд Трамп Венесуэла бўйлаб зарба бериш режалаштирилмаётганини айтиб чиқди. «Йўқ, бу тўғри эмас», – деди АҚШ президенти журналистнинг Венесуэла бўйлаб зарба бериш эҳтимоли ҳақидаги саволига жавобан.

Россия – Мадуронинг асосий умиди. Аммо Москва энди Каракасни қўллашдан манфаатдор эмас

The Washington Post нашри ёзишича, Россия «Мадуронинг асосий таянчи бўлиб қолмоқда». Нашр маълумотларига кўра, 26 октябр куни Ил-76 русумли ҳарбий-транспорт самолёти Каракасга учиб келган, у 2023 йилда қурол савдоси ва ёлланма аскарларни ташишда айбланиб, АҚШ санкцияларига учраган. Самолёт Венесуэла пойтахтига ғарбий ҳаво кенглигини айланиб ўтиш учун Африка устидан тўғридан тўғри йўналиш бўйлаб учиб келган. Унда нима олиб келингани номаълум.

Бир кун олдин Москва Каракас билан янги стратегик шартномани ратификация қилганди. Шу билан бирга, The Washington Post саволларига жавоб берган экспертлар фикрича, Россия АҚШ билан эҳтимолий можарода Мадурони қўллаб-қувватлашдан ўтган йиллардагига қараганда камроқ манфаатдор. Украинадаги уруш билан банд бўлган ва Лотин Америкасининг бошқа давлатлари билан яқинроқ ҳамкорлик қилишга интилаётган Москва сўнгги йилларда Венесуэлага бўлган қизиқишини аста-секин камайтирди ва ҳозирги инқироз фонида ҳеч нарса қўллаб-қувватлашни кучайтирганидан далолат бермаяпти, деб ёзади газета.

Нашрнинг фикрича, Вашингтон ва Каракас ўртасидаги қарама-қаршилик Россия учун фойдали бўлиши мумкин, чунки у АҚШнинг эътиборини Европадан чалғитади. «Биз [АҚШ] денгиз кучларининг 10 фоиздан ортиғини Кариб денгизига ташлаганимиз қайсидир маънода Путин учун ғалаба бўлди», – дейди АҚШнинг Венесуэладаги собиқ элчиси ва Global Frontier Advisors геосиёсий консалтинг компанияси асосчиларидан бири Жеймс Стори.

Шу билан бирга, Венесуэладаги режим ўзгариши Москва учун жиддий зарба бўлади, чунки у ўзининг асосий иттифоқчиларидан бирини йўқотади, деб ёзади WP. Бундан ташқари, бу Россиянинг узоқ йиллик иттифоқчиси бўлган Кубанинг заифлашишига олиб келади, кузатувчилар фикрича, у Вашингтон рўйхатидаги кейинги давлатга айланиши мумкин.

Айрим экспертлар Россия Мадурони қўллашига шубҳа билан қарамоқда. Ҳатто Россия ва Венесуэла ўртасидаги ҳамкорлик шартномасида ҳам ҳақиқий ҳарбий мажбуриятлар йўқ, фақат «мудофаа соҳасидаги алоқаларни яхшилаш» таклифи бор, дейди тарих фанлари доктори, «Лотин Америкаси» журнали бош муҳаррири Виктор Хейфес. «Россия [АҚШ операция бошлаган ҳолатда] бирор нарса қиладими? Менимча, бу Россия расмийларининг яқин келажакдаги режаларига кирмайди», – деб ҳисоблайди у.