Декабр ойи охиридан бошланган норозилик намойишлари бутун давлат бўйлаб кенг тарқалмоқда. Полиция минглаб одамларни қўлга олган, ўнлаб одамлар ҳалок бўлгани тасдиқланди. Намойишчилар аллақачон икки шаҳарни эгаллаб олди, матбуотда “олий раҳнамо Москвага қочишга тайёр” деган гаплар тарқаган. Эрон 2022 йилдан бери илк бор бу қадар оммавий норозиликка дуч келмоқда. Хўш, вазиятдан АҚШ ва Исроил фойдаланиб қоладими ёки Теҳрон бу гал ҳам намойишларни бостиришни уддалайдими?
Эрон 2022 йилги норозилик намойишларидан кейин энг катта оммавий чиқишлар билан юзлашмоқда. Йиғилганлар олий раҳнамо режимидан норози экани, иқтисодий таназзулдан чарчаганини айтади. Қатор нашрларга кўра, Илам вилоятидаги икки шаҳар аллақачон намойишчилар қўлига ўтган, бироқ Эрон расмийлари буни рад этади. Машҳад ва Теҳрондаги намойишларга ўнлаб олий ўқув юртлари талабалари ҳам қўшилган.
Kun.uz билан суҳбатлашган Туркиянинг Анқара шаҳридаги Эронни ўрганиш ақл маркази эксперти Жавит Туркуўғлу фикрича, ҳозирги намойишлар кўлами 2022 ва 2009 йилгидан анча тор. Шунингдек, норозилик режимнинг қулаши билан якунланиш эҳтимоли паст.
“Эрон халқи ташқи аралашув билан ҳаракат қиладиган халқ эмас. Намойишлар кенг, лекин бундан олдинги чиқишлар даражасида эмас. Бундан ташқари, бугунги бўлаётган намойишлар асосий катта шаҳарлар маркази эмас, чет-чет туманларда авж олган”, дейди у.
Шунингдек, экспертнинг қўшимча қилишича, Эронда олий раҳнамо режимининг қулаши ичкаридаги норозилик билан эмас, ташқи аралашувга кўпроқ боғлиқ.
“Эрон масаласи АҚШ учун айни дам иккиламчи даражада деб кўраман. Чунки АҚШ Венесуэла бўйича тўлиқ ишини якунлагани йўқ, бундан ташқари Гренландия масаласи бор”, дейди Жавит Туркуўғлу.
Эрондаги Ўзбекистон элчихонасида ишлаган дипломат, сиёсатшунос Шоислом Акмалов фикрича, намойишларнинг айнан декабр охиридан авж олгани, қочган шоҳнинг ўғли Америкадан қайта-қайта мурожаат йўллаётгани тасодиф эмас. Лекин ҳозирги норозилик сабаб Хоминаий ҳокимиятига якун ясалиши ҳақида гапиришга бироз эрта.
“Биздан унча узоқда жойлашмаган Эронда нималар бўлаётганини кузатиб бориш жуда муҳим. 2022 йилда курд қизи Аминийнинг ахлоқ полицияси калтагидан вафоти ортидан юз берган кўча намойишлари ёки 2009 йилги президент сайловидан норози бўлиб, Мир-Ҳусайн Мусавийни қўллаш учун кўчага чиққанлар билан солиштирилса, ҳозирги намойишлар у қадар катта эмас. Лекин марказий давлатлар, яъни АҚШ ва Исроилнинг бу масалага аралашишини ҳам инобатга олиш керак. Нима бўлса-да, Али Хоминаийнинг режими қулашини гапиришга ҳали эрта”,
