Космос-2026: янги ракеталар, Ойга парвозлар ва улкан режалар

1) Россиянинг “Союз-5” ракетасининг биринчи парвози

Икки босқичли, ўрта синфга мансуб истиқболли Россия ракета-ташувчиси “Союз-5” Бойқўнғир космодромида турибди. У 2025 йил охирида илк парвозни амалга ошириши керак эди, аммо, афтидан, дебют парвози 2026 йилга кўчирилган.

“Союз-5” Ер паст орбитасига 17 тоннагача фойдали юк чиқара олади. Давлат корпорацияси режаларига кўра, ракета тижорат жиҳатдан муваффақиятли бўлиб, хорижий мижозларни жалб қилиши кутилмоқда.

2) “Артемида II”

“Артемида II” миссиясига тайёргарлик Флоридадаги Кеннеди космик марказида жадал давом этмоқда: Space Launch System ракетаcи ва Orion кемаси монтаж-синов корпуси ичида тўлиқ йиғилган. Эҳтимол, феврал ойида “Артемида II” Флориданинг космик соҳилидан ўн кунлик парвозга йўл олади.

Тўрт нафар астронавт — Рид Вайзман, Виктор Гловер, Кристина Кох (учаласи NASA'дан) ва Жереми Хансен (Канада космик агентлигидан) Ойга саёҳат қилади. Бу SLS ракетаси ва Orion кемасининг илк пилотли парвози бўлади. Агар февралдаги старт қолдирилса ҳам, “Артемида II” парвози баҳор ёки ёз ойларида амалга ошиши эҳтимоли юқори.

3) Starship орбитал ёнилғи қуйилишини намойиш этиш

Кейинги миссия — 2026 йил учун Starship “йўл харитаси”даги энг муҳим босқичлардан бири. Катта кўламли орбитал ёнилғи қуйилишини намойиш қилиш — Starship Ер паст орбитасидан ташқарига чиқиши учун муҳим омил. SpaceX бу технологияни NASA билан шартнома доирасида Starship’ни Ойга жўнатишдан олдин ҳам, келажакдаги Марс парвозлари учун ҳам ишлаб чиқиши керак.

4) Starship’ни “ушлаб олиш”

SpaceX яқин ойлардаёқ Starship’нинг кейинги версияси — V3 (Starship версия 3)ни илк синов парвозига чиқаришни режалаштирмоқда. Бу учириш аввалги тестларга ўхшайди: Жанубий Техасдан старт ва океанга аниқ қўниш билан суборбитал парвоз.

Агар барчаси муваффақиятли ўтса, кейинги қадам — Starship’ни Ер паст орбитасига чиқариш, сўнг қайтиб келиб шимолий Мексика устида атмосферага кириш бўлади. Шундан кейин кемани Техасдаги старт майдончасида хизмат кўрсатиш минораси ёрдамида “ушлаб олиш”га уринишади. Муваффақиятли “ушлаш” Starship’ни тўлиқ қайта ишлатиш сари улкан қадам бўлади.

5) Blue Moon Mark 1

Blue Origin’нинг биринчи Ойга қўниш аппарати ҳақиқий улкан “махлуқ”. Агар миссия муваффақиятли бўлса, юк ташувчи Blue Moon Mark 1 Ойга қўнган энг катта аппаратга айланади. Унинг баландлиги 8 метрдан ошади, диаметри эса 3 метрдан катта.

Флоридада муҳандислар биринчи намуна йиғилишини якунламоқда, кейин уни синов учун Ҳюстонга юборишади. Шундан сўнг аппарат Канаверал бурунига қайта келтирилиб, New Glenn ракетаcида учиришга тайёрланади.

6) Rocket Lab’нинг Neutron ракетаcи дебюти

Rocket Lab АҚШда йиллик парвозлар сони бўйича ракета компаниялари орасида ишончли тарзда иккинчи ўринда турибди. Компаниянинг кейинги ташувчиси — Neutron — Rocket Lab учун янги имкониятларни очади.

У қайта ишлатиладиган биринчи босқичга ва фойдали юк қопламаси интеграция қилинган конструкцияга эга бўлиб, фойдали юк чиқарилгандан кейин қоплама ҳам ягона блок сифатида Ерга қайтади.

7) Хитойнинг “Ой кемаси” дебюти

Хитойнинг мақсади — 2030 йилгача ўз космонавтларини Ойга олиб боришга беш йилдан ҳам камроқ вақт қолди. Бу йўлдаги асосий босқичлардан бири 2026 йилга режалаштирилган янги пилотли кеманинг синов парвози бўлади.

Қисман қайта ишлатиладиган Mengzhou кемаси Хитойнинг “Тянгун” орбита станциясига 7 нафаргача одам ташиши, ёки кичикроқ экипаж билан Ойга учиши мумкин. У келажакда Ер паст орбитаси учун мўлжалланган Shenzhou’ни алмаштириши кутилмоқда.

Mengzhou вазифаси жиҳатидан NASA’нинг Orion кемасига ўхшайди ва Хитой ой архитектурасининг муҳим қисми ҳисобланади, бу архитектурада пилотли қўниш модули Lanyue ҳам бор. Парвоз янги Long March 10A ракетаcида амалга оширилиши режалаштирилган. Унинг биринчи парвози эҳтимол, пилотсиз Mengzhou билан бирга бўлиши кутилмоқда.

8) Haven-1 учирилиши

Калифорниядаги Vast компанияси 2030 йилда Халқаро космик станция (ХКС) фойдаланишдан чиқарилишидан олдин тижорат орбита станциясини яратиш пойгасида жиддий устунликка эга.

Vast’нинг биринчи яшаш модули — Haven-1 Falcon 9 ракетаcида учирилиши учун қурилмоқда. Кейин унга космонавтлар Dragon кемалари орқали бориши керак бўлади.

9) Нэнси Грейс Роман космик телескопи

NASA’нинг навбатдаги флагман астрономик обсерваторияси Годдард марказида тўлиқ йиғилган. Нэнси Грейс Роман телескопининг кўриш майдони “Хаббл”никига нисбатан 100 марта кенг бўлади ва коинотни кенг кўламда кўриб чиқиш (масштабли кузатувлар)ни амалга ошириш имконини беради.

10) “Чанъэ-7” миссияси (Хитой)

Хитой Ой дастуридаги навбатдаги роботлаштирилган миссия 2026 йил августидан кейинги муддатда учирилиши режалаштирилган. “Чанъэ-7” аввалги Ой грунтини Ерга олиб келиш ютуғини такрорламайди, аммо миссия бир вақтнинг ўзида бир нечта янгиликларни ваъда қилмоқда.

Қўниш модули Ойнинг жанубий қутби яқинига қўнишга уринади ва кичик учувчи зондни ишга туширади. У зондга ҳеч қачон қуёш нури тушмайдиган кратер тубларида сув музини излаш вазифаси юкланади.

Қўниш учун мўлжалланган ҳудуд Шеклтон кратерининг четида, доимий сояли ва жуда совуқ зоналар яқинида жойлашган. Бу зоналарда муз захиралари бўлиши мумкин, деб ҳисобланади. Агар миссия муваффақиятли бўлса, “Чанъэ-7” Ой юзасидаги сув музини илк бор аниқлаб, ўрганган миссияга айланиши ва шу билан шунга ўхшаш Америка лойиҳаларидан камида бир йил олдинга ўзиб кетиши мумкин.