Трампнинг эронлик намойишчиларга «ёрдами», собиқ президентга ўлим жазосини сўраган Корея ва Ғазодаги оғир ҳуманитар вазият – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

Трамп эронликларга «ёрдам бермоқчи»

13 январ куни АҚШ президенти Доналд Трамп эронликларни норозилик намойишларини давом эттиришга чақириб, уларга «ёрдам юбораётганини» айтди.

«Эронлик ватанпарварлар, намойишни давом эттиринг — муассасаларингизни қўлга олинг!!! Ëрдам йўлда», деб ёзди Доналд Трамп ўз постида. У бу ёрдам нимадан иборат бўлишини аниқлаштирмаган. Трамп норозилик билдирувчиларнинг «маъносиз ўлдирилиши» тўхтамагунча эронлик расмийлар билан барча учрашувларни бекор қилганини айтди.

«Ёрдам йўлда» деганда нимани назарда тутганини сўрашганда, Трамп журналистларга буни ўзлари тушуниб олишлари кераклигини айтди. Трамп Эронни жазолаш учун ҳарбий чоралар ҳам вариантлар қаторида эканини билдирган.

АҚШ Давлат департаменти сешанба куни америкалик фуқароларни Эронни дарҳол тарк этишга, жумладан, Туркия ёки Арманистон орқали қуруқликдан чиқиб кетишга чақирган.

Эронлик бир амалдорнинг айтишича, намойишларда қарийб 2 минг киши ҳалок бўлган. Reutersʼнинг ёзишича, бу — ҳокимият томонидан қурбонлар сони илк бор очиқланган ҳолатидир.

Трампнинг «ёрдам йўлда» деган постига жавобан Эроннинг БМТдаги элчиси Амир Саид АҚШ президентини зўравонликни қўзғатишда, мамлакат суверенитети ва хавфсизлигига таҳдид солишда ҳамда ҳукуматни беқарорлаштиришга уринишда айблади.

Эрон ҳокимияти эса бир вақтнинг ўзида бостириш ва иқтисодий норозиликларни «қонуний» деб тан олиш сиёсатини юритмоқда.

Шунингдек, Эронда алоқа чекловлари, жумладан, интернет блокировкаси ахборот оқимини чеклаб қўйган. БМТ телефон алоқаси тикланганини, бироқ интернетга ҳануз чекловлар борлигини айтди. Айрим манбаларга кўра, Starlink сунъий йўлдош интернети Эронда бепул ишлай бошлаган. Бироқ Эрон томонидаги манбалар Starlink тўлқинлари ҳам тўсиб қўйилганини ёзган.

Россия Эрон ички сиёсатига «бузғунчи ташқи аралашув»ни қоралади. Теҳроннинг асосий иқтисодий ҳамкори бўлган Хитой эса санкцияларни кескин танқид қилди.

Британия, Франция, Германия ва Италия босимларга норозилик сифатида Эрондан элчиларини чақириб олди. Германия канцлери Фридрих Мерц эса Эрон ҳукумати тез кунларда қулашига ишонишини айтди.

Собиқ президентга ўлим жазоси сўралди

Прокурорлар Жанубий Кореянинг собиқ президенти Юн Сок Йолга ўлим жазоси тайинланишини сўради.

Сеулдаги суд Юн иши бўйича якуний нутқларни тинглади. Унда собиқ президент Юн Сок Йол «қўзғолон бош ташкилотчиси» сифатида айбланмоқда.

Бу айблов 2024 йил декабрида Юн томонидан Жанубий Кореяда ҳарбий бошқарув жорий этишга бўлган уринишдан келиб чиқади. Бу ҳаракат бир неча соатгина давом этди, бироқ мамлакатни чуқур сиёсий инқирозга олиб кирди. Шундан сўнг у парламент томонидан импичмент қилинди ва суд олдида жавоб бериш учун ҳибсга олинди.

Қўзғолонга раҳбарлик қилиш — Юнга қўйилган энг оғир айблов, у ўлим жазоси ёки умрбод қамоқ билан жазоланади. Юн ўзига қўйилган айбловларни рад этмоқда.

Юннинг қўзғолон иши унинг маъмуриятидаги яна икки юқори мартабали шахс — собиқ мудофаа вазири ва собиқ полиция бошлиғи ишлари билан бирлаштирилган. Прокурорлар улардан бирига умрбод қамоқ, яна бирига эса 20 йил сўрамоқда.

Суд ҳукмни феврал ойида эълон қилади. 65 ёшли Юн ўтган йили апрел ойида лавозимидан четлатилган ва мамлакат тарихида ҳибсга олинган биринчи амалдаги президент бўлганди.

Ғазода оғир ҳуманитар вазият

Исроилнинг 2023 йил октябр ойида бошланган геноцид уруши давомида Ғазо секторида ўта совуқ сабаб ҳалок бўлганлар сони 24 нафарга етди, уларнинг 21 нафари болалар.

Ғазо ҳукумати ахборот идорасига кўра, жорий қиш мавсуми бошланганидан бери етти нафар бола кучли совуқ шароитлар туфайли вафот этган. «Барча қурбонлар мажбурий кўчирилган фаластинликлар бўлиб, улар лагерларда яшаётган эди», дейилади баёнотда.

Anadolu'нинг ёзишича, ҳудуддаги ёмон об-ҳаво шароитлари сабаб тахминан 7 мингта чодир зарарланган ёки яроқсиз ҳолга келган.

Идора, вазият айниқса энг заиф гуруҳ — болалар ҳаёти учун жиддий хавф туғдираётганини айтди. Бунинг сабаблари сифатида иситиш воситаларининг деярли йўқлиги, хавфсиз бошпананинг етишмаслиги ҳамда ҳуманитар ёрдам киришига қўйилган чекловлар давом этаётгани келтирилди.

Баёнотда Исроил бу ўлимлар учун тўлиқ жавобгар экани айтилиб, бу ҳолат «ўлдириш, очлик ва мажбурий кўчириш» сиёсатининг бир қисми сифатида таърифланган.

Ахборот идораси халқаро ҳамжамият, БМТ, инсон ҳуқуқлари ташкилотларини зудлик билан хавфсиз бошпаналар ташкил этишга, иситиш ва ёрдам воситаларининг чекловсиз киришига рухсат беришга ва янги қурбонларнинг олдини олишга чақирди.

Ҳиндистонда 22 кишини ўлдирган фил қидирилмоқда

Ҳиндистон ўрмон хўжалиги ходимлари шарқий Жҳарҳанд штатидаги бир неча кунлик ҳужумларда ўнлаб одамларни ўлдирган филни қидирмоқда.

The Guardianʼнинг маҳаллий нашрларга таяниб ёзишича, январ бошидан буён Жҳарҳанднинг ғарбий туманида бир тишли фил 22 кишини ўлдирган. У ўрмонлар ва қишлоқларни кезиб, йўлида учраганларни босиб кетмоқда. Ҳужумлар асосан кечалари содир бўлган. Ҳалок бўлганлар орасида болалар ва ўрмон хўжалиги ходими ҳам бор.

Чаибаса тумани ўрмон бўлими раҳбари Адитя Нараяннинг тахминича, ёш эркак фил подасидан ажралиб қолиб, «ниҳоятда тажовузкор» бўлиб қолган. Унинг сўзларига кўра, филни тинчлантириш учун уч марта муваффақиятсиз уриниш бўлган.

Фил бир кунда қарийб 30 километр йўл босмоқда, уни топиш учун 100 дан ортиқ ўрмон хўжалиги ходими сафарбар этилган. Филнинг беқарор хулқи ва ўрмонлар бўйлаб тартибсиз ҳаракати унинг қаердалигини аниқлашни қийинлаштирмоқда.

Ҳиндистонда ўрмонларнинг қисқариши, озиқ-овқат танқислиги ҳамда илгари филларнинг йўли бўлган ҳудудларда аҳоли яшаш жойларининг кенгайиши — одамлар билан филлар ўртасида ҳалокатли тўқнашувлар кўпайишига олиб келмоқда. Хусусан, сўнгги беш йил ичида Ҳиндистонда филлар билан боғлиқ тўқнашувларда 2 800 дан ортиқ одам ҳалок бўлган.

Канада бош вазири Хитойга келмоқда

Канада бош вазири Марк Карни 13 январ куни Хитойга йўл олди. Карни у ерда савдо ва халқаро хавфсизлик масалаларини муҳокама қилади. Бу 2017 йилдан бери Канада бош вазирининг Пекинга илк ташрифи бўлиб, Оттава янги савдо ва хавфсизлик ҳамкорларини излаётган бир пайтда муҳим бурилиш бўлиши мумкин.

Бу сафар экспертлар ҳеч бўлмаганда келажакдаги битимлар бўйича ваъдалар бўлишини кутмоқда.

Манбага кўра, битимлар Канада хом нефтининг Хитойга кўпроқ экспортини ҳам ўз ичига олиши мумкин. Канада нефтининг қарийб 90 фоизини АҚШга экспорт қилади. Бироқ АҚШ Венесуэладан нефт импортини оширишни режалаштираётгани – Канада нефтига бўлган талабни камайтириши мумкин.

Хитой ўтган йили август ойида Канаданинг канола импортига дастлабки антидемпинг божлари жорий қилганди. Бу Оттава бир йил аввал Хитой электромобилларига бож қўйгани ортидан бошланган савдо можаросини кескинлаштирди. Шу боис Канада энди АҚШдан кейинги иккинчи ҳамкори – Хитойга божларни камайтириши мумкин.

Собиқ либерал вазирлар маслаҳатчиси Грег Макичернинг айтишича, ташриф рамзий бўлишдан кўра кўпроқ натижа беради. У бу сафар Вашингтонда ҳам кузатилишини қўшимча қилди.

«Бу президент Трампни ранжитиш хавфи бор, бироқ бош вазир Карни Канаданинг бизнесга очиқлигини кўрсатмоқчи ва Канада ҳукумати бунга арзийди деган ҳисоб-китобни қилган».