«Орешник»ни ишга солган Россия ва Ойга интилаётган Хитой – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

Россия яна «Орешник» отди

Россия якшанба куни Киев ва унинг атрофидаги ҳудудларга юзлаб дрон ва ракеталар билан зарба берди. Бу тўрт йилликда шаҳарга қилинган энг кучли бомбардимонлардан бўлди.

Украина расмийларига кўра, Россиянинг бир неча соатлик шиддатли ҳужуми оқибатида Киевда икки киши ва унинг атрофидаги ҳудудларда яна икки киши ҳалок бўлган, 100 га яқин киши жароҳатланган. Бошқа ҳудудларга ҳам зарба берилган, жанубий Херсонда икки киши ҳалок бўлди.

Украина ҳарбий-ҳаво кучларининг маълум қилишича, Россия жами 90 та ракета ва 600 та дрон учирган. Киев яқинига «Орешник» гипертовушли ракетаси отилди.

Бу уруш бошланганидан бери Россия Украинага қарши учинчи марта «Орешник» ракетасини қўллаши ҳисобланади.

Таҳлилчилар Орешник зарбаси тасвирланган кадрларини таҳлил қилиб, ракетанинг жанговар каллаги 36 та кичик ўқ-дорига — кассетали қисмларга бўлинганини маълум қилди.

Россия ҳужумлари Киев шаҳар марказидаги кўплаб тарихий биноларга зарар етказган. Украина Вазирлар Маҳкамаси ва ташқи ишлар вазирлиги бинолари ҳам енгил шикастланган. Зарбалардан бири Чернобил ядровий ҳалокатига бағишланган янги очилган музейни вайрон қилди.

«Бу Россия учун оқибатсиз қолмаслиги жуда муҳим», деди президент Володимир Зеленский Украинанинг иттифоқчиларини ҳаракат қилишга чақириб.

Европа етакчилари Киевга қилинган ҳужумни қоралади. Буюк Британия ва Германия ядровий каллакларни ташишга қодир бўлган «Орешник» ракетасининг қўлланишини «эскалация» деб баҳолади.

Расмий Москва ушбу зарбалар – Киевнинг Россия фуқаролик объектларига берган зарбаларига жавоб эканини айтди ва ҳужумда «Орешник», «Искандер», «Кинжал» ва «Циркон» ракеталаридан фойдаланилганини билдирди.

Россия мудофаа вазирлиги зарбалар Украина қўмондонлик объектлари ва ҳарбий разведка фойдаланадиган ҳудудларни нишонга олганини билдирди.

АҚШ–Эрон музокаралари

АҚШ президенти Доналд Трамп Эрон билан музокаралар «тартибли ва конструктив» тарзда кетаётганини, бироқ якуний битим имзоланмагунча Теҳронга нисбатан блокада сақлаб қолинишини маълум қилди. «Келишувга эришилиб, у тасдиқланиб ва имзоланмагунча, блокада тўлиқ кучда қолади. Ҳар икки томон ҳам шошилмасдан, ҳаммасини тўғри бажариши керак. Хатога йўл қўйиб бўлмайди!» деб ёзди Трамп якшанба куни.

Оқ уй раҳбари «улар ядровий қурол ёки бомба ишлаб чиқа олмасликлари ёки уни қўлга кирита олмасликларини тушунишлари керак», деган. Трамп АҚШ билан ҳамкорлик учун «Яқин Шарқдаги барча давлатлар»га алоҳида миннатдорлик билдирди. Шунингдек у бу ҳамкорлик «уларнинг Иброҳим келишувларини имзолаши» туфайли янада мустаҳкамланишини айтди.

Эрон ҳукуматидан ҳозирча расмий муносабат бўлмади. Бироқ Муҳофизлар корпусига яқин бўлган «Тасним» нашри АҚШ ҳали ҳам Теҳроннинг музлатилган маблағларни озод қилиш талабига тўсқинлик қилаётганини маълум қилди.

Бир кун аввал Трамп АҚШ ва Эрон ўртасида Ҳўрмуз бўғозини қайта очишни назарда тутувчи ниятлар меморандумига «асосан келишиб олингани»ни айтган эди. Шунга қарамай, ҳар икки томон бир қатор мураккаб масалаларда ҳамон бир қарорга келолмаяпти.

Reuters манбаларига кўра, Эрон Қўшма Штатлар томонидан денгиз блокадаси бекор қилиниши эвазига Ҳўрмуз бўғозини очишга ҳамда бойитилган уран захираларидан воз кечишга «принципиал жиҳатдан» рози бўлган.

Эронлик манбалар келгуси босқичларда бойитилган уран захираси бўйича баҳсни ҳал қилиш учун ушбу материални БМТнинг ядровий кузатув органи назорати остида суюлтириш мумкинлигини айтган.

Дам олиш кунлари эҳтимолий келишув тафсилотлари ошкор бўлгач, танқидчилар бу Эрон билан «урушдан олдинги статус-кво»дан бошқа нарса эмаслигини айтди. Трамп эса ундай «омадсизларга» қулоқ солмаслигини билдирди.

Ойга интилаётганлар

24 май куни Хитой ўзининг коинот станциясига уч нафар астронавтни юборди. Улардан бири станцияда бир йил қолади — бу мамлакат коинот дастури тарихидаги энг узоқ муддатли рекорд ҳисобланади.

«Шенжоу-23» кемаси Хитой шимоли-ғарбидаги сунъий йўлдошларни учириш марказидан «Буюк юриш-2F» элтувчи ракетаси ёрдамида, бортида уч нафар хитойлик астронавт билан коинотга кўтарилди.

«Шенжоу-23» парвози асосий модул билан биринчи марта автоном тезкор яқинлашиш ва туташиш амалиётини бажаради. Миссиянинг узоқ давом этиши давомида Хитой олимлари коинотдаги радиация таъсири, суяк зичлиги йўқолиши ва психологик стресснинг физиологик оқибатларини ўрганади.

Хитой ҳозиргача Ойга фақат роботларни юборган бўлса-да, унинг космик салоҳияти шиддат билан ўсмоқда. 2024 йил июнда Хитой роботлар ёрдамида Ойнинг орқа томонидан намуна олиб келган дунёдаги биринчи давлатга айланди.

2030 йилгача Ойга муваффақиятли одам қўндирилиши Хитойнинг Россия билан биргаликда Ойда доимий база ташкил этиш режаларини янада кучайтиради. Хитой Ой дастурининг бош олими Ву Вейреннинг таъкидлашича, Пекиннинг эълон қилган расмий муддатлари атайлаб эҳтиёткорлик билан белгиланган.

Бу сафарги парвоз АҚШ билан Ой пойгаси тезлашган бир даврга тўғри келмоқда. Вашингтон Пекиннинг гўёки Ой ҳудудини мустамлака қилиш ва унинг ресурсларини қазиб олиш режаларидан огоҳлантириб келмоқда. Пекин эса бу даъволарни кескин рад этган.

НАСАнинг ўзи ҳам 2028 йилда — Хитойдан икки йил олдин Ойга одам қўндиришга интилмоқда. АҚШнинг мақсади келажакда Марсни инсон томонидан тадқиқ этиш учун трамплин сифатида Ойда узоқ муддатли базани ташкил қилишдан иборат.

Покистонда портлаш

Якшанба куни Покистон жануби-ғарбидаги Балужистон провинциясида хавфсизлик кучлари ходимлари ва уларнинг оила аъзоларини олиб кетаётган поездда портлаш юз берди. Reutersʼга кўра, портлаш оқибатида камида 24 киши ҳалок бўлган ва 70 га яқин киши жароҳатланган.

Портлаш провинция пойтахтидаги темирйўл изи яқинида содир бўлган. Бу вақтда поезд йўловчиларни Кветта ҳарбий шаҳарчасидан олиб келаётган бўлган.

Портловчи моддалар ортилган автомобил поезд вагонларидан бирига келиб урилган. Портлаш оқибатида локомотив ва учта вагон релсдан чиқиб кетган, яна иккита вагон эса ағдарилган. Хавфсизлик кучлари ҳудудни қуршовга олган, қутқарув ишлари олиб бормоқда.

Ҳалок бўлганларнинг айримлари яқин атрофдаги турар жой биноси аҳолиси бўлган. Воқеа жойидан олинган суратларда ёниб кетган транспорт воситалари ва темирйўл яқинида сочилиб ётган вайроналар акс этган.

Ушбу ҳужум — Покистон армияси сўнгги йилларда минтақадаги исёнчиларга қарши операциялар бошлаганидан кейин содир бўлмоқда. «Балужистон озодлик армияси» жангари гуруҳи ҳужум учун жавобгарликни ўз зиммасига олди ва буни худкушлик ҳужуми деб таърифлади.

Бош вазир Шаҳбоз Шариф ушбу ҳодисани «мудҳиш портлаш» деб қоралади.

Шу йил бошида Балужистондаги ҳужумда қарийб 50 киши ҳалок бўлганди. Шундан сўнг Покистон кучлари 40 соатлик операция давомида 145 нафар жангарини йўқ қилган.

Оқ уй яқинида отишма

Шанба куни кечқурун Вашингтонда яна отишма бўлди. Хусусан, Оқ уй яқинидаги назорат-ўтказиш пунктига қарата ўт очган қуролланган шахс хавфсизлик ходимлари томонидан отиб яраланди. Ҳужумчи шифохонага олиб борилгач вафот этди, деб хабар берди АҚШ Махфий хизмати.

Хизматга кўра, ушбу шахс назорат-ўтказиш пунктига яқинлашгач, сумкасидан қурол олиб, ходимларга қарата ўт оча бошлаган. Агентлик ходимлари ҳам жавоб ўти очиб, гумонланувчини яралаган.

Отишма оқибатида атрофдаги йўловчилардан бири ҳам жароҳат олган, бироқ унинг аҳволи қанчалик оғирлиги номаълум.

Отишмани содир этган шахснинг руҳий ҳолати беқарор экани айтилмоқда. Махфий хизмат ўз идораси ходимларидан ҳеч ким жабрланмаганини, воқеа содир бўлган вақтда президент Доналд Трамп Оқ уйда бўлганини маълум қилди.