Гренландияга келган Европа ҳарбийлари, Трампга «берилган» Нобел ва Ғазода тузилган «Тинчлик кенгаши» – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

{Yii::t(}

Ўтказиб юбориш 6s

Ўтказиб юбориш

Ғазода сулҳнинг иккинчи босқичи

АҚШ президенти Доналд Трамп Ғазода янги тайинланган «Фаластин технократик ҳукумати»ни қўллаб-қувватлаётганини айтди. Вашингтон октябр ойида кучга кирган сулҳнинг иккинчи босқичи бошланганини эълон қилган эди.

«Мен Ғазони ўтиш даврида бошқариш учун Кенгашнинг Олий вакили томонидан қўллаб-қувватланаётган, янги тайинланган технократлар – Ғазони бошқариш бўйича Миллий қўмитани қўллаб-қувватлаяпман», деб ёзди Трамп ижтимоий тармоқларда.

Бошқа бир постида эса Трамп ўзи раислик қиладиган «Тинчлик кенгаши» тузилганини ва унинг аъзолари яқин орада эълон қилинишини айтди. Шунингдек, у Миср, Қатар ва Туркия Ҳамас билан «тўлиқ қуролсизлантириш келишуви» деб атаган ҳужжатни таъминлашга ёрдам беришини билдирди.

Кўплаб экспертлар Ғазони бошқарувчи кенгашга Трампнинг раислик қилиши мустамлакачилик тузилмасини эслатишини айтмоқда.

2023 йил охиридан бери Исроилнинг Ғазога ҳужумлари ўн минглаб одамларнинг ўлимига, очарчилик инқирозига ва Ғазо аҳолисининг ички кўчирилишига олиб келди. Қатор ҳуқуқшунослар, олимлар ва БМТ тергови буни геноцид деб баҳоламоқда.

Бундан ташқари, Исроил ва Ҳамас сулҳ бошланганидан бери Ғазода сулҳ бузилишлари бўйича бир-бирини айблаб келмоқда. Шу даврдан буён 450 дан ортиқ фаластинлик, жумладан, 100 дан зиёд бола ҳамда уч нафар исроиллик аскар ҳалок бўлган.

Хусусан, 15 январ кунининг ўзида Исроилнинг Ғазога берган зарбалари оқибатида тўққиз киши, жумладан, уч нафар аёл ҳалок бўлди. Бу АҚШ мўрт сулҳ иккинчи босқичга ўтишини эълон қилганидан бир кун ўтиб содир бўлди.

Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу эса иккинчи босқич доирасида эълон қилинган фаластинликлар бошқарув қўмитаси тараққиёт белгиси эмас, балки шунчаки «рамзий қадам» эканини айтди.

Европа ҳарбийлари Гренландияга келди

15 январ куни Европа давлатлари Гренландияга оз сонли ҳарбий ходимларни юборди. Данияга ҳарбий машғулотларга тайёргарликда ёрдам берадиган бу кучлар — АҚШ, Дания ва Гренландия расмийлари ўртасидаги учрашувдан бир кун ўтиб амалга оширилди. Ўша учрашувдан сўнг Трамп Россия ёки Хитой Гренландияни эгаллашга уриниб қолса, Дания автоном ҳудудини ҳимоя қила олишига ишонмаслигини таъкидлади.

Дания мудофаа вазири Троелс Паулсен НАТО иштирокининг аниқ сони ҳозирча белгиланмаганини айтди. Режалаштирилаётган Европа ҳарбий кучайтиришининг кўлами ошкор этилмаган, бироқ дастлабки жойлаштиришлар кичик кўринади.

Хусусан, Германия қуролли кучлари 13 кишилик разведка гуруҳини юбормоқда. Франция эса тахминан 15 нафар тоғ мутахассисини юбормоқда, улар кейинги кунларда қуруқлик, ҳаво ва денгиз кучлари билан кучайтирилади. Бир нафар британиялик офицер ҳам разведка гуруҳига қўшилмоқда.

Европаликларнинг бу кичик ҳажмдаги ҳарбийлари йил охирида Гренландияда ўтказилиши режалаштирилган йирик машғулотларга тайёргарлик кўради.

Трамп стратегик жойлашуви ва фойдали қазилмаларга бой орол АҚШ хавфсизлиги учун муҳим эканини айтиб келмоқда ва уни қўлга киритиш учун куч ишлатиш эҳтимолини ҳам инкор этмаган.

Хусусан, Оқ уй сўзчиси Европа қўшинларининг Гренландияга юборилиши Трампнинг ҳудуд бўйича қарашларига таъсир қилмаслиги ҳақида огоҳлантирди.

Трампга барибир Нобел берилди

15 январ куни Венесуэла мухолифати етакчиси Мария Мачадо Оқ уйда бўлиб ўтган учрашувда ўзининг Нобел Тинчлик мукофоти медалини АҚШ президенти Доналд Трампга топширди. Оқ уй расмийси Трамп медални ўзида қолдириш ниятида эканини тасдиқлади.

«Мария менга қилган ишларим учун Нобел Тинчлик мукофотини тақдим этди. Раҳмат, Мария!» деб ёзди Трампнинг ўзи.

Мачадо эса учрашув «аъло даражада ўтгани», совға – Трампнинг Венесуэла халқининг эркинлиги йўлидаги ҳаракатларини эътироф этиш рамзи эканини билдирди.

Мачадонинг АҚШ етакчисига таъсир ўтказиш ҳаракати – Трамп Мадуро ўрнига уни Венесуэла етакчиси сифатида кўриш ғоясини рад этганидан кейин юз берди.

Бундан ташқари, Трамп Мачадо ўтган ой мукофот билан тақдирланишидан олдин Нобел мукофоти учун очиқ кампания олиб борган, мукофот берилмаганда эса буни танқид қилганди.

Мачадо Трампга мукофот билан бирга бериладиган олтин медални топширган бўлса-да, мукофотнинг ўзи унинг номида қолади. Норвегия Нобел институти мукофотни топшириб бўлмаслиги, бўлишиб олинмаслиги ёки бекор қилинмаслигини билдирган.

Ташриф давомида Оқ уй матбуот котиби Каролин Левитт Трамп — Мачадонинг қисқа муддатда мамлакатни бошқариш учун зарур қўллаб-қувватлашга ҳозирча эга эмаслиги ҳақидаги «реалистик» баҳосида собит қолаётганини айтди.

Шундан сўнг Мачадо Капитолийда республикачи ва демократлардан иборат ўндан ортиқ сенаторлар билан учрашди. Таҳлилчиларга кўра, Мачадо келгусида Венесуэлани бошқаришда ўзига рол таъминлашга интилмоқда.

Австралияда ўсмирларнинг ижтимоий тармоқларига тақиқ

Ўнлаб ижтимоий тармоқлар Австралияда ўсмирларга қўйилган дунёдаги илк тақиқ кучга киргач, миллионлаб аккаунтни ўчирди. Австралия электрон хавфсизлик бўйича комиссари платформалар 10 декабр куни кучга кирган қонунга риоя қилиш учун ҳозирга қадар 16 ёшгача бўлганларга тегишли тахминан 4,7 миллион аккаунтни олиб ташлаганини билдирди.

«Бугун шуни эълон қилишимиз мумкинки, бу чора ишлаяпти. Бу дунёда етакчи қонунчилик эди ва энди у бутун дунё бўйлаб кузатилмоқда», - деди бош вазир Энтони Албанези.

Қонунга амал қилинмаса, компанияларга 33 миллион долларгача жарима солиниши мумкин. Бироқ у болалар ёки уларнинг ота-оналарини жавобгарликка тортмайди.

Бу кўрсаткичлар қонун қабул қилинишидан олдин айтилган тахминлардан анча юқори. Статистик маълумотларига кўра, Австралиядаги 10-16 ёш оралиғидаги ҳар бир бола ҳисобига иккитадан ортиқ аккаунтга тенг келади. Meta компанияси аввалроқ Instagram, Facebook ва Threads платформаларидан 550 мингга яқин вояга етмаганларга тегишли аккаунтни ўчириб ташлаганини билдирган эди. Минимал ёш талаби YouTube, TikTok, Snapchat ҳамда X (собиқ Twitter) платформаларига ҳам татбиқ этилади.

Шу билан бирга, тақиқ танқидчилари уни ижро этиш қийин бўлишини таъкидлаган. Электрон хавфсизлик комиссари айрим вояга етмаганларга тегишли аккаунтлар ҳануз фаол эканини ва тўлиқ мувофиқлик ҳақида гапиришга ҳали эрта эканини айтди.

Тақиқнинг ижроси дунё бўйлаб регуляторлар томонидан диққат билан кузатилмоқда. Франция, Малайзия, Индонезия ва Қозоғистон шунга ўхшаш қонунларни жорий этишини айтган. Айрим Европа давлатлари ва АҚШнинг бир қатор штатлари ҳам Австралия ортидан эргашиш масаласини муҳокама қилмоқда.

Кремл Трампнинг фикрларига қўшилди

Кремл расмий сўзчиси Москва — АҚШ президенти Доналд Трампнинг фикрларига қўшилишини айтди.

«Ҳа, биз бунга қўшилишимиз мумкин, бу ҳақиқатан ҳам шундай», деди Кремл матбуот котиби Дмитрий Песков.

У бу изоҳни Трамп аввалроқ Украина президенти Володимир Зеленскийни АҚШ бошчилигидаги тинчлик музокараларига тўсқинлик қилаётган шахс сифатида тилга олганидан сўнг билдирди. «Менимча, Россия келишувга тайёр. Украина келишувга камроқ тайёр», деганди Трамп бир кун олдин.

Путиннинг ўзи эса Москва ҳам Украина каби бўлажак тинчлик келишуви доирасида хавфсизлик кафолатларини талаб қилишини айтди.

«Биз хавфсизлик ҳақиқатан ҳам умумий, яъни тенг ва бўлинмас бўлиши керак деган тамойилдан келиб чиқишимиз лозим. Уни айримлар учун бошқаларнинг хавфсизлиги ҳисобига таъминлаб бўлмайди», - деди Путин Кремлдаги маросимда. «Бундай шароит бўлмаса, Россия ўз олдига қўйган мақсадларни изчил амалга оширишда давом этади», - дея қўшимча қилди у.

Трамп ва Путиннинг бу баҳолари Европа расмийлари қарашларига зид. Улар бир неча бор Россия президентини музокараларни чўзишда айблаб келади. Айни пайтда Россиянинг катта армияси Украинага янада чуқурроқ кириб боришга уринмоқда ва Украинанинг шаҳарларини тинимсиз бомбардимон қилмоқда.

Киев ва Москва тинчлик битими шартлари борасида бир-биридан йироқ кўринмоқда.