“Давлат органларига ишонч йўқлиги сабаб улардан қаҳрамон ясашди” – фаоллар Taftish.uz иши ҳақида

Ўтган ҳафта Taftish.uz ходимлари қўлга олингани хабар қилиниб, ҳозир тергов давом этмоқда. Бироқ, ички ишлар органларининг ҳукмий видеоларида улар аллақачон “жиноий гуруҳ” ва “ашаддий жиноятчилар”га айланиб бўлди. Kun.uz ушбу ҳолат юзасидан фаоллар ва юристга қулоқ тутди. Медиа вакилларига кўра, пулга мурожаат ўрганиш амалиёти – жуда нозик масала. Адвокатнинг айтишича, ИИВ аллақачон уларга ҳукм ўқиб бўлди, энди суднинг кераги йўқ.

{Yii::t(}

Ўтказиб юбориш 6s

Ўтказиб юбориш

Taftish.uz веб-сайтидаги маълумотларга кўра, ушбу ташкилот 2021 йилнинг мартида АОКА томонидан рўйхатга олинган. 5 йилдан бери ишлаб келаётган бу «ОАВ» асосан пулга мурожаатлар ўрганиш билан шуғулланган. Охирги вақтларда бу ходимларнинг ўзини тутиши, давлат идоралари билан диалоги кескин муҳокамаларга сабаб бўлаётганди. Айни дам улар қўлга олинган ва турли айбловлар илгари сурилган. Бироқ, ички ишлар органлари эълон қилган материалларда улар аллақачон “ўта кетган жиноятчи”, “жиноий гуруҳ” сифатида тамғаланди.

Масаланинг таҳлил қилиниши керак бўлган нозик нуқталари бир қанча, Kun.uz студияга таклиф этилган медиа вакиллари, инсон ҳуқуқлари фаоли ва юрист билан буларга бирма-бир тўхталди.

“Давлат идораларига ишонч йўқлиги сабаб, улардан қаҳрамон ясашди”

Агар эътибор қилинса, Taftish.uz'нинг минглаб видеолари эълон қилинган ва уларга оддий халқ вакилларидан тортиб, санъаткор-актёрларгача мурожаат қилишган. Деярли ҳар бир видеода «таҳририят» ходимлари давлат идораларига бостириб кириб, камера қаршисида ишчилар билан ўта қўпол диалогга киришган. Kun.uz билан гаплашган инсон ҳуқуқлари фаоли Абдураҳмон Ташанов фикрича, ҳозир шундай стилда гаплашмаса, давлат хизматчилари билан гаплашишнинг иложи йўқ.

“Одамлар нега эргашди, чунки давлатнинг халқ билан ишлайдиган, улардан мурожаатларни қабул қиладиган институтлари фалаж аҳволда. Бундан ташқари, ҳозир битта блогерни олиб бормасангиз, милицияхонага кириб бўлмаяпти. Яъни, бизнинг жамиятимиз шунақа, хафа бўлмаслик керак, матбуот ҳам шу тизимга мос”, дейди у.

ЎзЖОКУ проректори Нозима Муратова фикрича, айнан уларнинг материалларига эмоция қўшилгани, одамларнинг ҳиссиётларини қитиқлайдиган гаплар бўлгани, экранда доим бериладиган силлиқ маълумотдан фарқли экани боис одамлар қизиқди, кузатди.

“Чунки у ерда одамнинг ҳиссиётига таъсир қиладиган, эмоциясига таъсир қиладиган масалаларни кўтаришди. Бу классика, ҳамма жойда ёзилган: жиноят, жанжал, сенсация – булар доим жамоатчиликнинг эътиборини тортиб келган. Шу нарсаларни кўтарсангиз, ҳамма кўради. Иккинчи масала, журналистларнинг вазифаси ўзи нима эканини аниқлаб олиш керак. Журналистларнинг вазифаси пулга мурожаат ўрганиш эмас, жамиятга аввало фактларни бериш”, дейди Нозима Муратова.

“Пулга мурожаат ўрганиш ўта нозик масала”

 Ўзбекистонда ОАВ ёки блогосфера вакилининг қўлга олиниши билан боғлиқ сўнгги ҳолатларнинг деярли барчасига пул олди-бердиси аралашган. Taftish.uz ходимларига ҳам айни дам товламачилик бўйича айбловлар илгари сурилмоқда. Kun.uz билан гаплашганлар фикрича, пул аралашган жойда холислик бўлмайди.

“Пулга мурожаат ўрганиш нима дегани? Пул аралашдими, сиз улардан нима кутасиз? Бу ерда холислик бўлмайди, ким тўласа, ўшанинг мусиқасига ўйнайдиган бўлиб қолади. Журналистика бу фақат мурожаат ёки пулга мурожаат ўрганиш дегани эмас”, дейди “UzReport TV” телеканали бош муҳаррири ўринбосари Гулноза Ҳусанова.

Адвокат, юрист Абдумалик Абдуллаев фикрича, пул берган одам – душман. Яъни, ҳар қандай ҳолатда манфаат учун гаплар ўзгариб кетиши мумкин.

“Ҳақиқатан нозик, нимага, чунки сизнинг душманингиз у ерда пул берган инсон бўлади. Ҳар қанақасига пул берганлигини шартномадаги мақсаддан ташқарилигини ифодаласа, унинг гапи сизникидан доим устун келади”, дейди у.

“Давлат идораларининг эшикларини тепиб кириб, тепиб чиқишяпти”

Суҳбатда журналистнинг касб этикаси, ўзини тутиши ва оммага намоён қилиши, касб маданияти масалалари ҳам кўтарилди. Экранда кўрсатилган видеоларда кўринишича, Taftish.uz’нинг барча ходимлари давлат идоралари ходимлари билан доимий гап талашган.

“Йигирма йилдан бери журналистман, лекин улар, масалан, ҳали 20 ёшга тўлмаган Маржона давлат идоралари эшикларини тепиб кириб, тепиб чиқяпти”, дейди Гулноза Ҳусанова.

Бироқ, Абдураҳмон Ташанов фикрича, журналистнинг касб этикаси ҳақида гапиришга ҳали эрта. Биз АҚШ ёки журналистика юқори нуқтага етган бирор давлат эмасмиз, ҳозир юмшоқлик билан, ҳурмат билан бориб мурожаат қилсангиз, жавоб ҳам ололмайсиз, дейди у.

ЎзЖОКУ проректори Нозима Муратованинг қўшимча қилишича, бу жуда нозик масала ва университетда ўқиди дегани – тайёр журналист дегани эмас.

“Журналистлик бу – касб. Ҳар бир касбники бўлганидек, журналистликнинг ҳам қоидалари бор, юзлаб талабаларимиздан иккита профессионал журналист чиқса, биз хурсанд бўламиз. Чунки журналистлик фақат назария билан бўлмайди, амалиётни ҳам қўллаш керак бўлади”, дейди у.

“Айбсизлик презумпцияси ўта қўпол равишда бузилди”

Ўзбекистон конституцияси, Инсон ҳуқуқлари бўйича умумжаҳон декларацияси, қатор халқаро ҳужжатларда айбсизлик презумпцияси деган ҳуқуқий тамойил бор. Яъни, инсон маълум жиноятда айбланса, суднинг қонуний ҳукми эълон қилинмагунига қадар у айбсиз ҳисобланади. Taftish.uz ишида эса ички ишлар органлари қатор видеоларни эълон қиларкан, уларда ходимлар “ашаддий жиноятчилар”, “жиноий гуруҳ аъзолари” деб тамғаланди. Юрист Абдумалик Абдуллаев фикрича, бу билан айбсизлик презумпцияси бузилди.

“Бу жуда ҳукмий гап бўлди, суднинг энди кераги йўқ, менимча бу видеолар билан аллақачон ҳукмни ҳам ўқиб бўлишди. Бизда амалиётда ҳаттоки, айбланди ҳам эмас, айблов илгари сурилди, деб ишлатамиз. Бу ерда айбсизлик презумпцияси қўпол равишда бузилди”, дейди адвокат.

Абдураҳмон Ташановнинг қўшимча қилишича, бундай вазиятда бошқа ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар, хусусан Бош прокуратура ва судьялар олий кенгаши муносабат билан чиқиб, айбсизлик презумпцияси бузилганини айтиши керак эди. Бироқ, улар қарсак чалиб ўтирибди, дейди Ташанов.

“Журналистларни бирлаштирадиган ташкилот йўқ”

Ўтган ҳафта ахборот ленталарида Taftish.uz иши ҳақида кетма-кет хабарлар чиқар экан, Журналистлар ижодий уюшмаси ёки бирор журналистларни бирлаштирувчи ташкилот лом-мим демади. Ўтган кунлар мобайнида ҳам ўзини журналистика ва медиа вакиллари ҳимоячиси деб билувчи ташкилотлар оғзини очмади. Ташановнинг Kun.uz’га маълум қилишича, қўлга олинган ходимларнинг адвокат ёллашга ҳам маблағи йўқ, бироқ бирор бир журналистика ташкилоти уларнинг ҳоли билан умуман қизиқмаган.

Шундай шароитда студияда йиғилган фаоллар ва медиа вакиллари бир оғиздан Ўзбекистонда журналистларни реал ҳимоя қиладиган тузилмага эҳтиёж катталигини урғулашди.

“Шунча воқеа содир бўлди, майли журналист ҳам дейлик, уларни қўлга олишди, лекин бирор бир ташкилот индамади”, дейди Гулноза Ҳусанова.

Ташановнинг қўшимча қилишича, аввалбошидан одамлар билан реал мулоқотни давлат идоралари ва айниқса, давлатдан миллиардлаб маблағ олувчи МТРК қилганида Taftish.uz'га ўхшаган ташкилотларга жамиятимизда умуман эҳтиёж қолмасди.

Суҳбатни Kun.uz'нинг YouTube саҳифасида тўлиқ томоша қилишингиз мумкин бўлади.