Трамп ва Макрон ўртасидаги можаро, Абенинг қотилига ўқилган ҳукм ва НАТО инқирози ҳақида гапирган Лавров – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

{Yii::t(}

Ўтказиб юбориш 6s

Ўтказиб юбориш

Трамп ва Макрон баҳси

20 январ куни Жаҳон иқтисодий форумида чиқиш қилган Франция президенти Эммануэл Макрон Европа безориларга бўйин эгмаслиги ва қўрқитишга берилмаслигини айтди. Бу АҚШ президенти Доналд Трампнинг кескин божлар ҳақидаги таҳдиди ортидан янгради.

Трансатлантик можаро кескинлашиб кетмаслиги учун Европанинг бошқа етакчилари эҳтиёткор оҳангни сақлашга уринаётган бир пайтда Макрон анча кескин чиқиш қилди.

«Франция ва Европа кучлилар қонунини пассив тарзда қабул қилмайди», деди Макрон Давосдаги форумида. Унинг айтишича, бундай йўл тутиш «вассаллашув»га олиб келади.

Макроннинг таъкидлашича, зарурат туғилганда Европа Иттифоқи ҳам ўзининг кескин савдо санкцияларини жорий этиши мумкин. «Биз безорилардан кўра ҳурматни афзал биламиз. Шафқатсизликдан кўра қонун устуворлигини афзал биламиз», - деди Макрон.

Аввалроқ Трамп Гренландияни олишга «рухсат берилмагунча» Франция дохил бир нечта иттифоқчиларига нисбатан божлар тўлқинини жорий этишини айтган эди. Европа Иттифоқи давлатлари бу қадамни шантаж сифатида қоралади ва АҚШ билан муносабатлар кескинлаша бошлади.

Макрон бундан ташқари, Трампнинг Ғазодаги «Тинчлик кенгаши»га қўшилишга қизиқиш билдирмади. Париж бу тузилманинг БМТ ролига таъсиридан хавотир билдирган. Трамп бундан ранжиди ва «Мен унинг винолари ва шампанларига 200 фоизлик бож қўяман, шунда у қўшилади. Аммо қўшилмаса ҳам бўлади», деди. Кейинроқ АҚШ етакчиси Макрон билан бўлган шахсий ёзишмаларни эълон қилиб юборди.

Макронга яқин шахслар Трамп уни айнан демократик тамойилларни ҳимоя қилаётгани учун нишонга олаётганини айтмоқда.

Шу билан бирга Трамп Гренландия АҚШ назорати остига ўтиши кераклигини айтишда давом этмоқда. Сешанба куни у ижтимоий тармоқдаги саҳифасига Гренландияда Америка байроғи ўрнатилаётгани кўрсатилган, СИда ишланган суратни жойлади.

Сурия курдларга муҳлат берди

20 январ куни Сурия шимоли-шарқдаги курд кучлари билан сулҳ эълон қилди ва уларга марказий давлат тузилмасига интеграция қилиш учун тўрт кун муҳлат берди.

SDF эса Дамашқ ҳукумати билан сулҳ битимини қабул қилганини ва ҳужумга учрамагунча ҳарбий ҳаракатларга қўл урмаслигини билдирди.

Сўнгги кунлардаги ҳукуматнинг яшин тезлигидаги юришлари ҳамда АҚШнинг SDFʼга кўмаги сусайгани Суриядаги энг катта ўзгаришлардан бўлди.

АҚШ махсус вакили Том Баррак ҳам Сурия давлатига интеграция курдлар учун «энг катта имконият» эканини айтди. У шунингдек, Вашингтон «ИШИДга қарши курашда қўллаган» SDFʼнинг дастлабки вазифаси ўз ниҳоясига етганини, АҚШ Сурияда узоқ муддат қолишдан манфаатдор эмаслигини билдирди.

Вашингтондаги матбуот анжуманида президент Доналд Трамп ҳам Сурия президенти Аҳмад аш-Шаръани қўллаб-қувватлагандек кўринди. У Шаръа «жуда жиддий ишлаётгани»ни айтди ва «курдларни ҳимоялашга ҳам ҳаракат қилаётганини» қўшимча қилди.

«Мен курдларни ёқтираман. Аммо шуни тушунингки, курдлар жуда катта миқдорда пул олди, уларга нефт ва бошқа нарсалар берилди. Яъни улар буни кўпроқ ўзлари учун қилди, биз учун эмас. Шунга қарамай, биз курдлар билан тил топишганмиз ва уларни ҳимоялашга ҳаракат қиляпмиз», деди Трамп.

Трамп ўтган йили лавозимга киришиб, Шаръага тўлиқ қўллаб-қувватлов билдирганидан буён АҚШнинг SDF билан муносабатлари ўзгарган.

Лавров НАТО чуқур инқирозда эканини айтди

АҚШ президенти Доналд Трампнинг Гренландияни эгаллашга қаратилган уринишлари НАТО учун «чуқур инқироз» бошланганидан дарак беради, деди Россиянинг ташқи ишлар вазири Сергей Лавров.

«Бундай ҳолат юз бериши мумкинлигини аввал тасаввур қилиш қийин эди. Бу НАТОнинг бир аъзоси блокнинг бошқа бир аъзосига ҳужум қиладиган сценарийни юзага келтириши мумкин», деди Лавров матбуот анжуманида.

У Трампнинг ҳаракатлари Россия узоқ вақтдан бери танқид қилиб келаётган «глобал тартиб» ҳақидаги Ғарб концепциясини остин-устун қилганини айтди.

«Энди қоидаларни 'Коллектив Ғарбʼ эмас, балки унинг фақат битта вакили ёзмоқда», деди Лавров киноя билан. «Бу Европа учун катта ларза бўлди ва биз буни кузатяпмиз. Хавфсизлик ва ҳамкорликни таъминлашга қаратилган Евро–Атлантика концепцияси ўзини оқламади».

Шу билан бирга, Лавров Россия ва Хитой оролга таҳдид солиши мумкинлиги ҳақидаги ишораларини қатъиян рад этди.

Лавров Трампнинг Ғазода «Тинчлик кенгаши»ни тузиш ташаббусини эҳтиёткорона маъқуллади. Кремл Трампнинг кенгашга қўшилиш ҳақидаги таклифини ўрганаётганини ва Вашингтондан қўшимча тафсилотларни кутаётганини билдирди.

У Трампнинг Украинадаги жангларни тугатиш бўйича музокаралар ташаббусларини ҳам мақтади ва АҚШни Ғарбда «Россия манфаатларини инобатга олиш зарурлигини тушунган ягона мамлакат» деб таърифлади.

Шу билан бирга, Лавров АҚШнинг Венесуэла етакчиси Николас Мадурони қўлга олиб, гиёҳванд моддалар савдоси айбловлари билан олиб кетганини кескин танқид қилди. У буни «қўпол ҳарбий аралашув» деб атади.

Исроил БМТ агентлиги иншоотларини бузиб ташлади

Исроилнинг ўта ўнг қанот Миллий хавфсизлик вазири Итамар Бен-Гвир сешанба куни Шарқий Қуддусда фаластинлик қочқинлар билан ишловчи БМТ агентлиги — UNRWA штаб-квартираси иншоотларини бузиш ишларига бошчилик қилди.

Гувоҳларнинг айтишича, камида битта булдозер ҳамроҳлигидаги Исроил кучлари Шайх Жарроҳ маҳалласидаги мажмуага кириб, ҳудуддаги вақтинчалик ва доимий иншоотларни бузиб ташлаган. Шунингдек, улар мажмуа устига Исроил байроғини кўтарган ва БМТ байроғини олиб ташлаган.

«Бу – Қуддус бошқаруви учун ниҳоятда муҳим кун» деб ёзди Бен-Гвирнинг ўзи. Қуддус шаҳар ҳокими ўринбосари Ареҳ Кинг эса БМТнинг қочқинлар бўйича агентлигини «нацист» деб атади.

Ўтган ой Исроил парламенти Шарқий Қуддусдаги агентлик биноларига электр ва сув таъминотини узиш ҳақида қонун қабул қилган эди. Кнессет 2024 йилда агентлик фаолиятини Исроил ҳудудида тақиқловчи қонун қабул қилган.

Агентлик бош комиссари Филип Лаззарини Исроилнинг бу ҳаракатларини БМТ агентлиги ва унинг мулкига қарши «мисли кўрилмаган ҳужум» сифатида қоралади. «Бу Исроил давлати томонидан халқаро ҳуқуқнинг, жумладан, БМТнинг имтиёзлари ва дахлсизлигига оид нормаларни очиқ ва атайлаб менсимаслигининг янги даражасидир», - деди у.

Қочқинлар билан ишловчи БМТ агентлиги — Бош Ассамблея томонидан ўз ерларидан мажбуран кўчирилган фаластинликларга ёрдам кўрсатиш учун ташкил этилган.

Абенинг қотили умрбод қамалди

2022 йилда Япония собиқ бош вазири Синдзо Абени ўлдирган шахс умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилинди.

Тетсуя Ямагами ўтган йили бўлиб ўтган биринчи суд мажлисидаёқ айбига иқрор бўлган эди.

«Ҳаммаси рост. Буни айнан мен қилганимга шубҳа йўқ», деган эди Ямагами 2025 йил октябридаги суд мажлисида. У 2022 йил 8 июл куни Наранинг ғарбий қисмида сайловолди тадбирида Абега қўлбола қурол билан икки марта ўқ узган.

Прокурорлар Ямагами «ўта оғир жиноят» содир этганини таъкидлаб, умрбод қамоқ жазосини талаб қилди. Абе суиқасди – қурол билан жиноят деярли учрамайдиган Японияни ларзага солган. Енгиллик сўраган Ямагамининг ҳимоячилари эса у «диний зўравонлик қурбони» эканини билдирди.

Маълум бўлишича, қотилнинг онаси Япониядаги «Бирлашув черкови»га садоқати туфайли оила буткул банкрот бўлган. Судда айтилишича, у онасининг черковга – марҳум отасининг ҳаёт суғуртаси ва бошқа мулклари, жами 828 минг доллар ҳадя қилганидан норози бўлган. Шундан кейин Ямагами собиқ бош вазирнинг ушбу баҳсли диний ташкилот билан алоқаларини англаган ва Абега суиқасд қилган.

Абенинг очиқ майдонда нутқ сўзлаётган пайтда ўлдирилиши Бирлашув черкови фаолияти, жумладан, тарафдорларидан молиявий жиҳатдан вайрон қилувчи хайриялар ундирилиши юзасидан терговларга туртки бўлди. Бу иш шунингдек, Японияда бир нечта сиёсатчи ва вазирларнинг истеъфога чиқишига сабаб бўлди.