Трамп Гренландия бўйича келишувни эълон қилди ва божлар жорий этишдан воз кечди

Гренландия атрофидаги низо юзасидан келишувга эришилди — у келгусида оролга доир (у Даниянинг автоном ҳудуди ҳисобланади) ва бутун Арктика минтақасига тааллуқли бўлган битимнинг асоси бўлиб хизмат қилади. Бу ҳақда АҚШ президенти Доналд Трамп чоршанба куни, 21 январда Truth Social ижтимоий тармоғида хабар қилди. Унинг айтишича, муросага унинг НАТО бош котиби Марк Рютте билан бўлган “жуда самарали учрашуви” давомида эришилган.

“Бу қарор, агар амалга оширилса, Америка Қўшма Штатлари ва НАТОга аъзо барча давлатлар учун катта плюс бўлади. Шунинг асосида мен 1 февралдан кучга кириши керак бўлган тарифларни жорий этмайман”, — деб ёзди Оқ уй раҳбари.

Кейинроқ Трамп журналистларга: “Бу узоқ муддатли битим. Бу мумкин бўлган барча битимлар ичидаги энг узоқ муддатлиси. У доим амал қилади. Муддат чеклови йўқ. Бу — абадий”, — деди.

Бундан олдин у 1 февралдан бошлаб Дания, Норвегия, Швеция, Франция, Германия, Буюк Британия, Нидерландия ва Финландиядан АҚШга келтириладиган ҳар қандай товарларга 10 фоиз миқдорида бож жорий этишини эълон қилган эди. 1 июндан эса, Гренландия бўйича келишувга эришилгунига қадар, божларни 25 фоизгача ошириш режалаштирилган эди.

Доналд Трамп қўшимча қилишича, ҳозирда Гренландия билан боғлиқ вазият контекстида АҚШнинг “Олтин гумбаз” (Golden Dome) ҳаво мудофаа тизими бўйича ҳам қўшимча муҳокамалар олиб борилмоқда.

Марк Рютте шу куни Трампнинг Гренландия бўйича шартлар келишилгани ҳақидаги баёнотини тасдиқлади. “Трампнинг хабари мутлақо тўғри”, — деди Рютте Давосдаги Жаҳон иқтисодий форуми (ЖИФ)да Германиянинг ARD жамоат-ҳуқуқий медиакомпанияси берган саволига жавобан. У қўшимча тафсилотларни келтирмади ва муҳокамалар давом этаётганини билдирди.

Кейинроқ Рюттенинг матбуот котиби у Трамп билан Арктика минтақаси хавфсизлиги мавзусида “жуда натижага бой” учрашув ўтказганини аниқлаштирди. Унинг баёнотидан келиб чиқишича, НАТО иттифоқчилари ўртасида Трамп тилга олган шартлар бўйича музокаралар Арктика хавфсизлигини таъминлашга қаратилган бўлади — айниқса АҚШ, Канада, Дания, Норвегия, Швеция, Финландия ва Исландиянинг саъй-ҳаракатлари орқали.

“Дания, Гренландия ва АҚШ ўртасидаги музокаралар Россия ва Хитой у ерда — на иқтисодий, на ҳарбий жиҳатдан — мустаҳкамланиб олишга эриша олмаслигига кафолат бериш мақсадида давом этади”, — дея Рюттенинг матбуот котибидан иқтибос келтирди dpa агентлиги.

Германия молия вазири Ларс Клингбайл Доналд Трампнинг Гренландияни АҚШга қўшиб олиш режаларига қарши чиққан мамлакатлар учун оширилган божлардан воз кечиш қарорини шарҳлар экан, ҳаддан ташқари оптимизмга берилмасликка чақирди.

“Яхши, улар (АҚШ президенти Доналд Трамп ва НАТО бош котиби Марк Рютте — таҳр.) мулоқот олиб боряпти, лекин биз бироз кутишимиз ва бу масалага жуда эрта ортиқча умид боғламаслигимиз керак”, — деди у ZDF жамоат-ҳуқуқий телеканали эфирида.

Доналд Трамп бир неча бор Гренландия “у ёки бу тарзда” АҚШ назоратига ўтиши керак, деб айтган. Унинг таъкидлашича, орол Арктика минтақаси хавфсизлигини таъминлашда, шунингдек АҚШ миллий хавфсизлиги манфаатлари нуқтаи назаридан муҳим аҳамиятга эга.

Трамп буни Арктикада Россия ва Хитой сувости кемаларининг фаоллиги АҚШ томонидан гўё қайд этилгани билан изоҳлайди. Ўз навбатида, Дания ва бошқа Европа расмийлари Гренландия аллақачон НАТОнинг жамоавий мудофаа меъёрлари билан ҳимояланганини эслатди. Қолаверса, АҚШнинг оролдаги ҳарбий ҳузури 1951 йилги келишув билан таъминланган.

Бошида Доналд Трамп буни қандай амалга ошириш бўйича бир нечта вариантни кўриб чиқишини, жумладан ҳарбий куч ишлатиш ва оролни сотиб олиш эҳтимолини ҳам айтган эди. Бироқ у 21 январ куни Давосдаги Жаҳон иқтисодий форумида сўзлар экан, куч ишлатмаслигини билдирди. Дания ҳукумати (Гренландия Дания таркибига киради) АҚШ билан оролни сотиш бўйича музокаралар олиб бориш нияти йўқлигини билдирган.