Жаҳон | 07:59
9620
5 дақиқада ўқилади

Замонавий урушдаги янги омил: 10 та энг қудратли ракета

Технологияларнинг жадал ривожланиши замонавий урушда кескин ўзгаришлар тўлқинини келтириб чиқарди. Бугун қурол-яроғ сифати фақатгина масофа билан эмас, балки манёврлик, тезлик, жангда барқарорлик ва мудофаа тизимларини енгиб ўтиш қобилиятининг уйғунлиги билан белгиланади.

РС-28 «Сармат» Фото: Wikimedia Commons

Қуйида уруш “ландшафти”ни ўзгартириши мумкин бўлган энг қудратли узоқ масофали ракеталардан ўнтаси келтирилган.

1) РС-28 «Сармат» (Россия)

Россиянинг энг оғир қитъалараро баллистик ракетаси — РС-28 «Сармат» эскираётган Р-36М ўрнини босиш учун ишлаб чиқилган. Старт массаси 200 тоннадан ошиқ ва учиш масофаси тахминан 18 000 километр бўлган бу ракета Ер юзидаги деярли исталган нишонни ура олади.

Катта фойдали юк ҳисобига «Сармат» турли хил жанг жиҳозланишларини олиб юра олади, жумладан: алоҳида нишонга йўналтириладиган ажралиб чиқувчи бош қисмлар ва гипертовушли планерловчи блоклар.

2) DF-41 (Хитой)

Хитойнинг DF-41 ракета тизими юқори универсалликка эга: уни шахталардан, мобил ишга тушириш қурилмаларидан ва эҳтимол, темирйўл платформаларидан ҳам учириш мумкин. Учиш масофаси 12 000 дан 15 000 километргача.

Ракета алоҳида нишонга йўналтириладиган ўнтагача ядровий жанговар блокни олиб юриши мумкин. Учириш қурилмасининг мобиллиги ва РҚМ (ракетага қарши мудофаа)ни енгиб ўтиш воситалари комплекси DF-41’га олдиндан зарба беришни ҳам, унинг жанговар блокларини тутиб қолишни ҳам жуда қийинлаштиради. У Хитойнинг “иккинчи зарба” салоҳиятини (second strike) ва стратегик тийиб туришини кучайтиришда муҳим элементга айланди.

3) Trident II D5 (АҚШ/Буюк Британия)

Trident II D5 — дунёда энг кўп синовдан ўтган ракета тизимларидан бири. АҚШнинг Ohio тоифасидаги ва Буюк Британиянинг Vanguard тоифасидаги сувости кемаларида жойлаштирилган бу ракета 12 000 километргача учиш масофасига эга ва эксплуатацион ишончлилиги юқори.

Стратегик қурол сифатида Trident II D5 айниқса ўта юқори аниқлиги билан ажралиб туради. Доимий модернизация туфайли тизим 2040-йилларгача қуролланишда қолиши мумкин. Trident ракеталари билан қуролланган сувости кемалари жанговар навбатчилигини олиб боргани ҳолда, барқарор ва ишончли ядровий тийиб туришни таъминлайди.

4) «Авангард» (Россия)

«Авангард» — стратегик ракета мажмуаси бўлиб, у гипертовушли планерловчи (қанотли манёвр) жанговар блоки билан жиҳозланган қитъалараро баллистик ракетага таянади. Жуда катта кинетик энергияга эга бўлган «Авангард» вайронкор зарба беради.

5) DF-17 (Хитой)

DF-17 — дунёда биринчи бўлиб серияли тарзда ишлаб чиқарилган ракета тизими бўлиб, у дастлабдан гипертовушли блок учун мўлжалланган. У ўрта масофали баллистик тезлаштирувчи модулни манёврли глайдер билан уйғунлаштиради; глайдер 2 500 километргача масофада барқарор гипертовушли парвозни сақлай олади.

Паст баландликдаги манёврлик траекторияни аниқлаш ва кузатиб бориш имкониятларини жиддий чеклайди, шу боис DF-17 айниқса авиаташувчилар, авиабазалар ва мустаҳкамланган инфратузилмага қарши самарали ҳисобланади.

6) «Кинжал» (Россия)

«Кинжал» — гипертовушли авиация ракета мажмуаси бўлиб, асосан модернизация қилинган МиГ-31 қирувчиларида қўлланади. «Кинжал» гипертовушли тезликка чиқади ва учириш шароитига қараб 2 000 километргача масофага ета олади. Ўта юқори тезлик рақибнинг жавоб бериш вақтини кескин қисқартиради, бу эса «Кинжал»ни яхши ҳимояланган нишонларга қарши айниқса хавфли қуролга айлантиради.

7) «Циркон» (Россия)

Аввал бошда кемаларга қарши ракета сифатида ишлаб чиқилган «Циркон»нинг қуруқликдаги нишонларга зарба бериш вариантлари ҳам мавжуд. Тезлиги ва парвоз профили тутиб қолиш эҳтимолини кескин пасайтиради, бу эса устидаги кемалар ва авиаташувчи зарба гуруҳлари учун тўғридан тўғри таҳдид туғдиради.

8) Long-Range Hypersonic Weapon — LRHW (Dark Eagle, АҚШ)

LRHW, яъни Dark Eagle номи билан машҳур бўлган тизим — АҚШнинг биринчи синовдан ўтган ерусти гипертовушли мажмуасидир. У ракетали тезлаштиргич орқали учириладиган универсал гипертовушли блокдан фойдаланади ва 2 700 километрдан ортиқ масофага оддий (ядровий эмас) зарба бериш учун мўлжалланган.

9) AGM-183A ARRW (АҚШ)

AGM-183A — стратегик бомбардимончилар учун ишлаб чиқилаётган авиация гипертовушли ракетасидир. У гипертовушли жанг қисмини душманнинг ҲҲМ ҳудудларидан ташқарида туриб ишга тушириш имконини беради. Синовлар гипертовушли тезликка чиқишни ва тахминан 1 600 километрлик масофани тасдиқлаган.

10) «Орешник» (Россия)

«Орешник» — худди шу номдаги ўрта масофали баллистик ракетага эга мобил ракета мажмуасидир, у ажралиб чиқувчи жанговар қисмга эга. Ракета ҳам ядровий, ҳам ядровий бўлмаган жанговар каллак билан жиҳозланиши мумкин.

Кўриб чиқилган ракета тизимлари замонавий уруш характеридаги силжишни намоён қилади. Тезлик, манёврлик ва жангда барқарорлик стратегик қудратнинг асосий кўрсаткичлари сифатида миқдорий устунликни сиқиб чиқаряпти. Бу технологиялар кенгайиб боргани сари стратегик барқарорликни сақлаб туриш тобора қийинлашади.

Отабек Матназаров
Муаллиф Отабек Матназаров

Мавзуга оид