ЖАРдан «ҳайдалган» Исроил дипломати, «Эпштейн иши»да очиқланаётган миллионлаб ҳужжатлар ва Панама канали бошқарувидан олинган Хитой компанияси – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

ЖАР Исроил дипломатини «персона нон грата» деб эълон қилди

Жума куни Жанубий Африка Ташқи ишлар вазирлиги Исроил элчихонасининг вақтинчалик ишлар вакили Ариэл Зейдман мамлакатдан чиқариб юборилаётганини маълум қилди. У ЖАРда «персона нон грата», яъни «исталмаган шахс» деб эълон қилинди.

Ташқи ишлар вазирлиги Зейдманнинг чиқариб юборилиши «Жанубий Африканинг суверенитетига бевосита таҳдид солувчи, дипломатик меъёр ва амалиётларнинг қабул қилиб бўлмайдиган бир қатор бузилишларидан сўнг» амалга оширилганини билдирди. Вазирликка кўра, дипломат ЖАР президенти Сирил Рамафосани ҳақорат қилган.

Шунингдек, вазирлик Исроил расмийларининг ЖАРга ташрифлари ҳақида атайлаб хабар берилмаганини ҳам таъкидлади.

Зейдман — 2023 йилда Исроил ўз элчисини чақириб олганидан бери Жанубий Африкадаги энг юқори мартабали исроиллик дипломат ҳисобланарди.

Бир неча соат ўтиб, Исроил Ташқи ишлар вазирлиги бунга жавобан Жанубий Африканинг юқори мартабали дипломати Шаун Эдвард ҳам Исроилдан чиқариб юборилаётганини айтди. Унга 72 соат ичида мамлакатни тарк этиш буюрилган.

Жанубий Африка ва Исроил ўртасидаги дипломатик алоқалар аллақачон кескинлашиб кетган. Сабаби – Фаластин халқининг узоқ йиллик тарафдори бўлган ЖАР Исроилни Ғазода геноцид содир этишда айблаб, БМТ олий суди — Халқаро судга даъво киритган.

Хитой компанияси Панама канали бошқарувидан олинди

Хитой жума куни Панама Олий суди қароридан сўнг «зарур чоралар» кўришини маълум қилди. Мазкур қарорда Панама олий суди Ҳонгконгда жойлашган компанияга каналнинг ҳар икки томонидаги портларни бошқариш учун берилган концессияни бекор қилганди.

Бу қарор Панама бош назоратчиси ўтказган аудитдан кейин қабул қилинди. Aудитда 2021 йилда берилган ва 25 йилга узайтирилган концессия юзасидан жиддий саволлар кўтарилган эди.

«Хитой томони хитойлик компанияларнинг қонуний ҳуқуқ ва манфаатларини қатъий ҳимоя қилиш учун барча зарур чораларни кўради», деди Хитой ТИВ матбуот котиби.

Пекин бундан кейин айнан қандай қадамлар ташлаши мумкинлиги ҳақида ҳеч қандай аниқлик киритилмади.

Компаниянинг ўзи концессия шаффоф халқаро тендер натижасида қўлга киритилганини таъкидлади.

Мазкур қарорнинг бекор қилиниши Трамп маъмурияти томонидан ижобий қабул қилиниши эҳтимоли баланд. 2025 йил бошида Доналд Трамп ушбу сув йўлини яна ўз назоратига қайтариши кераклигини айтган ва бунга Хитойнинг минтақадаги тобора кучайиб бораётган таъсирини сабаб сифатида кўрсатган эди.

«Путин Киевга келсин»

30 январ куни Украина президенти Володимир Зеленский бир неча бор янграган Москвага музокараларга келиш ҳақидаги таклифларга муносабат билдирди. Унинг таъкидлашича, бундай таклифлар урушни якунлашга жиддий интилиш йўқлигидан далолат беради.

«Албатта, менинг Путин билан Москвада учрашишим мумкин эмас. Бу худди Путин билан Киевда учрашишга ўхшайди. Мен ҳам уни Киевга таклиф қилишим мумкин — марҳамат, келсин. Агар журъат этса, уни оммавий равишда Киевга таклиф қиламан», деди Зеленский.

Зеленский, шунингдек, Беларус ҳудудида музокаралар ўтказилишини ҳам рад этди:

«Москвада ҳам, Беларусда ҳам бу мутлақо мумкин эмас. Бунинг сабаби аниқ — чунки бу давлатлардан бири бизга қарши уруш бошлаган ва олиб бормоқда, бизни ўлдирмоқда. Иккинчиси эса бу ҳаракатларда унинг ҳамкоридир».

Шунингдек, Зеленский Украина ва Россия ўртасида энергетика инфратузилмасига зарбаларни тўхтатиш бўйича тўғридан тўғри келишув бўлмаганини маълум қилди. Унинг айтишича, бу ташаббусни АҚШ президенти Доналд Трамп илгари сурган. Украина ҳам бу ташаббусни қўллаб-қувватлайди ва худди шундай жавоб қайтаришга тайёр.

Бу орада Владимир Путиннинг матбуот котиби Дмитрий Песков Трампнинг 1 февралгача Киевга зарба бермаслик ҳақидаги илтимоси бўлганини тасдиқлади. Песковнинг сўзларига кўра, Путин бунга рози бўлган, чунки бу «Трампнинг шахсий илтимоси» бўлган.

Исроилга қуроллар ва очилаётган Рафаҳ

Исроил якшанба кунидан бошлаб Ғазо секторидаги Рафаҳ чегара ўтказиш пунктини Миср билан икки йўналишда қайта очишини эълон қилди.

«Сулҳ келишуви ва сиёсий раҳбарият кўрсатмасига мувофиқ, Рафаҳ ўтказиш пункти 1 феврал куни фақат одамларнинг чекланган ҳаракати учун икки йўналишда очилади», дейилади армия баёнотида.

Баёнотда қўшимча қилинишича, ушбу ўтказиш пункти орқали Ғазодан чиқиш ва кириш Миср билан мувофиқлаштирилади ҳамда Исроил томонидан олдиндан бериладиган хавфсизлик рухсатига боғлиқ бўлади. Жараён Европа Иттифоқи миссияси назорати остида амалга оширилади.

Пункт 2024 йил май ойида Исроил кучлари назоратни қўлга олганидан бери ёпиқ. Ғазо секторида ўн минглаб фаластинликлар, чет элда даволанишга муҳтож минглаб оғир ярадорлар Рафаҳ ўтказиш пунктининг қайта очилишини кутиб рўйхатдан ўтган. Бундан ташқари, минглаб фаластинликлар Қоҳирадаги Фаластин элчихонасида Ғазога қайтиш учун рўйхатдан ўтган.

Исроил мавзусида яна бир хабар: 30 январ куни АҚШ Давлат департаменти Исроилга ҳарбий техника етказиб бериш бўйича умумий қиймати 6,5 миллиард доллардан ортиқ бўлган эҳтимолий савдоларни маъқуллади.

Пентагоннинг алоҳида баёнотларига кўра, қарийб 2 миллиард доллар қийматидаги енгил тактик ҳарбий автомобиллар ва 3,8 миллиард долларлик Apache жанговар вертолётларини сотиш тасдиқланган. Яна бир ҳарбий шартнома 740 миллион доллар миқдорида тасдиқланган.

Нигерда аэропортга ҳужум уюштирилди

Пайшанбага ўтар кечаси Нигер пойтахти Ниамей яқинидаги халқаро аэропортга ҳужум уюштирилди.

Нигер Мудофаа вазирлигининг маълум қилишича, ҳужум оқибатида тўрт нафар ҳарбий хизматчи яраланган, 20 нафар ҳужумчи ўлдирилган. Давлат телевидениеси хабарига кўра, ҳалок бўлганлар орасида Франция фуқароси ҳам бор.

Бир нечта тасдиқланмаган хабарларга кўра, номаълум ҳужумчилар аэропорт ҳудуди томонга портловчи мосламалар улоқтирган, шундан сўнг хавфсизлик кучлари билан отишма бошланган.

Ҳужум юзасидан 11 киши ҳибсга олинган. Жума куни ИШИД гуруҳи Нигер армиясининг «ҳарбий базаси»ни нишонга олган «кутилмаган ҳужум» ортида айнан ўзи турганини маълум қилди.

Кейинроқ Нигер ҳарбий хунтаси раҳбари аэропортга уюштирилган ҳужумни барбод этишда Россия кўрсатган ёрдам учун миннатдорлик билдирди. Аммо руслар айнан қандай ёрдам кўрсатганини аниқлаштирмади. Ҳужумчиларга эса Франция ва Бенин ёрдам берганини айтди.

Нигер ураннинг йирик ишлаб чиқарувчиси ҳисобланади. 2023 йил июл ойидаги тўнтариш орқали ҳокимиятни эгаллаган кучлар собиқ мустамлакачи Франция билан ҳарбий алоқаларни узган, бунинг ортидан муносабатлар совуқлашган.

Эпштейн иши бўйича миллионлаб ҳужжатлар очиқланади

30 январ куни АҚШ Адлия вазирлиги Жеффрей Эпштейн иши бўйича 3 миллиондан ортиқ саҳифани, шунингдек, фото ва видеоларни ошкор этишини маълум қилди.

Адлия вазири ўринбосари Тод Бланшнинг айтишича, аёлларга оид барча тасвирларда уларнинг юзлари яширилади.

«Бугун биз 3 миллиондан ортиқ саҳифани, жумладан, 2 мингдан зиёд видео ва жами 180 мингта тасвирни тақдим этяпмиз», дейди у.

Марҳум ва жинсий жиноятлар билан судланган жиноятчи Жеффрей Эпштейн билан боғлиқ ҳужжатларнинг янги тўплами — Трамп маъмуриятини ишга оид материалларни эълон қилишга мажбур этган қонун йўлидаги навбатдаги қадамдир.

Вазирлик ўтган йил охирида ҳали кўриб чиқилиши лозим бўлган 5 миллиондан ортиқ саҳифа борлигини, бунинг учун юзлаб юристларни қайта бириктиришга тўғри келганини билдирганди.

Президент Доналд Трамп ойлар давомида ҳужжатларни ошкор этишга қарши бўлиб келган. Бироқ Конгрессда ҳам демократлар, ҳам республикачилар унинг эътирозларига қарамай, ушбу қонунни илгари сурган.

Трампнинг ўзи Эпштейнга алоқадор ҳар қандай қонунбузарликда расман айбланмаган ва у жиноятларидан бехабар бўлганини айтиб келади.