“АҚШ билан ўртамизда катта жарлик пайдо бўлди” – Фридрих Мерц. Мюнхен хавфсизлик форумидан репортаж

13 февраль куни Германияда Мюнхен хавфсизлик форуми ўз ишини бошлади. Очилиш сессиясида сўзга чиққан канцлер Фридрих Мерц Европа ва АҚШ ўртасида катта жарлик пайдо бўлганини гапирди. Тадбирни жойидан ёритаётган Kun.uz мухбирига кўра, 1963 йилдан бери ўтказилиб келинаётган тарихий йиғинда бу йил 60 дан ортиқ президент ва бош вазирлар, 16 нафар ташқи ишлар вазири, 25 нафар мудофаа вазири, адмираллар, дипломат ва экспертлар қатнашмоқда.

Бу йилги хавфсизлик форуми олдидан эълон қилинган йиллик ҳисобот “Вайронагарчиликлар остида” деб номланди. Бу билан форум ташкилотчилари хавфсизлик борасида дунёдаги тизим боши берк кўчага кириб қолганини кўрсатишга уринди. Бундан ташқари, дунёда шаклланган 80 йиллик тартибот ҳам ўз кучини йўқотиб, катта давлатларнинг империализм ва куч ишлатишга бўлган уринишлари сабаб хавфсизлик инқирози юзага келди.

Мюнхен хавфсизлик форумининг очилиш сессиясида сўзга чиққан Германия канцлери анча жиддий фикрларини ўртага ташлади. Умуман олганда, бу йилги форумнинг асосий масаласи – АҚШ билан бузилган Европа алоқаларига қаратиладиганга ўхшамоқда.

Фридрих Мерцга кўра, АҚШ Европадаги реал вазиятни эътиборга олмай, менсимаяпти. Бу эса трансатлантик алоқаларга путур етказди.

“Янги трансатлантик ҳамкорлик: афсуски, АҚШ билан ўртамизда катта жарлик пайдо бўлди. Айни дам сўз эркинлиги ва демократия ҳам энг оғир даврни бошдан кечирмоқда. Трансатлантик ҳамкорлик моҳиятини йўқотиб қўйди, агар келажакда биз уни сақлаб қололсак, янгича ишлашимизга тўғри келади. Биз европаликлар битта нарсани яхши биламиз, НАТО – бу фақат бизнинг мулкимиз эмас, азиз америкалик дўстлар бу сизнинг ҳам мулкингиз. Европа Пентагон буни яхши тушунишини билади. Келинглар, бу алоқаларимизни сақлаб қолайлик, дўстлар”, деди Германия канцлери.

Фридрих Мерц шунингдек, АҚШнинг Гренландияга даъволарига ҳам тўхталди. Расмий Берлин халқаро ҳуқуқ томонида эканини билдирди.

“Гренландия бўйича гапирадиган бўлсам, кўплаб давлатлар, хусусан Канада, Япония, Туркия, Бразилия ва қатор Жанубий Америка давлатлари ўзининг яққол позициясини эълон қилди. Биз ҳам халқаро ҳуқуқ нормалари тарафидамиз, бу жиддий муаммо фақат тинчлик воситалари билан ҳал этилишини истаймиз. Биз бир марта бу йўлдан ўтиб кўрганмиз, оқибати эса ўта фожиали бўлди. 1945 йилдан кейинги халқаро тартиботда НАТО энг ишончли тузилмага айланганди, шу ишончни сақлаб қолишимиз керак. Нафақат ўзимиз, балки болаларимиз ва невараларимиз учун ҳам тўғри иш қилишимиз лозим деб биламан”, дея сўзини якунлади Германия ҳукумати раҳбари.

Эслатиб ўтамиз, 13 февраль кунининг ўзида Франция, Финландия, Чехия президентлари, Швеция ва Норвегия бош вазирлари, АҚШнинг Калифорния штати губернатори, Европа парламенти президенти ва Европа иттиқофининг ташқи сиёсат ва хавфсизлик бўйича олий комиссари, АҚШ собиқ давлат котиби Ҳиллари Клинтон иштирокидаги сессиялар режаланган. АҚШдан эса давлат котиби Марко Рубио, Хитойдан ташқи ишлар вазири Ван И бошчилигидаги делегация Мюнхенга етиб келган. Уларнинг сессиялари эса навбатдаги кунларга белгиланган. Энг катта делегациялардан бири Украинадан келган бўлиб, биринчи марта Мюнхен хавфсизлик конференцияси доирасида “Украина уйи” тақдим этилмоқда.