Кубага «ҳужум қилган» босқинчилар ўлдирилди. АҚШнинг коммунист қўшнисида нималар бўляпти?

25 феврал куни Куба кучлари Флорида штатида рўйхатдан ўтган тезюрар қайиқда Куба сувларига сузиб кирган ва патрулларга қарата ўт очган тўрт нафар сургундаги шахсни ўлдирди. Қайиқдаги яна олти киши яраланган. Куба Ички ишлар вазирлиги ушбу гуруҳ ҳукуматга қарши бўлган кубаликлардан ташкил топганини, уларнинг айримлари илгари ҳужумларни режалаштирганликда айбланиб қидирувда бўлганини билдирди.

Reuters'нинг Куба расмийларига таяниб ёзишича, улар АҚШдан камуфляж кийимида ҳамда ҳужум милтиқлари, тўппончалар, қўлбола портловчи моддалар, зирҳли жилетлар билан қуролланган ҳолда келган.

Флоридада рўйхатдан ўтган тезюрар қайиқ Ҳаванадан тахминан 200 км шарқда, Куба шимолий қирғоғига бир денгиз мили масофасигача келган. Шундан сўнг унга Куба чегара патрули бўлинмасининг беш нафар аъзоси яқинлашган. Ҳужумчилар эса тезюрар қайиқдан ўт очган ва Куба кемаси қўмондони яралаган.

Ҳужумчилар ким эди?

Куба ҳукумати қайиқда бўлган олти нафар маҳбуснинг шахсини аниқлаган. Улардан икки нафари — Амихаил Санчес ва Леордан Энрике Круз илгари Кубада террорчилик ҳаракатларини режалаштирганликда гумонланиб қидирувда бўлган. Қолган тўрт киши Конрадо Галиндо, Хосе Мануэл Родригес, Кристиан Эрнесто ва Роберто Аскора экани айтилди.

«Қўлга олинганларнинг дастлабки кўрсатмаларига кўра, улар террорчилик мақсадида мамлакат ичкарисига суқилиб киришни кўзлаган», - дейилади Ички ишлар вазирлиги баёнотида. Вазирликнинг қайд этишича, яраланганлар эвакуация қилинган ва уларга тиббий ёрдам кўрсатилмоқда.

Флоридада рўйхатга олинган кема 1981 йилда ишлаб чиқарилган қарийб 7,5 метрлик Pro-Line моторли қайиғидир. New York Times'нинг ёзишича, бу Куба расмийлари тақдим этган рўйхатга олиш рақамига мос келади. Одатда бундай қайиқ 8 тадан 10 тагача одамни сиғдира олади. Куба расмийлари чоршанба куни ҳужумга учраган қайиқда 10 киши бўлганини билдирди.

Бундан ташқари, Куба ўз ҳудудида яна бир кубалик кишини — Дуниэл Эрнандесни ҳибсга олганини маълум қилди. У АҚШдан оролга келаётган ҳужумчиларни кутиб олиш учун келгани айтилмоқда. Ҳалок бўлганлардан бири Мишел Ортега Касанова экани аниқланди, қолган уч кишининг шахси ҳали аниқланмаган.

АҚШ воқеани ўрганмоқда

Давлат котиби Марко Рубио журналистларга бу Қўшма Штатларнинг операцияси эмаслигини ва унга АҚШ ҳукумати ходимларининг алоқаси йўқлигини айтди. Рубионинг сўзларига кўра, Куба расмийлари ҳодиса ҳақида АҚШни хабардор қилган. Бироқ АҚШнинг Ҳаванадаги элчихонаси содир бўлган воқеани мустақил равишда текширишга ҳаракат қилади.

«Биз бу борада ўз маълумотларимизга эга бўламиз, айнан нима содир бўлганини аниқлаймиз. Бу ерда бир қатор ҳолатлар бўлиши мумкин. Очиқ денгизда бундай отишмаларни кўриш жуда ноодатий ҳолат», - деди Рубио.

АҚШнинг Кубага денгиз орқали қўшни штати – Флорида сиёсатчилари эса Куба берган маълумотларга ишонмаслигини айтмоқда. Хусусан, Флорида бош прокурори Жеймс Утмаер штат ва федерал ҳуқуқ-тартибот идоралари билан ҳамкорликда тергов очилишини айтди. «Куба ҳукуматига ишониб бўлмайди ва биз ушбу коммунистларни жавобгарликка тортиш учун қўлимиздан келган барча ишни қиламиз», - дея прокурорнинг сўзларини келтирмоқда NYT.

Флоридадан сайланган республикачи конгрессмен Карлос Хименес эса ўз баёнотида содир бўлган воқеани «қирғин» деб атади ва зудлик билан федерал тергов ўтказишга чақирди. «АҚШ расмийлари қурбонлар орасида АҚШ фуқаролари ёки қонуний резидентлари бор-йўқлигини аниқлаши ва айнан нима содир бўлганини тасдиқлаши керак», - деган Хименес.

Трамп Кубага босим бошлади

Босқинчилар билан боғлиқ ушбу воқеа АҚШ оролга нефт етказиб беришни деярли бутунлай тўсиб қўйгани натижасида коммунистик ҳукуматга босим кучайган бир пайтда юз берди. 2025 йилда Оқ уйга қайтган Доналд Куба учун иқтисодий ва сиёсий «қамал»нинг янги, анча қаттиқроқ босқичини бошлаб берди.

Хусусан, 2026 йил 3 январда Америка махсус кучлари Каракасда Венесуэла президенти Николас Мадурони қўлга олди. Бу эса Куба учун «ҳаёт йўли»нинг узилиши эди: Куба иқтисодиёти ўн йиллар давомида Венесуэладан келадиган арзон нефтга таяниб келган.

Кубанинг энг яқин стратегик иттифоқчиси ҳокимиятдан кетди, нефт етказиб бериш бутунлай тўхтади. Трамп маъмурияти эса нафақат Америка компанияларига, балки дунёнинг исталган давлатига Кубага нефт ташишни тақиқлади.

Айни кунларда Куба энергетик фалокат ёқасида. Турли маълумотларга кўра, электр энергияси кунига бир неча соатлаб ўчирилмоқда, транспорт тизими фалажланган, озиқ-овқат ишлаб чиқариш ва музлатиш тизимлари тўхтаб қолган. Экспертлар буни орол иқтисодиётининг «эркин қулаши» (free fall) деб атамоқда.

Бундан ташқари, АҚШ ҳарбий-денгиз кучлари Кариб денгизида контрабандага қарши кураш борасида жуда фаоллашган.

Куба қандай қилиб коммунистик давлат бўлиб қолган?

Аслида Фидел Кастро бошиданоқ коммунист бўлмаган. 1959 йилда Кастро бошчилигидаги «26 июл ҳаракати» АҚШ томонидан қўллаб-қувватланадиган диктатор Фулгенсио Батистани ағдарган. Уларнинг ўша пайтдаги шиори коммунизм эмас, балки «Озодлик ва ижтимоий адолат» эди.

1959 йилдаги ғалабадан кейин Кастро аграр ислоҳотлар ўтказди ва АҚШ компанияларига тегишли ерларни миллийлаштирди. Вашингтон бунга жавобан Куба шакарига бойкот эълон қилди. АҚШ иқтисодий босимидан сўнг Куба ўзини сақлаб қолиш учун СССР билан иттифоқчиликни танлади.

1961 йилда Кастро расман Куба инқилоби «социалистик» характерга эга эканини эълон қилди. Таҳлилчиларга кўра, Куба СССР учун «Совуқ уруш»даги энг қимматли стратегик совға — АҚШнинг «биқинидаги» ҳарбий плацдарм эди.

СССР Куба шакарини жаҳон бозоридан қимматроқ нархда сотиб олар, эвазига эса арзон нефт, озиқ-овқат ва саноат ускуналари етказиб берарди. Москва оролни энг замонавий қуроллар билан таъминлади.

Бунинг оқибатида 1962 йилга келиб «Кариб инқирози» содир бўлди – дунё ядровий ҳалокат ёқасига келиб қолди. Инсониятни ядро урушига энг яқин олиб келган ҳодиса 13 кунда ҳал бўлди: СССР ракеталарни Кубадан олиб чиқиб кетишга рози бўлди. Эвазига АҚШ Кубага ҳужум қилмасликка ваъда берди ҳамда кейинчалик Туркиядаги ракеталарини олиб ташлашга келишди.

Шундан сўнг Майамида тўпланган кубалик сургундаги муҳожирлар узоқ вақтдан бери Куба ҳукуматини ағдариш ёки унинг қулашини орзу қилиб келишади. Масалан, 1961 йилда АҚШ Марказий разведка бошқармаси қўллаб-қувватлови остида кубалик муҳожирлар «Чўчқалар қўлтиғи» (Bay of Pigs) босқинини амалга оширган. Аммо бу муваффақиятсиз операция Фидел Кастрони кучайтириш билан бирга, уни Совет Иттифоқи билан янада яқинлаштирган.

Бошқа кубалик ҳарбийлаштирилган гуруҳлар ҳам ўтган ўн йилликлар давомида саботаж ҳаракатларини амалга оширишга уриниб келади.

Сўнгги босқинчилик ҳужумида ҳам мухолифлар Куба раҳбарларининг кучсизлигини кўрсатувчи сўнгги воқеалардан руҳланган бўлиши мумкин.

Хулоса қилиб айтганда, 2026 йилнинг бошига келиб Куба ҳукумати ўз тарихидаги энг оғир синовлардан бирини ўтказмоқда. Ўтган асрдан фарқли ўлароқ, ҳозир оролнинг «орқасида турадиган» қудратли ҳомий йўқ: Россия Украинадаги уруш билан банд, Венесуэланинг янги раҳбарлари эса АҚШ измида.