Аутсорсинг ва кейтринг: нега боғчаларда оммавий заҳарланишлар рўй беряпти? – мутахассислар билан суҳбат

Тошкент вилоятининг айрим туманларидан сўнг, Фарғона шаҳри боғчаларида ҳам болаларнинг овқатдан заҳарланиши кузатилди. Таом етказиб берувчи фирма вилоят ҳокимининг қарори билан тендерсиз танлаб олинган, унинг мансабдорлари санитария талабларини бузганликка оид жиноят ишида айбланмоқда. Бу болаларни овқатлантириш тизими ношаффоф ишлаётганига ишорами? Ўзи муаммо нима билан боғлиқ? Бунга ким жавобгар? Kun.uz студиясида ўтган суҳбатда шулар муҳокама қилинди.

Шу кунларда Ўзбекистоннинг айрим боғчаларида болаларнинг овқатдан заҳарланаётгани ва уларга таом етказиб бериш билан шуғулланувчи фирмаларга жиноят иши қўзғатилиб, ишлар судга оширилаётгани тизимда илдиз муаммолар ҳал қилинмаётганини кўрсатиб келмоқда.

Kun.uz нега шундай бўлаётганини тушуниш, қолаверса, ўзи заҳарланишлар нима сабаб юзага келиши, келгусида болаларда қандай касалликларни келтириб чиқариши юзасидан мутахассислар билан суҳбат ўтказди. Унда шифокор Муаззам Иброҳимова ҳамда гастроэнтеролог Зилола Ҳожиева иштирок этди. Қуйида суҳбатдан айрим муҳим қисмлар шарҳланади.

Овқатлантириш нотўғри йўлда бизнесга айлантирилдими?

Муаззам Иброҳимова айнан заҳарланган боғча тарбияланувчиларига овқат етказиб берувчи фирманинг дастлаб таъсисчилари ҳамда лойиҳа муаллифларидан бири ҳисобланади. Аммо у лойиҳа айрим тор доира манфаати учун “бизнес”га айлантирилганини билдирди. Таҳририят бу ҳақда аввалги суриштирувида ҳам ёзганди.

“Агар биз бу тизимни таг-тубидан тозаламайдиган бўлсак ва соҳани тушунадиган мутахассисларни жалб қилмайдиган бўлсак, бу давом этаверади. Мен болалар заҳарлангани ҳақида эшитиб туриб, биласизми, шундай шокка тушдим. Нега янада кўпроқ ёзмадим? Нимага кўпроқ курашмадим? Нимага ўша юзимга тарс этиб ёпилган эшикларни тепиб очмадим, деб.

Чунки болалар шу ҳолатга тушиб қолиши мумкинлигини ўзингиз айтяпсиз, анчадан бери айтиб келаман ва айтиш жоизки, шу ҳокимият вакилларига йиғлаб ҳам мурожаат қилдим. Таҳлилий мақолалар қўйдим, ҳаттоки президентга ҳам мурожаат қилдим, лекин афсус, ҳеч ким жавоб бермади. Ҳатто ўша дод деб қўйган мақолаларимга ҳам масхара қилгандек вилоят ҳокимиятининг ўзидан жавоблар келиб турди. Қўлингдан ҳеч нарса келмайди, дегандек қилиб туриб, ҳамма жойдан блоклаб, жавоб ёзмади”, – дейди у.

Иброҳимова айни муаммоларга сабабчи сифатида Қувасой шаҳар ҳокими Зафаржон Тўрақуловни кўрсатмоқда. Унинг айтишича, ҳоким лойиҳа билан обдан танишиб олгач, уни тортиб олган ва даромад келтирувчи тизимга айлантиришга уринган.

“Заҳарланиш нимага бўлган деяпсиз-а, битта сизга мисол келтирай. Ҳар битта маҳсулотга алоҳида музлаткич, камералар бор. Биз катта-кичик қилиб, ўша 30 мингта болага мўлжалланган 27 ё 28 та камера, музлаткич қўйганмиз. Ҳаммаси алоҳида эди. ‘Опа, нимага бунақа камералар кўп?’ деганда айтганман, ‘Агар Худо кўрсатмасин, битта бруцеллёзли тухум бошқа маҳсулотнинг ичига тушиб қолса ёки бир бошқа бир заҳарли кичкина нимадир тушиб қоладиган бўлса, [заҳарланиш юзага келиши мумкин]. Бу ерда 30 минг болага овқат тайёрлашни мўлжаллаяпсизлар’, деганман. Кейин, ‘Нимага отборочний лента қўйяпсиз, нимага мана бунақа лаборатория, сиз лойиҳани қиммат қилиб ташлаяпсиз?’ деганда айтганман, ҳеч кимнинг, ҳатто, катта холасининг ҳам бузилган, айниган, чириган маҳсулоти бу ерга кирмайди. Мана шу ерда шу лаборатория автоматик саралаб ташлайди”, деганман.

Ва агар шу ерга бузилган, айниган маҳсулот кирадиган бўлса, сервер қилганмиз. Қани серверлари? Сервер бўлиши керак, чунки бу ерга кираётган ҳамма маҳсулот ота-оналарга ҳам коди билан кўриниб туриши керак бўлган. Ва ҳукумат ҳам, хоҳласа президент, хоҳласа ота-она ичкарини кузатиб турадиган очиқ система жой қилганмиз. Лекин биттаси ҳам қўйилмади, у ерда нима қолди? Сиз битта кириб, ичкарига текшириб кўринг-да. Биз ўша ҳар битта болага индивидуал ёндашув бўлади, ҳар битта касаллик инобатга олинади дегандик”, – дейди Иброҳимова.

Шифокорнинг таъкидлашича, умумий идеалда боғчага овқат етказиш тизими жорий этилган ҳозиргисидан тубдан фарқ қилади.

Бу – бутун тизимнинг айби

Зилола Ҳожиева ривожланаётган мамлакат учун боғчада болаларнинг заҳарланиши уятли ҳолат эканини, бундаги асосий ташвишли масала озиқ-овқат маҳсулотларининг етказилиши билан боғлиқлигини билдирди.

“Бугунги кунда кўп нарсаларга имконият очилиб, яхши ривожланиб бормоқда, лекин ўйлайманки, бу ёқда асосан муаммо бўлган вазият мана шу озиқ-овқат маҳсулотларининг сифат назорати сустлиги ёки озиқ-овқат маҳсулотларини транспортировка, яъни олиб келиб бериш, етказиш хизмати қандай даражада назоратга олинганлиги ёки мана шу етказиш жараёнида уларнинг қандай сақланганлиги ташвишга солдирди. Чунки нимага деганда, биламизки, ҳар қандай маҳсулотлар боғча, мактабларга бўлсин, улар жуда қатъий, кучли сифат назоратидан ўтиши керак. Унинг сақлаш муддати, ҳарорати, етказиш ҳолатлари, ўша тайёрлангандан кейин уни қанча муддатга хона ҳароратида сақлаш, мана шу кўпгина қоидаларнинг ёки тизим сифатидаги кетма-кетлигининг бузилиши натижасида келиб чиқди деб ўйлайман.

Ўйлайманки, айб керакли шу соҳага оид ёки сифат назоратини бошқарувчи мутасаддиларнинг бефарқлигида бўлди. Чунки, биласизми, битта кичкина ходим бир нарсани ҳал қилиб, айбдор бўлиб қола олмайди. Бу ерда катта, йирик тизим сифатида ишлаш керак. Шунинг учун бу ёқда айб бир одамда эмас, жамоавий ишда, тизимда овқатни ишлаб чиқариш, маҳсулотларнинг хавфсизлиги, етказиш, болалар саломатлигига қанчалик зарар, зарарсизлигини баҳолаш хизматининг суст ишлаганлигида деб ўйлайман. Бунга фақатгина ўша корхона, боғча, мактаб раҳбарияти эмас, балки, қисман бизнинг соғлиқни сақлаш тизимида ҳам қандайдир ўринда жавобгарлик бўлган”, – дейди у.

Ҳожиеванинг айтишича, заҳарланиш ўзи 3 та: кимёвий, биологик, физик йўл билан юзага келади. Фарғонадаги кейсда ҳам шулардан бири содир бўлган бўлиши мумкин.

“Бу, масалан, биологик фақат бактерия, вируслар эмас, кимёвий пестицидлар ёки ҳар хил ҳозирги кунда кўп чиқиб кетган ювувчи воситаларнинг маҳсулотларнинг таркибига тушиб қолиши ҳам, ёки қайсидир жисмлар, физик йўл билан юқади. Мана шу нарсаларнинг кичик бўлаги тушиб қолиши натижасида ҳам бола организмида етарлича оғир инфекцион ҳолатлар ёки етарлича оғир овқатдан заҳарланиш келтириб чиқаради. Ва бу боланинг ҳаётига нега хавфлироқ катталарга нисбатан? Чунки уч ёшдан етти ёшгача бўлган боғча ёшидаги болаларда иммун тизими бироз каттароқ ёшдаги болалар ёки катталарга нисбатан сустроқ, ҳали такомиллашмаган бўлади. Шунинг учун уларнинг бундай ҳолатда курашувчанлик қобилияти бироз сустлигини ҳисобга олган ҳолатда, жудаям эҳтиёт бўлишимиз керак”, – дейди Ҳожиева.

Унинг қўшимча қилишича, етказиб бериш чоғида ҳам озиқ-овқатнинг жойлашуви катта аҳамиятга эга. Дейлик, олма ва хом гўшт маҳсулотлари ёнма-ён келиши мумкин эмас. Мана шу ҳолатнинг ўзида ҳам заҳарланиш юзага келиши мумкин.

Шунингдек, суҳбатда аслида боғчаларда болалар қандай таомлантирилиши кераклиги ҳамда меню, рационларнинг таркиби ҳам муҳокама қилинади.

Тўлиқ видеони юқоридаги ҳавола орқали кириб томоша қилишингиз мумкин.