Трампнинг уруши: мактабга ҳужум дунёни ларзага солди

АҚШ ва Исроил бошлаган Яқин Шарқдаги уруш учинчи кунки давом этмоқда. Уруш барча пардаларни кўтарди, энди ҳамма бир-бирига бор кучи билан ракета отишга киришди. Али Хоминаий ўлди, Эрон араб давлатларидаги Америка базаларига ҳужум қиляпти, Саудиядаги дунёда энг катта нефтни қайта ишловчи заводга ҳужум қилинди, Америка ҳарбийларини йўқота бошлади, Эрондаги мактабда юзлаб болалар ўлди.

Барча пардалар кўтарилди

Биз Украинадаги уруш ҳақидаги мулоҳазаларда бир гапни кўп айтамиз: 2022 йил 24 феврал куни дунёда барча сиёсий пардалар кўтарилди. Чунки ўша куни барча замонавий дунёда бир давлат бошқасига ҳужум қилса, бор кучи билан бостириб кирса, ҳеч нима бўлмаслиги, сиёсий мувозанат ҳақида айтилган гаплар сафсата эканини кўрди. Ўшандан кейин дунёда жуда кўп урушлар аланга олди, худди катта ҳисоб-китоб бошлангандек.

Эрон ва АҚШ, Исроил ва Эрон душман экани азалдан маълум. Теҳронда ислом инқилоби содир бўлиб, янги ҳукумат келган олис 1979 йилдан буён булар учови душман. 40 йиллик душманлик тарихида Эрон прокси кучлар орқали Исроил билан урушиб келди, ҳар замонда Теҳронда исроилликларнинг теракт кўринишида операциялари бўлиб турди. Лекин тўғридан-тўғри, ёппасига уруш бўлмаганди.

Ўтган йил ёзда барчаси ўзгарди. Америка президентлигига дўсти Трамп қайтганидан қувватланган Бинямин Нетаняҳу Эронга ракета ёғдирди. Эрон авваллари баёнотлар билан чекланар, Исроил Ғазога бостириб кирганида ҳам ҳеч нима қилмаганди. Ваҳоланки ҲАМАСни қўлловчи асосий давлат Эрон эди. Фаластин ерларида бошланган уруш Теҳроннинг репутациясига жиддий зарар етказди, «Булар фақат баёнот билан чекланади, ҳеч қанақа кучи йўқ», дейишди. Лекин Исроил ракеталари Теҳрон осмонида уча бошлагач, эронликлар ҳам жангга киришди, Исроилга ракета учирди.

Ўша уруш икки ҳафтада тугаганди, лекин ҳозир вазият бошқача. Яқин Шарқда давлатлар муносабатларини яшириб турган энг нозик пардалар ҳам кўтарилди, энди ким кимга душман эканини очиқ кўрсатмоқда. Эрон олий раҳбари ўлдирилгач, араб давлатларидаги Америка базаларини нишонга оляпти. Теҳрон энди очиқчасига араб давлатларига «Америка ҳужумига ёрдам берганингиз, ўз ерларингиздан уларга база берганингиз учун шаҳарларингизни жаҳаннамга айлантирамиз», деяпти. Араб оламининг энг машҳур шаҳри Дубай бугун шарпалар шаҳрига айланган. Шаҳар кўчалари бўш, ҳар замонда қаергадир ракета тушади. Ана у машҳур «Бурж ал араб» меҳнонхонасида ҳам портлаш бўлди.

Душанба куни Саудиядаги Aramco нефт заводига Эрон дрони ҳужум қилди. Маълумот учун, бу дунёдаги энг катта нефтни қайта ишлаш заводи. Нефт нархи осмонга учишни бошлади (айтганча, нефт нархи ошаётганидан бир давлат маза қиляпти). Минтақадаги икки энг катта давлат Саудия ва Эрон. Aramco заводига одатда Ямандан туриб ҳужум қилинарди, лекин бу гал ҳужум тўғридан-тўғри Эрондан туриб амалга оширилди.

Трамп Эронга ҳужум қилганидан кейин Теҳрон арабларни шунақа ўққа тутяптики, бир қарашда Эрон — араб уруши бошланиб кетгандек. Лекин араб давлатлари Эронга жавоб бергани йўқ. Ишонинг, беролмайди ҳам. Араб давлатлари мудофаасини тўлалигигача Америкага ишониб қўйган, катта эҳтимол ҳужум бўйича мустақил қарор қабул қилолмайди ҳам.

Шу ўринда бир мулоҳаза: араблар тўлалигича Америка қуроллари билан жиҳозланган, лекин Эрон ракеталари гувуллаб нефт ва ҳарбий объектларни портлатмоқда. Дубайдаги зарба натижасида америкалик юқори мартабали МРБ офицерлари ҳам ўлган. Демак Америка қуроллари ҳам жуда мақтанадиган эмаскан-да, тўғрими?

Эътибор беряпсизми, Эрон авваллари бунақа интенсивлик билан ҳужум қилмасди, жуда чекланган миқдорда ракета отарди. Ҳозирги ҳужумларни кўрган одам демак Али Хоминаий ҳарбийларни катта ҳужумдан тийиб турган экан, деб ўйлаши мумкин.

Қизлар мактабига ҳужум

Америка ва Исроил ҳужуми вақтида ракеталардан бири Миноб шаҳридаги қизлар мактабига тушган. Эрон расмий нашрларига кўра, камида 150 нафар одам ҳалок бўлган, юзлаб одамлар яраланган. Қурбонларнинг аксари ёш-ёш ўқувчи қизлар. Бу ҳақда дунёдаги жиддий нашрлар ҳам ёзиб чиқди, форс нашрлари мактабдан олинган кадрларни эълон қиляпти.

Бу ҳодиса Америка ва Исроилнинг Эронга қарши урушидаги энг даҳшатли эпизодга айланди. Баъзи нашрлар «кадрлар бошқа шаҳарда олингани, мактабга Эрон ҳарбийларининг ракетаси тушгани» ҳақида версиялар эълон қиляпти, лекин энди бунақа гаплар билан ҳеч кимни оқлаб бўлмайди. Уруш бўлмаганида ҳеч кимнинг ракетаси бегуноҳ мактаб болаларини ўлдирмасди. Бу кимнинг ракетаси бўлгани энди муҳим эмас, юзлаб қизчалар ўлимида икки инсон айбдор: Доналд Трамп ва Бинямин Нетаняҳу, бўлди, бошқача бўлиши мумкин эмас.

Эсингизда бўлса, яқинда Эронда ҳукуматга қарши намойишлар содир бўлган, минглаб одамлар ўлганди. Ўшанда Трамп эронликларга ёрдам йўлда, деган, лекин ҳеч қандай ёрдам бермаганди. Кеча Исроил бош вазири Нетаняҳу чиқиб эронликларга мурожаат қилди ва безбетларча «Бу сиз кутган ёрдам», деб айтди. Эронликлар қачон сиздан мактабга ракета отинг деб сўраганди?

Трамп ва Нетаняҳу эронликларни ҳозирги хаос фонида ҳукуматни қўлга олишга чақирди, лекин Эрон кўчаларида ҳукуматга қарши одамлар йўқ, ҳукуматни эгаллашга уриниш ҳам йўқ. Қайтанга Теҳрон олдингидан ҳам кўпроқ важоҳат билан ҳужум қилмоқда. Бир мамлакатга ракета ёғдириб ўша мамлакат фуқароларига «Биз сизларга ёрдам беряпмиз, озод қиляпмиз», деган гапни олдин ҳам бир давлатдан эшитганмиз. Бунақа ишлардан кейин ракета отганга нафрат кучаяди, қайтанга жамиятни уларга қарши бирлаштириш осонроқ бўлади. Ҳеч ким кўз ўнгида мактаб болаларини ўлдирган давлатни дўст деб билмайди.

Бу кимнинг манфаати ўзи?

Доналд Трамп кутилганидек Эронга ҳужум учун Конгресс рухсатини сўрагани йўқ. Барчасини мустақил бошлади, фақат операция вақтини дўсти Нетаняҳу билан муҳокама қилган. Ва Америка жамиятида, сиёсатчиларида савол пайдо бўляпти: бу уруш ҳеч қанақасига Америка манфаатларига мос эмас, уруш кимнинг манфаати учун бўляпти ўзи? Келинг, жаноблар, мистер Трамп сизга айтмайдиган жавобни мен айтай, Исроил манфаати учун, Бинямин Нетаняҳунинг манфаати учун!

Ҳар қанча даҳшатли бўлмасин, жуда тор доирадаги одамлар гуруҳи бутун Яқин Шарқни жаҳаннамга айлантириш бўйича қарор қилган. Улар табиийки демократияга ҳам, халқаро ҳуқуққа ҳам тупурган. Қизиғи, Трамп ўтган йил ёзда Эронга ҳужум қилганида «Теҳрон ядро дастурини йўқ қилганини» айтганди. Лекин энди «Ҳужум қилмасак, Эрон икки ҳафтада ядро қуроли ясарди», деб турибди. Эрондаги ракета отадиган ҳудудларни йўқ қилдик, дейишганди, лекин Эрон бунча ракеталарни қаердан туриб отяпти? Бу болохонадор баёнотларнинг барчаси генерал Конашенковнинг чиқишларини эслатиб юборяпти...

Жаҳон урушими?

Кўпчилик ҳозирги уруш фонида бир нарса ҳақида ўйламоқда — учинчи жаҳон уруши бошландими? Йўқ, азизлар. Жаҳон уруши бўлишининг ҳар қанча ғалати бўлмасин, ўз талаблари бор. Аввало икки томонда алоҳида давлатлар эмас, катта-катта коалициялар урушиши керак. Жаҳон урушларининг асосий хусусияти — улар дунё харитасини ўзгартириш учун бошланади. Ҳозир эса икки давлат бир давлатга ҳужум қиляпти, ўша бир давлат ўнлаб давлатга ракета отяпти, бу ўнлаб давлатлар эса бояги ҳужум қилган давлатлардан бири нима қиларкин деб жавоб ҳам бергани йўқ. Бунда минтақавий уруш элементлари бор, лекин кўп давлатлар ўз ҳудудига ракета тушганига жим қараб тургани учун буни минтақавий уруш деб ҳам бўлмайди.

Хуллас, Доналд Трамп жуда ёмон уруш бошлади. Кўрамиз, ноябрдаги оралиқ сайловларда Америка фуқаролари бугунги даҳшатга реакция билдирармикин? Ёки ҳамон улар учун тухум нархи ошиши ҳаммасидан муҳимроқмикин?..