“Ўзимни хавфсиз ҳис қилмаяпман” – уруш фонида араб давлатларидаги ўзбеклар нима дейди?

Қатар ва БААда вазият нисбатан тинчиган. Бу мамлакатлардаги ўзбеклар маҳаллий мудофаа тизими Эрон ракеталарини қайтараётгани, аҳоли яшаш пунктлари зарарланмаганини айтмоқда. Шу билан бирга, қисқа муддатли саёҳатга борганлар рейслар бекор қилингани сабаб кўчада қолишдан хавотирда.

АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши бошлаган уруши бутун Яқин Шарқни қамраб олмоқда. Эроннинг қарши ҳужумлари эса нафақат Исроилни, балки араб давлатларидаги АҚШ ҳарбий базаларини ҳам нишонга олган. Дунёда хавфсиз туризм ва тинчлик рамзи бўлиб келган Қатар, БАА каби давлатлар ҳам бугун ракета ва дронлар ҳужуми остида қолмоқда. Форс кўрфазининг ёпилган осмони эса минтақа билан авиақатновларни деярли бутунлай тўхтатиб қўйди.

Хўш, араб давлатларидаги ўзбек ватандошларнинг аҳволи қандай? Юртдошларимиз ҳужумлардан қандай сақланмоқда ва Ўзбекистонга хавфсиз қайта оладими? Kun.uz — Қатар, Бирлашган Араб Амирликлари ҳамда Исроилдаги ўзбеклар билан суҳбатлашди. 

“Ҳеч нарса бўлмаслигига ҳеч ким кафолат бермайди” – Қатар

Қатарда вазият бироз бошқачароқ. Айни вақт шу ерда яшаб, ишлаб келаётган ватандошларимиз мудофаа тизими яхши ишлаётгани, учиб келаётган ҳар бир ракета ерга қўнишидан аввал ҳавода йўқ қилинаётганини айтмоқда.

Аммо улар вазият жиддийлашиб кетишидан хавотирда. Хусусан, Доҳада 8 ойдан бери меҳмонхона хизматида ишлаб келаётган Аҳрорбек Неъматжонов ватанга қайтмоқчи эканини билдирди.

“Ҳозир бу давлатда ҳеч кимга зарари кўринмади. Шунчаки, мен ўзимни бу ерда хавфсиз ҳис қилмаяпман, шунинг учун Ўзбекистонга қайтиб кетмоқчиман. Ҳеч нарса бўлмаслигига ҳеч ким кафолат бермайди. Ҳужум бўлаётгани, осмонда портлаётганини кўзимиз билан кўрдик.

Ҳозирча булар Ўзбекистонга қайтиб кетишимиз ҳақида ҳеч нарса демади, лекин биз меҳмонхонада ишлаяпмиз. Бу ерда эҳтиёт чоралар кўрилган. Фавқулодда вазият учун “подвал”дан жой қилиб, сувлар, столларни, ҳар хил дори-воситаларни қўйиб, тайёрлаб қўйишган.

Лекин ётоқхонамизда унақа нарса бўлмади ҳали. Бу ердан Ўзбекистон элчихонасида ишлайдиган танишларим бор эди, уларга ҳам иложи борича алоқага чиқишга ҳаракат қиляпман. Уларга алоқага чиқишим биланоқ вазият қанақалигини биламиз. Агар Ўзбекистондан самолёт жўнатиб, эвакуация қиладиган бўлса, унда яхши бўларди”, – дейди у.

Доҳада бўлиб турган яна бир юртдошимиз Илёсбек Муҳиддиновнинг айтишича, ҳукумат аҳоли ва бизнес эгаларига тез-тез огоҳлантириш тусидаги хабарномаларни жўнатиб турибди. Унда хавфсизлик чоралари кўрилиши сўралган. Муҳиддинов шаҳардаги вазиятни тасвирлашга уринди.

“Меҳмонхонадан олиб айтадиган бўлсак, меҳмонларимиз учун “парковка”нинг “подвал” қисмида стол-стул, ёш болалар ўйнаши учун ўйинчоқлар қўйганмиз.

Қатар ҳукумати тарафидан барча ўтказиладиган тадбирлар бекор қилинган. Шундан кўпчилик ресторанлар ёпилган. Хусусий бизнесларга келадиган бўлсак, ишлаш ёки ишламаслиги ўзларига боғлиқ. Энди кўпчилик меҳмонхоналарда бухгалтерия, кадрлар бўлими – шунга ўхшашлар масофавий ишга ўтган. Ундан ташқари, мен ўзим телефон операториман, менинг гуруҳимда ҳам шундай. Фақат бир вақтда бир киши ишда бўлади холос. Ҳозир мен ишимни тугатганимда бошқа бир инсон келади.

Гуруҳда тўлиқ иш эмас. Қатар мудофаа тизимлари жуда яхши ҳолатда ишлаяпти. Ҳар ҳужум бўлган пайтида ўзи бирор жойда портлаш ёки шунақа нарсалар қолган давлатларга нисбатан ўта кам кузатиляпти. Элчихона тарафидан Тelegram гуруҳи очилган. Шу гуруҳда эҳтимолий эвакуация қилинишини хоҳловчилар рўйхатга олиниши бошланган. Эвакуация қилинадиган бўлса, қайтаман. Кейинчалик бу ерда аҳвол яхшиланганидан кейин қайтиб келаман”, – дейди Муҳиддинов.

Унинг қўшимча қилишича, Қатарда таълим муассасалари ҳам масофавий ишлашга ўтган. Музейлар ёпилган. Фақатгина озиқ-овқат дўконлари 24 соат режимда ишлаб турибди.

Интернетга видео жойлаганлик учун 30 минг долларлик жарима ва қамоқ – Дубай

Дубай ҳам деярли Доҳадан фарқ қилмайди. АҚШ элчихонасига қилинган ҳужум айтилмаса, ракеталар аҳоли яшаш масканларини нишонга олмаган. Азизбек Очилов вазият анча тинчланганини билдирди.

“Уруш бошланганида биринчи-иккинчи кунлари анча ваҳима бор эди. Ҳозир кўчаларда бемалол одамлар ишларига боряпти. Бошланганидан кейин Бирлашган Араб Амирликлари ишларни онлайн форматга ўтказди. Бугундан офлайн форматга ўтяпти.

Дубайда тўғрисини айтсам, ҳаво мудофаа тизими [ҳужумларни] зўр қайтаряпти. Менимча, аниқ бир тушган ракета ёки дроннинг ўзи йўқ. Шунчаки унинг қолдиқлари тушяпти. Энди менинг тушунишим бўйича Эрон давлати Бирлашган Араб Амирликлари билан жиддий бир душманлик кайфиятида эмас. Шунчаки бу Американинг қанақадир ҳамкори бўлгани, расмиятчилик учун юбориб қўйяпти деб тушуняпман. Шунинг учун мен умуман хавотирланмаяпман.

Лекин уйдагиларим, Ўзбекистондаги танишларим интернетда тарқалган видеоларни кўриб, кўпроқ хавотир олишяпти. Ишдаги танишларим унчалик ҳам хавотир олишмаяпти. Ҳозир кўчага чиқиб, айланиб келдим, масалан. Машиналар, одамлар ҳам тўла. Бошида бунақа вазиятга умуман тушиб кўрмаганимиз учун қанақадир каттароқ нарсаларга айланиб кетади, деб ўйлагандик, лекин ҳозир анча хотиржаммиз”, – дейди суҳбатдош.

4 мартдан бошлаб Тошкент–Дубай–Тошкент йўналишлари бўйича UzAirways, Cеntrum Аir ҳамда Qanot Sharq авиакомпаниялари рейслари босқичма-босқич тикланиши маълум қилинганди. Муҳиддинов ҳозирда бекор қилинаётган ва кечиктирилаётган бир қанча рейслар бўлиб тургани, аммо юқорида айтилганидек, айримлари парвозни бошлаганини айтди.

Анча йилдан бери Дубайда яшаётган Ҳусанбой Кимсанбоев эса тармоқларда ҳужумга оид deepface, яъни сунъий интеллект орқали тайёрланган ёлғон хабарлар сизиб юргани, шу сабаб БАА ҳукумати маълумот тарқатишга оид чеклов ўрнатганига тўхталди.

“Биринчи кундан кейин жуда кўп видеолар чиқди. Баҳрайндаги ўзбекистонлик юртдошларимиз ҳам видео қўйганди, шуни Дубай дейишди, Исроилда дейишди. Шунақа ёлғон, жуда бир одамни чалкаштирадиган даражада янгиликлар айтишди. Унақа нарса бўлгани йўқ. Шу 28-кундан кейин ҳамма видеога олиб, ваҳима қилиб юборганидан кейин, 29-куни Дубай расман видеога, расмга олишни тақиқлади. Агар кимда-ким интернетга видео олиб жойлайдиган бўлса, катта жарима ва бир йиллик қамоқ жазоси белгиланади. Лекин расман кимдир чиқиб, шунақа-шунақа демади, расмий сайтларида айтилди. Расмга олиш, тарқатишни билиб қолса, бир йил қамоқ жазоси ва адашмасам, 30 минг доллар атрофида жарима ёзилади, деди. Шу кундан кейин ўз-ўзидан видеолар камайиб кетди, кўпчилик қўймай қўйди. АҚШнинг элчихонасини урганда, ҳиндларнинг 2 та видеоси чиқди. Бўлди. Шуни кўрдик”, – деди Кимсанбоев.

Қайд этилишича, Дубайда очиқ жойдаги ишхоналар, катта фабрикаларда зарурат бўлмаса, ишга бормаслик тавсия қилинган.

“Лекин биз бордик, шахсан мен бордим, ишладим. Ўзим ҳам битта портлашни эшитдим, лекин қаерда бўлди, нима бўлди, унисидан маълумотим йўқ. Лекин ишлаётган жойимда ўзим битта портлашни эшитдим. Самолётлар учиб, нима қилганини кўрдим. Юргани, товуши эшитилди, у ёқдан-бу ёққа учиб юришди.

Аҳолига ҳеч қанақа ёрдам, ҳеч нарса тавсия қилинмади. Шу фақат ўзингни хавфсиз жойингда бўлишингни таъминла, деяпти холос. Куни кеча ҳам Дубай раҳбарининг ўзи шу “Дубай Молл”га келиб, айланиб, шу ердаги ресторанларда овқатланиб, чиқиб кетди. Унақа ваҳима йўқ. Ҳамма ўзининг ҳаётини бир хил тарзда кечиряпти, ҳамма ёқ ўз ўрнида кетяпти. Муниса Ризаевани ҳам кўрдим. Ўша битта ёлғон маълумотни бериб қўйиб, йўқ бўлиб қолди. Шу адашмасам, ундан кейин ўчириб ҳам юборди. Унақа ваҳима бўлгани йўқ. Шунақа ваҳимага солиб қўйишди”, – дейди у.

Кимсанбоев жамоат транспортлари ҳам ўз вақтида ишлаётганини, одамлар ундан фойдаланаётганини айтди.

“Ўзимизни қутқариш учун бир кунимизни ўша темир хонанинг ичида ўтказдик” – Исроил

Туркия олийгоҳида таҳсил олаётган 2 нафар фарзанди учун ўтган йилнинг октябрида Исроилнинг Бершеба шаҳрига келган Эътибор Аҳмедова 28 феврал санасида юзага келган зиддият фонида оддий аҳоли билан нималар содир бўлганини гапириб берди.

“28 феврал куни эрталаб 8:15 да бошланди, телефонларга сигнал келди. Ҳеч ким ҳеч нарса билмаган эди. Бирдан сигнал бўлиб, ҳамманинг темир хонага ўтиши ҳақида огоҳлантиришлар келди ва осмонда ракеталарнинг портлаши бошланди, булар уларга отди, улар буларга отди. Энди кўрсангиз, жуда ҳам ваҳима. Биз ичкарида бўлганимиз учун ҳеч нарсани эшитмадик. Темир хонада ташқарида бўлаётган ҳеч нарса эшитилмайди, фақат телевизордан кўриб турамиз. Ўзимизни қутқариш учун, масалан, бир кунимизни ўша темир хонанинг ичида ўтказдик. Бу ерда янги қурилган уйларнинг ҳаммасида темир хоналар бор, шу бомба портласа [кириб ўтирадиган], бомбага чидамли.

Баъзи эски уйларда йўқ. Биз кўпинча шу жойда ўз жонимизни сақлаб қоламиз. Телефон автоматик сигнал беришни бошлайди. “Таҳликали, таҳликали вазият. Ўзингизни қутқаринг, таҳликали вазият”, деб дунёда нечта тил бўлса, ҳамма тилда СМС келишни бошлайди. Шу вақт мобайнида уч дақиқа вақтингиз бор. Бомба портлашдан уч дақиқа олдин келади. Шу вақт ичида уйингизда темир хона бўлмаса, уйингизга яқин бўлган жойлардаги темир хоналарга боринг, деб келади. Чунки баъзи жойларда, кўчаларда, ернинг тагида темир хоналар бор. Кўчада юрган бўлсангиз ўша ернинг тагига киришни айтишади”, – дейди Аҳмедова.

Унинг таъкидлашича, ҳужумлар оқибатида қурбон бўлганлар бор, жароҳатланганлар етарлича. Кўплаб ўзбек аёллари ваҳимага тушиб қолишган.

“Келганига 15 кун, бир ой бўлган аёлларимиз жуда ҳам қўрқиб, баъзилари қандли диабет касаллигини орттирди, баъзилари депрессияга кирди, титраб қолди. Уларга телефон қилиб: “қўрқманглар, темир хонага киринглар, бу нарса ўтиб кетади”, деб тажрибаси каттароқ бўлганлар WhatsAppʼдан бир-бирларига далда бериб турибди.

Биринчи кун “свет” ўчган эди, электрлар кесилганди. У ҳам маълум бир соат, яъни шу бомба портлаган пайти бир-икки соатга кесилди, кейин яна ёқди. Яъни ҳамма технологиялар, ижтимоий тармоқлар ишлаб турибди. Телевизорда ҳамма нарсани кўриб турибмиз. Тўрт кун “уйдан ташқарига чиқмайсиз” деган расмий таътил эълон қилинган эди. Бугун тўртинчи кун, яна неча кун давом этади, уни очиқлашади. Ундан кейин яна қарор беришади. Тўрт кунгача шифохоналар, мактаблар, расмий идоралар, ҳамма жой ёпилган”, – дейди у.

Эътибор Аҳмедова сўзининг сўнгида ватандошларга юзланиб, Исроилга кетган ўзбекларни қарғамаслик, ўлим тиламаслик, аксинча, вафот этганлар ҳақларига дуо қилиш, уруш тугаши ва қолганларга саломатлик беришини сўрашга чақирди.

Саёҳатга борганларнинг тақдири нима бўлди?

Kun.uzʼга БААнинг Фужайра, Саудия Арабистонининг Жидда шаҳарларига қисқа сафарга бориб, уруш сабаб қолиб кетган ватандошлардан ҳам мурожаатлар келиб тушди. Улар рейслар бекор бўлгани сабаб турфирмалари қўшимча кунларни қоплаб бермаётганидан, вақтинча қолишга жой тополмаётганидан шикоят қилишган.

Қолаверса, Форс кўрфази бўйлаб, порт бўйлаб саёҳатга чиққан “Cелестял” круизи 28 феврал санасида Қатарга етганда тўхтатилган. У ерда 100 га яқин ўзбек борлиги, аммо элчихонанинг ёрдамисиз кетолмаётганини айтишмоқда.

АҚШ ва Исроил ҳарбийлари 28 феврал куни бошлаган уруш — бешинчи кундирки давом этмоқда. Юқорида айтганимиздек, Эроннинг жавоб тариқасида берган зарбалари можарони араб давлатлари ҳудудига ҳам кенгайтирди. Қурбонлар сони аллақачон мингдан ошган. Ҳозирча можаро якуни кўринмаяпти.