Инфографика: жаҳон нефт бозорининг асосий денгиз артериялари

Жаҳон нефт бозори кўп жиҳатдан асосий таъминот оқими ўтадиган бир нечта тор денгиз йўлакларига боғлиқ. Нефт ташишда «чокпойнтлар» деб аталувчи бу нуқталар глобал энергетика тизимининг ниҳоятда муҳим артериялари бўлиб, улар орқали ҳар куни ўнлаб миллион баррел хомашё ташилади.

Фото: ATAR/AFP via Getty Images

Янги визуализация АҚШ Энергетика ахбороти бошқармаси (EIA) маълумотларига асосланган бўлиб, нефт транзитининг энг йирик денгиз тугунлари ҳамда уларнинг жаҳон денгиз нефт савдосидаги улушини кўрсатади. Статистика 2025 йилдаги асосий денгиз ўтиш йўллари орқали ташилган хом нефт ва нефт маҳсулотлари ҳажмини акс эттиради, бу кўрсаткичлар суткасига миллион баррел ҳисобида ўлчанган.

Умуман олганда, асосий денгиз «тор нуқталари» орқали кунига тахминан 73 миллион баррел нефт ўтиб, бу жаҳон бўйича денгиз орқали амалга ошириладиган нефт савдосининг катта қисмини ташкил этади.

Дунёдаги энг серқатнов нефт йўналиши ҳамон Малайзия ва Индонезия ўртасида жойлашган Малакка бўғози бўлиб қолмоқда. 2025 йилнинг биринчи ярмида ушбу бўғоз орқали кунига тахминан 23,2 миллион баррел нефт ўтган, бу эса жаҳон денгиз нефт савдосининг қарийб 29,1 фоизига тенг.

Бу бўғоз Ҳинд океанини Жанубий Хитой денгизи билан боғлайди ва Хитой, Япония ҳамда Жанубий Кореяга нефт етказиб бериш учун ҳал қилувчи йўналиш ҳисобланади. Бироқ унинг нисбатан торлиги ва кемалар ҳаракатининг жуда зичлиги бу йўлни ортиқча юкланиш ҳамда эҳтимолий геосиёсий хатарлар олдида заиф қилади.

Шунингдек, Уммон ва Эрон ўртасида жойлашган Ҳўрмуз бўғози ҳам жуда муҳим аҳамиятга эга. 2025 йилнинг биринчи ярмида бу ердан кунига тахминан 20,9 миллион баррел нефт ўтган, бу эса жаҳондаги умумий нефт истеъмолининг тахминан бешдан бир қисмига тўғри келади.

Бу бўғоз Форс кўрфазини Уммон кўрфази ва Араб денгизи билан боғлайди. Унинг чуқурлиги ва кенглиги ҳатто энг йирик нефт танкерларининг ҳам ўтишига имкон беради.

Ҳўрмуз бўғози орқали ўтаётган нефтнинг тахминан 84 фоизи Осиё бозорларига — жумладан Хитой, Ҳиндистон, Япония ва Жанубий Кореяга йўналтирилади. Шу боис ушбу йўналишдаги ҳар қандай узилиш жаҳон нефт нархларида жиддий тебранишларни келтириб чиқариши мумкин.

Малакка ва Ҳўрмуз бўғозларидан ташқари, жаҳон нефт савдосида бошқа денгиз йўлаклари ҳам муҳим ўрин тутади.

Сувайш канали ва SUMED қувур йўли Қизил денгизни Ўрта Ер денгизи билан боғлаб, кунига тахминан 4,9 миллион баррел нефт ташилишини таъминлайди.

Унга яқин жойда Бобул-Мандаб бўғози жойлашган бўлиб, у орқали кунига тахминан 4,2 миллион баррел нефт ўтади ва Қизил денгизни Аден кўрфази билан боғлайди.

Европада Дания бўғозлари ва Туркия бўғозлари муҳим йўналишлар ҳисобланади. Улар орқали Россия ва Каспий минтақасидан нефт экспорт қилинади — мос равишда кунига тахминан 4,9 миллион ва 3,7 миллион баррел.

Панама канали орқали кунига тахминан 2,3 миллион баррел нефт ўтади.

Яхши Умид буруни орқали ўтувчи каби узунроқ муқобил йўналишлар эса танкерлер Атлантика ва Ҳинд океанлари ўртасида қатнаганда кунига тахминан 9,1 миллион баррел нефт ташилишини таъминлайди.

Шундай қилиб, жаҳон нефт логистикаси кўп жиҳатдан бир нечта стратегик денгиз ўтиш йўлларига боғлиқ. Бу нуқталардаги ҳар қандай можаро, тўсиб қўйиш ёки узилиш глобал энергетика бозорлари ва нефт қийматига тезда таъсир кўрсатиши мумкин.