Унутилган «Жасорат»: Хизмат бурчини бажараётиб вафот этган ходимнинг оиласи ўз ҳолига ташлаб қўйилган(ми?)

2021 йил 14 сентябр. Тошкент вилояти Пискент туманида хизмат ўтаётган ЙПХ инспектори Дилмурод Ўрмонов катта тезликдаги автомобилга тўхташ ишорасини кўрсатиб унинг йўлига чиқади. Аммо маст ҳайдовчи бор тезлигида ходимни уриб кетади ва 29 ёшли инспектор вафот этади. Ҳайдовчи Жиноят кодексининг 266-моддаси ва 117-моддаси билан судланади. Тошкентдаги фожиада вафот этган инспекторга кўрсатилган эътибор марҳум Дилмурод Ўрмоновнинг яқинларида ҳам умид учқунларини ёққан бўлса ажаб эмас.

25 феврал куни Тошкент шаҳрининг Миробод туманида вояга етмаган шахс бошқарувидаги автомашина йўл-патрул хизмати инспектори Ҳосилбек Эшназаровни уриб юборди ва инспектор олган оғир тан жароҳатлари оқибатида вафот этди. Марҳумга катта эътибор қаратилди. У “Жасорат” медали билан тақдирланди, оиласига 3 хонали уй берилди. Жаноза маросимлари ҳам давлат даражасидаги эътибор билан ўтказилди. Бироқ бундан бир неча йил аввал – 2021 йилда Тошкент вилоятида ҳам деярли шунга ўхшаш фожиа содир бўлган эди.

Шоҳруҳ Абдурасулов 2021 йил 11 сентябр куни ўзига тегишли давлат рақами белгиси 10Z 701UA бўлган “Lacetti” русумли автомашинасини Тошкент вилояти Пискент тумани, “Тараққиёт” МФЙ ҳудудидан ўтган “4К792 Пискент-Бўстон” автомобиль йўлида маст ҳолда бошқариб келиб, йўл ҳаракати қоидаларини қўпол равишда бузиб, автомобиль йўлининг 10-километрида йўлнинг қатнов қисмига чиқиб, уни тўхтатмоқчи бўлган Тошкент вилояти ИИББ иккинчи минтақавий ҳудуд Пискент тумани ИИБ Йўл ҳаракати хавфсизлиги бўлинмаси инспектори сержант Дилмурод Ўрмановни уриб юборган ва ўлимига сабабчи бўлган.

Марҳум вафот этганда у олти ойлик ҳомиладор эди. Отасининг вафотидан 3 ой ўтиб қиз фарзанд туғилди. Жажжи Ойшахон хозир 4 ёшда. Kun.uz унинг яқинлари билан суҳбатлашди.

“Ҳеч банданинг бошига бу кунни солмасин”

Марҳумнинг онаси Манзура Ўрмонова: “Кечқурун шумхабар келди, ҳамма ёқ ларзага келди. Ҳеч банданинг бошига бу кунни солмасин. Душманимгаям раво кўрмайман. Ўғлимнинг дўстлари шифохонага олиб борган. Шунчалик ҳам ноҳақлик бўладими?

Битта акаси – Турсунбой дегани прокуратурада, Аюбхон деган акаси ички ишларда ишлар экан. Лекин ҳеч қанақа на моддий, на маънавий ёрдам… Майли, керак эмасди. Айбни боламга ағдаришди, адвокатларнинг кўзи қаерни кўрди? Ахир иш юзасидан бўлди-ку! Майли, менинг болам машина йўлига чиқди дейлик. Кеча кунги воқеалар-чи? Ундан олдинги воқеалар-чи?

У аввал ҳам кўрсатадиганини кўрсатган экан, икки акасидан фойдаланиб, нима ҳохласа қилиб юрган экан.

Олти ойлик ҳомиласи қорнида, кутиб юришганди. Келинимни қизим деб қабул қилгандим, ҳозиргачаям юзига қарашга чидолмайман. Нима кўрди 23-24 ёшида болам бечора?”.

“Охири битта боланинг бошини еб кетди”

Марҳумнинг акаси Шерзод Ўрмонов ҳам ўша кунни эслар экан, ҳалокатга сабабчи бўлган ҳайдовчи аввал ҳам маст ҳолатда рулга ўтиргани ҳақида гапиради.

“Укамнинг аҳволи анча оғир эди. Пискентда Муродали деган йўлда бўлган. У бола ичган экан. Моддий-маънавий зарар ундиришга, мана, ўтиб кетди, лекин оиламизда боқувчи шу укам раҳматли эди. Аям-дадам пенсия олади, мен кўчанинг ишида. Бу гапни гапиришимга сабаб – ўша ердаги ходимлар “тўхтатамиз машинани, шу бола ичган бўлади. Бизга у ёқ-бу ёқдан телефон бўлади. Битта акаси прокуратурада, битта акаси ички ишларда ишлайди. “Катталар” чиқади, биз уни қўйиб юбормасдан иложимиз йўқ. Чунки ўша телефон қилганларга ишимиз тушади бизнинг, олиб борсак, камчилик топиб бизни қийнайди. Шунинг учун мажбур бўлдик. Мана, охири битта боланинг бошини еб кетди”, дейишди”.

Маълум қилинишича, инспекторнинг ўлимида айбланган шахсга Жиноят кодексининг 266-моддаси 2-қисми ва 117-моддаси 1-қисми билан 5 йиллик озодликдан маҳрум қилиш жазоси ва 3 йилга автомобил бошқариш ҳуқуқидан маҳрум қилиш жазоси тайинланган, 1 йил-у 2 ой ўтгач озодликка чиққан. Боқувчисиз қолган оила тақдири эса ҳалигача ҳал этилмаган масала бўлиб қолмоқда.

“Юқори турувчи” ташкилотлар

“Ҳалигача югур-югур, қизча боғчага чиқади. Келинимизнинг мазаси йўқ экан, хабарлашганимда улгурсам бораман деганди. Шуларга бир шароитини қилиб беришимиз керак. Ўзимнинг учта фарзандим бор, мана, шароитимизни ўзингиз кўрдингиз. Қўлимдан келганча ҳаракат қилиб, уй-жой қилиб беришимиз керак. Менинг жигарим, бир қориндан талашиб тушган укамнинг давомчиси. Шунинг учун югуриб юрибмиз. Пискентга бораман-келаман. “Бўлди” дейди, бир дунё хатлар турибди, тагини ўқиб кўрсангиз: “биздан норози бўлсангиз юқори турувчи ташкилотларга мурожаат қилинг” дейилган. Яна қанақа юқори турувчи ташкилотлар бўлиши мумкин? Чет давлатдами у “юқори турувчи” ташкилотлар? Тушуниб бўлмайди.

Бермади эмас, ёлғон бўлмасин – 5 миллион сўмни 5 йил давомида бўлиб-бўлиб беришди. Бергани шу бўлди”.

Марҳумнинг акасига кўра, фожиадан кейин укасига президент фармони билан “Жасорат” медали берилган.

Марҳумнинг яқинлари кўрган моддий ва маънавий зарарларини талаб қилиб судга мурожаат қилишган. Фуқаролик ишлари бўйича Бекобод туманлараро судининг 2023 йил 9 январдаги ҳал қилув қарори билан марҳум Дилмурод Ўрмоновнинг отаси, онаси, акаси ва турмуш ўртоғига жами 100 млн сўм маънавий ва 4 млн 348 минг сўм моддий зарар ундириш белгиланган. Апелляция инстанциясида бу қарор ўзгартирилиб, даъвогарларнинг ҳар бирига (марҳумнинг отаси, онаси ва акасига) алоҳида 50 млн сўмдан, турмуш ўртоғига 100 млн сўм айбдордан ундириш белгиланган.

Аммо Олий судда бу қарор ҳам ўзгартирилган: ажрим билан марҳумнинг акаси Ш.Ўрмоновга 50 млн сўм маънавий зарар ундириш ҳақидаги қисми бекор қилинган.

Суд қарори билан тўланиши керак бўлган ушбу маблағлар ундирилганми ёки йўқлиги ҳақида Kun.uz маълумотга эга эмас (марҳумнинг яқинлари олмаганини айтишмоқда). Таҳририят мурожаатнинг мазмунидан келиб чиқиб масаланинг у томонларини ўрганишни лозим топмади.

Бир тизимдаги икки фожиа

Эътиборли жиҳати шундаки, ҳар икки ҳолатда ҳам йўл-патрул хизмати инспекторлари хизмат вазифасини бажараётган вақтида ҳалок бўлган. Бир ҳолатда марҳумнинг оиласи ва фарзандлари таъминоти масаласи эътиборга олиниб, уй-жой билан таъминланди ва давлат мукофоти берилди. Бошқа ҳолатда эса боқувчисиз қолган оила айтишича, йиллар давомида турли идораларга мурожаат қилиб келаётганига қарамай, масала ҳалигача очиқ қолмоқда.

Шу ўринда савол туғилади: хизмат вазифасини бажараётган вақтида ҳалок бўлган ҳуқуқ-тартибот идоралари ходимлари оилаларини қўллаб-қувватлаш бўйича ягона механизм ёки стандарт мавжудми?

Бу ерда гап икки инсонни солиштириш ҳақида эмас. Гап бир тизимда хизмат қилган икки инспектор тақдири ҳақида. Савол эса оддий: агар мезонлар бор бўлса, улар барчага бир хил ишлаяптими? Бу саволлар фақат бир оиланинг муаммоси эмас. Улар бутун тизим учун муҳим саволлардир. Ваколатли идоралар бу ҳолатга изоҳ берадими, боқувчисиз қолган оила тақдирига ечим топиладими – ҳозирча савол очиқ қолмоқда.