АҚШ Яқин Шарққа қўшимча куч юбормоқда

Американинг New York Times газетаси ва Reuters агентлиги ўз манбаларига таяниб хабар беришича, Пентагон яна 2000 нафар аскарини Эрон билан уруш доирасида президент Доналд Трампга қўшимча вариантлар тақдим этиш учун Яқин Шарққа юборишга буйруқ берган.

Бу хабарлар Трампнинг ўзи АҚШ Теҳрон билан «ҳозирнинг ўзида» урушни тўхтатиш бўйича музокаралар олиб бораётгани ва Эрон «битим тузишни жуда хоҳлаётгани» ҳақидаги баёнотлари фонида пайдо бўлди. Трамп бу сафар ҳам тафсилотларни маълум қилмади, бироқ ОАВ Вашингтон урушни якунлаш бўйича 15 банддан иборат режани Теҳронга тақдим этгани ҳақида ёзмоқда.

Пентагон АҚШ армияси 82-ҳаво-десант дивизияси қўшимча кучларини Яқин Шарққа юборишни бошлашга буйруқ берган. Бу ҳақда The New York Times газетаси АҚШ мудофаа вазирлигидаги икки манбага таяниб хабар берди.

Мудофаа вазирлиги вакили хавфсизлик нуқтайи назаридан қанча аскар ва айнан қаерга боришини сир сақламоқда.

Нашр маълумотига кўра, гап «Тезкор ҳаракат кучлари» (IRF)нинг 2000 нафарга яқин ҳарбий хизматчиси ҳақида кетмоқда – бу 18 соат ичида дунёнинг исталган нуқтасида жойлаштирилиши мумкин бўлган 3 мингга яқин ҳарбий хизматчидан иборат бригада ҳисобланади. Контингент таркибига тахминан 800 нафар аскардан тузилган иккита баталён, шунингдек, генерал-майор Брэндон Тегтмайер бошчилигидаги қўмондонлик дивизияси киради.

Худди шу вақтда, Reuters агентлигининг вазиятдан хабардор бўлган манбаларига кўра, минтақага олиб келинадиган қўшимча кучлар сони кўпроқ бўлиши ва 3 000–4 000 кишига етиши мумкин. Уларнинг сўзларига кўра, ҳозирча тўғридан тўғри Эрон ҳудудига қўшин киритиш бўйича якуний қарор қабул қилинмаган.

«Эпик ғазаб» ҳарбий операциясига Яқин Шарқ, АҚШ ва Европадан жами 50 мингга яқин ҳарбий хизматчи жалб қилинган.

Душанба куни Доналд Трамп Овал кабинетда журналистлар билан бўлиб ўтган ва узоқ давом этган мулоқот чоғида Эрондаги урушга оид кўплаб масалалар бўйича фикр билдирган, бироқ Эрон ҳудудига қўшинларни жойлаштириш эҳтимолига тўхталмаган.

Ҳарбий экспертлар таъкидлашича, эҳтимолий жойлаштириш Эронга Ҳўрмуз бўғози орқали кемалар ўтишини тиклаш учун босимни кучайтиришга қаратилган бўлиши мумкин, дейди BBC’нинг Вашингтондаги мухбири Дэниел Буш.

Кенг тарқалган фаразга кўра, Америка қўшини Харқ оролини эгаллаб олиш учун жалб этилиши мумкин. Ушбу оролда нефт сақланувчи омборлар ва юклаш иншоотлари жойлашган бўлиб, Эрон нефт экспортининг тахминан 90 фоиз қисми шу ерга тўғри келади.

«АҚШ мудофаа вазирлиги собиқ мулозимлари ҳамда ҳарбий экспертлар менга айтишича, Америка қўшини ушбу кичик оролни осонлик билан ўз назоратига олиши мумкин», – дея ёзади Дэниел Буш.

New York Times суҳбатдошлари ҳам шу каби сценарийни истисно этишмайди.

Шу билан бирга, Буш Харқ ороли Ҳўрмуз бўғозидан тахминан 800 километр масофада жойлашганига эътибор қаратган. Бу эса шуни англатадики, у эгаллаб олиниши ҳам Эрон бўғоз орқали нефт ташишни блоклашда давом этишига тўсқинлик қилмайди, шу билан бирга, оролдаги америкалик ҳарбийларни Эрон кучлари зарбалари хавфи остида қолдиради.

Reuters агентлиги Америка қўшини Ҳўрмуз бўғозидаги хавфсизликни таъминлашга жалб этилиши мумкинлиги ҳақида ёзган.

The New York Times эса доимий базаси Ню Йоркда бўлган 10-тоғли ўқчи дивизиясининг 1-жанговар бригадасидан 2500 нафарга яқин денгиз пиёдаси ҳам яқин кунлар ичида минтақага етиб бориши кутилаётганини ёзган. 

Юборилаётган кучлар оддий ҳарбий қисмлар эмас. Шимолий Каролинадаги 82-дивизия ҳарбийлари парашют ёки вертолёт орқали душман ҳудудига тушиб, стратегик объектларни эгаллашга ихтисослашган. 1-жанговар бригада эса узоқ муддатли оғир ҳужум амалиётлари учун тўлиқ жиҳозланган. CNN телеканали маълумотларига кўра, ҳозирча 1000 га яқин десантчи йўлга чиққан.

Эҳтимолий сценарийлардан бирига кўра, денгиз пиёдалари биринчи бўлиб ҳаракатга келтирилиши мумкин – масалан, Харқ оролидаги аэродромнинг шикастланган инфратузилмасини тиклаш учун – шундан кейин уларга 82-дивизия бўлинмалари қўшилади.

Reuters агентлиги қайд этишича, қуруқлик қўшинларидан чекланган форматда фойдаланиш ҳам ушбу ҳарбий кампания жамоатчилик томонидан қўлловга эга бўлмаган шароитда Трамп маъмурияти учун катта таваккалчилик ҳисобланади. Reuters/Ipsos сўровларига кўра, америкаликларнинг атиги 35 фоизи Эрон бўйлаб зарбаларни маъқуллаган, 61 фоизи эса қарши чиққан (ўтган ҳафтада бу кўрсаткичлар мос равишда 37 ва 59 фоиз даражасида эди).

Минтақага қўшимча аскарлар юборилиши ҳақидаги хабар ҳам америкаликлар томонидан нохуш қарши олинди. Улар Эрон ҳудуди катталиги ва тоғли рельефи сабабли АҚШ қўшинлари узоқ муддатли партизанлар тузоғига тушиб қолишидан хавотирланишмоқда. «У аскарларимизни ўлимга жўнатишдан тап тортмайди. Ахир Эрон ўзига Америка ва Исроил ҳужум қилмагунча кемалар йўлини тўсмаган ёки ракета отмаган эди-ку», – дея ёзади ижтимоий тармоқ фойдаланувчиларидан бири.

15 банддан иборат ҳужжат

24 март куни Овал кабинетда журналистлар билан мулоқот қиларкан, Доналд Трамп ўз маъмурияти вакиллари Эрондаги «керакли одамлар билан музокаралар олиб бораётгани» ва «улар келишув тузишни қаттиқ хоҳлаётгани» ҳақида гапирди. У вице-президент Жей Ди Вэнс ва давлат котиби Марко Рубио ҳам музокараларда қатнашаётганини айтган.

АҚШ қандайдир музокараларга киришгани ҳақида Трамп дастлаб 23 март куни хабар қилганди. Ўшанда у Truth Social ижтимоий тармоғида Вашингтон ва Теҳрон «Яқин Шарқдаги ҳарбий ҳаракатларни тўлиқ ва ҳар томонлама ҳал қилиш» ҳақида «жуда яхши ва самарали» музокаралар ўтказганини ёзганди.

Эрон ТИВ ва парламент спикери Муҳаммад-Боқир Ғолибоф музокаралар ҳақидаги хабарни очиқчасига рад этишган. Ғолибоф уларни бозорни тинчлантириш мақсадида тарқатилган «фейк хабарлар» деб атаган.

Шу билан бирга, Эрон ТИВнинг юқори мартабали расмийси CBS News телеканалига Теҳрон АҚШдан «таклиф» олгани ва Эрон ҳукумати ҳозирда уни кўриб чиқаётганини айтди.

Кейинроқ Reuters ва New York Times АҚШ босимни кучайтириш ва минтақадаги кучлари сонини ошириш билан бир қаторда Теҳронга 15 банддан иборат тинчлик режасини юборгани ҳақида хабар берди.

Ушбу нашрлар маълумотига кўра, режа Эрон томонига Покистон орқали юборилган. NYT журналистлари режа матнини кўришмаган, аммо нашр билан анонимлик асосида гаплашган мулозимларнинг айтишича, Америка тайёрлаган ҳужжат асосий масалаларни, жумладан, Эроннинг баллистик ракета дастурлари ва ядровий дастурини қамраб олган. Ҳужжат Эрон раҳбарияти орасида қанчалик кенг тарқалгани ва расмий Теҳрон уни музокаралар учун асос сифатида кўришга қанчалик тайёрлиги аниқ эмас.

Reuters агентлигининг вазиятдан бохабар манбаси ҳам Вашингтон Эронга 15 банддан иборат режа юборганини тасдиқлаган, аммо тафсилотларни очиқламаган. Исроил нашрлари маълумотига кўра, режа Эрон ядровий дастурини тугатиш, Яқин Шарқдаги прокси кучларни қўллаб-қувватлашни тўхтатиш ҳамда Ҳўрмуз бўғозида кемачиликни тиклашни шартларини ўз ичига олади.

Axios нашри ҳам манбаларига таяниб, Эрон АҚШнинг 15 банддан иборат режасини душанба куни эрталаб, Доналд Трамп музокаралар ўтказилиши ҳақида хабар беришидан бир неча соат олдин қабул қилгани ҳақида ёзди.

Манбаларнинг сўзларига кўра, эронлик мулозимлар тинчлик музокараларида воситачилик қилмоқчи бўлаётган Покистон, Миср ва Туркия вакилларига Трамп аллақачон икки марта уларни алдагани ва «яна бир бор алданишни истамасликлари»ни билдиришган.

АҚШ ва Исроил расмийларининг Axios’га тушунтиришича, АҚШ президенти бир вақтнинг ўзида ҳам дипломатия, ҳам воқеалар ривожига қараб қарор қабул қилиш имкониятига эга бўлиш учун ҳарбий эскалация вариантларига эга бўлишга ҳаракат қилмоқда.

Axios суҳбатдошлари айтишича, музокаралар барибир ўтказилган тақдирда ҳам, яна икки-уч ҳафтагача уруш тўхтамайди.