Ҳар бир футбол клубига 35 миллиард пул. Нега?

Эндиликда футбол бўйича Ўзбекистон чемпионати юқори дивизионида ўйнайдиган ҳар бир клубга давлат томонидан 35 миллиард сўмдан пул берилади. Иккинчи дивизион жамоалари ҳам давлат томонидан молиялаштирилади. Хўш, давлат нега уларга пул бериши керак? Ҳар бир клубга 35 миллиард сўм – кўпми ё кам?

Қиймат эмас тақсимот ўзгаради

Аввало 35 миллиард сўм Ўзбекистон шароитида жуда катта пул эканини айтиш керак. Тўғри, долларга «чақса», бу 2,9 миллион доллар атрофида пул бўлади, Европада бир футболчига йилига тахминан шунча маош тўлашади, ўрача. Лекин Ўзбекистонда 1 миллиард сўмни Open budget'да ютиш учун бутун қишлоқ ҳафталаб ҳаракат қилади. 1 миллиардга қанча йўллар асфалт бўлиб кетганини кўряпсиз, 35 миллиардга 35 та қишлоқни анча обод қилиш мумкин. Масалан, бизнинг қишлоқда Open budget шарофати билан охирги 3-4 йилда асфалт бўлмаган кўча қолмади ҳисоб. Шундай экан 35 миллиард сўм футбол учун кам пул деган гапларга қўшилмайман.

Энди бу янгиликдаги энг муҳим жиҳатга тўхталсак. Ўзбек футболини кузатмайдиган ватандошлар давлат энди Open budget ва бошқа фойдали ишларга кетаётган пулларни футболга йўналтиряпти деб ўйлаши мумкин, лекин бундай эмас. Ҳукумат шундоғам давлат корхоналари футболга ажратаётган пулларни клубларга тенг тақсимлашга қарор қилди.

Клублар шундоғам давлат корхоналаридан катта пул оларди, энди давлат бу пуллар адолатли тақсимланиши керак деган қарорга келди. Масалан, 35 миллиард амалдаги Ўзбекистон чемпиони «Нефтчи» бир йилда оладиган пулнинг 20-25 фоизига тенг. Катта клублар давлат корхоналаридан қанчалик катта пул олиб юрганини тасаввур қилаверинг.

Энди футболга пул бериб юрган давлат корхоналари пулни бир ерга ташлайди ва бу пул клубларга тенг тақсимланади, худди араб давлатларида бўлгани каби. Шунингдек, клублар эпласа хусусий корхоналар билан ҳамкорлик ўрнатиши мумкин. Ким кўпроқ ҳомий жалб қилса, ўшанинг пули кўпроқ бўлади.

Бу қарорни давлат футболга катта пул сарфлайди деб талқин қилиш керак эмас. Аксинча, энди давлат футболга аввалгидан камроқ пул ажратади. Юқори дивизион жамоалари бу йил 35 миллиард, келаси йил 30 миллиард ва 2028 йил 25 миллиарддан олади. Кейинчалик катта эҳтимол тўлов буткул тўхтатилади. Клублар шу уч йил ичида хусусийлашиб олиши керак.

Муаммо нимада?

Шу ўринда савол пайдо бўлади: клублар хусусийлашишига нима халақит беряпти, Европада клублар хусусий қўлларда ва улар қайтага жуда бой-ку?! Бизда узоқ йил клублар маҳаллий ҳокимликлар қошида бўлиб келди. Қайси ҳоким футболга қизиқса, ўша вилоят жамоаси зўр бўлади. Хайрулла Бозоров Наманганда ҳоким бўлганида «Навбаҳор» кучли эди, Бозоров Фарғонага келди ва «Нефтчи» чемпион бўлди. Ишонинг, бу ҳоким Қорақалпоғистонга борса, «Орол»ни ҳам чемпион қилади, чунки футбол учун пул топиб беришни билади.

Лекин футбол бунақа ҳокимиятга, давлат пулига боғлиқ бўлиб қолмаслиги керак, бунақада ривожланиш бўлмайди. Ҳоким кайфияти яхшилигида қопда пул кўтариб келади, кайфияти бўлмаса – пул йўқ! Бунақаси кетмайди. Клублар ҳокимликларга алоқадор бўлмаслиги, ўз кунини кўришга имкон берилиши керак.

Масалан, бизнинг шаҳар бош жамоаси «Динамо» узоқ йиллардан буён хусусий тадбиркор томонидан молиялаштирилади, лекин клуб расман ҳокимликка тегишли. Стадион ҳам ўзига тегишли эмас. Самарқанддаги ўйинларга минглаб одамлар чипта сотиб олиб киради, лекин клуб чипта савдосидан бир сўм ҳам олмайди. Ўзининг номидаги стадионда футбол ўйнаш, машғулот ўтказиш учун ижара пули тўлайди. Пул ишлаш учун ҳеч қандай имкон бўлмаган клубга қайси тадбиркор пул тиккиси келади?

Менимча, хусусийлаштириш жараёнида стадионлар клубларга қолдирилиши керак. Фақат стадион сифатида фойдаланиш шарти билан, албатта. Клублар хусусийлашиши учун шароит, инфратузилма бўлиши керак. Ҳеч нарсаси йўқ клубга биров ҳомийлик қилмайди.

Футболимиз тўлиқ хусусийлашган, давлат пулига қараб қолмаган кунларни жуда кўргим келади. Ишонинг, футболимиз даражаси кўпчилик ўйлаганидан анча баланд, тадбиркорлар ҳам футболга пул тикишни истайди, фақат бу учун шароит керак.

Албатта, футболга пул тикканлар бирданига бойиб кетмайди, бу ишда таваккал катта. Лекин омади келиб клубдан яхши футболчи чиқиб қолса, жамоага фойда кела бошлайди. «Манчестер Сити» 45 миллион еврога сотиб олган, ҳозир 100 миллионга ҳам сотмайдиган Абдуқодир Ҳусанов ҳам «Бунёдкор»дан чиққан (кейинчалик асосий жамоага олинмаган бўлса ҳам).

Бундан ташқари, жамоа чиройли футбол ўйнаб турса, чиптадан, стадион атрофидаги фан-шоп, озиқ-овқат дўконлари, ошхоналардан ҳам пул ишлаш мумкин. Кўп эмас, албатта, лекин қачон ҳоким пул бераркин деб қараб ўтиргандан яхшироқ.

Давлат корхоналари пул беришни тўхтатгач, футболимиз, албатта, қийналади, 2-3 йил мураккаб даврни бошдан кечиради. Лекин кейинчалик футбол хусусий қўлларга ўтгач, барчаси ҳозиргидан ҳам яхши бўлишига ишонаман. Хусусий футбол фойда келтирадиган бўлади, маошлар кечикмайди, клублар машғулот учун мактабларнинг стадионига сарсон бўлиб бормайди. Ўшанда футбол давлатга фойда келтира бошлайди. Менимча, давлат футболни хусусийлаштириш йўлида муҳим қадам ташлади.