«Асло унутмаймиз» — Америка НАТОда яккаланиб қолди

Америка ва Исроилнинг Эронга қарши уруши давом этмоқда. Охирги кунларда интенсивлик деярли нолга тенг. Икки дўст давлат Эронда тузумни ўзгартира олмагач, энди «урушда ғалаба қозонгани ҳақида» эълон қилиш пайида. Ҳеч қандай натижасиз, ҳатто Ҳўрмуз бўғозини очмай туриб. Бу орада НАТО давлатлари бирин-кетиб Америкадан юз ўгира бошлади. Европа давлатлари урушда қатнашаётган Америка самолётлари учун осмонини ёпмоқда, буни бошқача таърифлаб бўлмайди.

Қаршилик бошида — Испания

Америка ва Исроил Эронга қарши агрессив уруш бошлаганидаёқ Европа давлатлари уни қўлламаслиги аён эди. Тўғри, Америкадан ҳайиқиб бу ҳақда очиқ гапирмай туришди, лекин Трамп Европани ерга уравераркан кўҳна қитъа давлатлари бирин-кетин Америкага қарши чиқа бошлади. Европа давлатлари орасида урушга қаршилигини энг ошкор билдирган Испания бўлди. Мамлакат бош вазири Педро Санчес «Америка ҳеч қандай асоссиз уруш бошлагани» ҳақида гапирди. Қитъа давлатлари ичида айнан Испания биринчи бўлиб Американинг урушда қатнашаётган ҳарбий самолётлари учун ҳаво кенгликларини ёпди.

Испания ҳудудида Американинг икки йирик ҳарбий базаси бор. Мадрид уруш бошланганидан буён у ердан Эронга қарши урушда фойдаланишни тақиқлаб қўйган. Эндиликда АҚШдан Эронга учаётган Америка ҳарбий самолётлари Испания осмонидан учиб ўтолмайди. Албатта, Испанияни айланиб учиш муаммо эмас, лекин бу ерда асосий факт Мадрид Вашингтонга қарши чиқаётгани.

Куни кеча Эронга қарши урушда қатнашаётган Америка самолётларига Италияга қўнишга ҳам рухсат берилмаган. Америка самолётлари Сицилиядаги Сигонелла авиабазасига қўнмоқчи бўлган, лекин италияликлар уларга рухсат бермаган. Чунки учоқлар қўнишга рухсат сўрамаган. Италия томони Вашингтон ва Рим ўртасидаги ҳарбий келишувда ҳеч қандай ўзгариш йўқлигини маълум қилди, лекин бу ҳодиса Испания ҳаво кенгликларини Америка ҳарбий самолётлари учун ёпгани фонида содир бўлгани аҳамиятли.

Аввалроқ Франция Америкадан Исроилга учаётган ҳарбий юк ортилган самолётларга ўз ҳудудидан учишига рухсат бермаганди. Трамп Францияни «ёмон ҳамкор» деб атади ва «барчасини эслаб қолишини» айтди. Мадридга эса савдо алоқаларини узиш билан таҳдид қилди.

Бу воқеалар фонида Британия бош вазири Кир Стармер «Бу бизнинг уруш эмас, унга тортишларига йўл қўймаймиз», деди. Европа Иттифоқи Исроилни Ливандаги ҳарбий ҳаракатларни тўхтатишга чақирди. Хуллас, коллектив Ғарб деган тушунча қолмади, камида Трамп президентлик даврида.

НАТО парчаланмоқда

Ҳозир бўлаётган воқеаларни бир сўз билан ифодалаш мумкин: НАТО парчаланмоқда, худди Россия орзу қилганидек. Россияликлар Трамп президент бўлганида қувонганди, лекин бунақа бўлишини улар ҳам ўйлаб кўрмагандир. Трампнинг бир йиллик бошқаруви вақтида Америка ва Европа салкам душманга айланди, НАТОнинг бирдамлигидан асар ҳам қолмади. Вазият шунчаликка бордики, Европа Америкасиз ҳарбий иттифоқ тузиш ҳақида ўйлай бошлади.

Трамп Европа давлатларига «мен ҳеч нарсани унутмайман» деб таҳдид қилмоқда. Лекин Америка Европага нима қилиши мумкин? Савдо алоқаларини тўлиқ узиб қўядими? Бундан Америка нима ютади?

Хуллас, жаноб Трамп иккинчи муддатида ёки коллектив Ғарбни парчалаш деган стратегияни амалга оширмоқда ёки Эронда уруш бошлашидан олдин Европа уни қўлламаслигини ҳисобга олмаган. Ўн йиллардан кейин ҳеч ким Доналд Трампни доно стратег эди, деб эсламаса керак. Жуда қизиқ давр бошланди, азизлар. Трамп «яқинда Эрондан кетамиз» деяпти, ҳаммаси ўшандан кейин бошланади. Америкаликлар «Бу нима эди, жаноб Трамп?», деб савол беришни бошлайди. Ва уруш тугагач америкаликлар яна бир саволга жавоб сўрайди: Трамп учун кимнинг манфаати биринчи ўзи, Американингми ёки Исроилнинг? Ноябрдаги оралиқ сайловларда республикачилар жиддий муаммога учраши мумкин.