Мамлакатларнинг озиқ-овқат мустақиллиги рейтинги эълон қилинди

Янги харитада ҳар бир мамлакат еттита асосий озиқ-овқат гуруҳидан нечтасини ўз ишлаб чиқариши ҳисобига таъминлай олиши акс эттирилган. Маълумотлар Nature Food журнали тадқиқотига асосланган. Натижа ҳайратланарли: дунёда фақат битта давлат ўзининг озиқ-овқатга бўлган эҳтиёжини импортсиз тўлиқ қондира олади.

Таҳлил асосий тоифаларни — дон, мева, сабзавот, сут маҳсулотлари, гўшт, балиқ ва дуккакли ўсимликларни қамраб олган бўлиб, мамлакатларнинг озиқ-овқат мустақиллиги ҳақида янада тўлиқроқ тасаввур беради. Ҳатто АҚШ, Хитой ва Россия каби йирик аграр давлатлар ҳам ушбу йўналишларнинг камида биттаси бўйича импортга қарам.

Барча еттита маҳсулот гуруҳи бўйича ўзини тўлиқ таъминлай оладиган ягона мамлакат — Гайана. Бундан ташқари, у фақат ички эҳтиёжни қоплабгина қолмай, крахмалли маҳсулотлар ва меваларни ортиқча миқдорда ҳам ишлаб чиқаради. Шу боис у жаҳон озиқ-овқат мустақиллиги харитасида яққол истисно сифатида кўзга ташланади.

Хитой ва Ветнам бу кўрсаткичга жуда яқин бўлиб, еттита тоифанинг олтитаси бўйича ўзини таъминлайди. Бироқ ҳар икки мамлакатда ҳам сут маҳсулотлари ишлаб чиқариш етишмайди, бу эса тармоқнинг тузилмавий чекловлари билан изоҳланади. Рейтинг етакчилари ҳам камида битта йўналиш бўйича импортга қарам бўлиб қолмоқда.

Ривожланган мамлакатлар кўпинча кутилгандан пастроқ натижа кўрсатади. Масалан, Канада ва АҚШ еттита тоифанинг фақат тўрттасинигина қоплай олади. Улар гўшт, сут маҳсулотлари ва дон ишлаб чиқаришда кучли позицияларга эга бўлса-да, мева ва сабзавот бўйича импортга сезиларли даражада боғлиқ.

Бу манзара кўп жиҳатдан география ва иқлим билан белгиланади. Шимолий мамлакатларда экин ўсиши даврининг қисқалиги янги маҳсулотлар етиштиришни чеклайди. Натижада, ҳатто юқори ривожланган аграр тизимлар ҳам фақат ички ресурслар ҳисобига мувозанатли рационни тўлиқ таъминлай олмайди.

Яқин Шарқ ва Шимолий Африка энг кам ўзини ўзи таъминлай оладиган ҳудудлар қаторига мунтазам кириб келади. Бунинг асосий сабабларидан бири — сув ресурсларининг етишмаслиги: ушбу ҳудуд ҳиссасига жаҳон аҳолисининг тахминан 6 фоизи тўғри келади, бироқ қайта тикланувчи тоза сув захираларининг 2 фоизидан ҳам кам қисми шу ерга тўғри келади. Бу эса қишлоқ хўжалиги ривожини жиддий тарзда чеклайди.

Балиқ ишлаб чиқариш ҳам жаҳон миқёсидаги асосий муаммолардан бири бўлиб қолмоқда. БМТнинг Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилоти (ФАО) маълумотларига кўра, жаҳон балиқчилигининг тахминан 91 фоизи Осиё ҳиссасига тўғри келади. Бундай юқори даражадаги жамланиш кўплаб мамлакатларни денгиз маҳсулотлари импортига қарам қилиб қўяди, ҳатто улар гўшт ёки ўсимлик маҳсулотлари билан ўзини мустақил таъминлай олса ҳам.