25 йилда дунёнинг энг бой давлатлари рейтинги қандай ўзгарди?

Халқаро валюта жамғармаси (ХВЖ)нинг World Economic Outlook ҳисоботи асосида тайёрланган рейтинг жон бошига тўғри келадиган номинал ЯИМ кўрсаткичларига асосланган. Барча рақамлар жорий АҚШ долларида ҳисобланган бўлиб, инфляция таъсири инобатга олинмаган.

Ирландия энг катта сакрашни амалга оширди

Таҳлилларга кўра, 2000–2026 йиллар оралиғида энг катта ўсишни Ирландия намоён этган. Мамлакатнинг жон бошига ЯИМ кўрсаткичи 25 йил ичида беш баробардан ортиқ ошди.

Натижада Ирландия рейтингда 14-ўриндан дунёдаги иккинчи ўринга кўтарилди. Мутахассислар бу муваффақиятни мамлакатнинг кўп йиллар давомида хорижий инвестицияларни фаол жалб қилгани билан изоҳламоқда.

Бугунги кунда Ирландия юқори технологиялар, фармацевтика ва молиявий хизматлар соҳасидаги халқаро корпорациялар учун Европадаги муҳим марказлардан бирига айланган.

Сингапур ҳам юқори поғоналарга кўтарилди

Шунга ўхшаш ўсиш Сингапурда ҳам кузатилди. Мамлакат 2000 йилдаги 20-ўриндан 2026 йилда бешинчи ўринга кўтарилди.

Сингапур глобал молия маркази, халқаро савдо ҳаби ва юқори технологияли ишлаб чиқариш маркази сифатида ўз афзалликларидан самарали фойдаланган.

Иқтисодчилар фикрича, Ирландия ва Сингапур мисоли кичик давлатлар ҳам тўғри иқтисодий сиёсат ва инвестиция муҳити орқали қисқа вақт ичида юқори даромадли иқтисодиётга айланиши мумкинлигини кўрсатади.

Япония рейтингда кескин пасайди

Сўнгги 25 йилдаги энг катта ўзгаришлардан бири Япония билан боғлиқ бўлди.

2000 йилда жон бошига ЯИМ бўйича Япониядан фақат Люксембург юқорида турган бўлса, 2026 йилга келиб мамлакат 39-ўринга тушиб қолди.

Швейцария, Норвегия ва Дания каби давлатлар бу давр мобайнида Японияни ортда қолдирди.

Мутахассислар бу ҳолатнинг асосий сабаблари сифатида аҳолининг қариши, меҳнат бозорида ишчи кучининг қисқариши, иқтисодий ўсиш суръатларининг пастлиги ва иенанинг АҚШ долларига нисбатан қадрсизланишини келтирмоқда.

Европа бой давлатлар маркази бўлиб қолмоқда

Рейтингдаги ўзгаришларга қарамай, Европа ҳануз юқори даромадли иқтисодиётларнинг асосий маркази бўлиб турибди.

2026 йилда энг бой 15 давлатнинг 9 таси Европада жойлашган. Улар қаторига Люксембург, Ирландия, Швейцария, Норвегия, Дания, Нидерландия, Австрия, Исландия ва Швеция киради.

Бу мамлакатларни юқори меҳнат унумдорлиги, кучли давлат институтлари, малакали кадрлар ва Европа Иттифоқининг ягона бозорига кириш имкониятлари бирлаштириб туради.

Бойлик ҳар доим ҳам аҳоли сонига боғлиқ эмас

Таҳлиллар шуни кўрсатадики, мамлакатнинг бойлиги унинг ҳудуди ёки аҳоли сонига тўғридан тўғри боғлиқ эмас.

Рейтингнинг юқори қисмида турган кўплаб давлатлар аҳоли жиҳатидан кичик ҳисобланади. Шу сабабли экспорт даромадлари ва юқори қиймат яратадиган тармоқлар жон бошига тўғри келадиган иқтисодий кўрсаткичларга кучли таъсир кўрсатади.

Аксинча, Хитой, Ҳиндистон, Бразилия ва Индонезия каби йирик иқтисодиётлар дунё иқтисодиётида катта ўрин тутса-да, жон бошига ЯИМ бўйича энг бой давлатлар қаторига кирмайди.

ЯИМ аҳоли фаровонлигини тўлиқ акс эттирмайди

Иқтисодчилар таъкидлашича, жон бошига ЯИМ мамлакатда бир киши ҳиссасига қанча маҳсулот ва хизмат ишлаб чиқарилишини кўрсатади, аммо аҳолининг ҳақиқий фаровонлик даражасини тўлиқ ифодаламайди.

Масалан, Ирландия ва Люксембург иқтисодий фаоллик юқори бўлгани учун рейтингнинг юқори қисмида турибди. Бироқ аҳолининг реал даромадлари, уй хўжаликларининг ўртача бойлиги ёки турмуш сифати каби кўрсаткичлар бўйича манзара бошқача бўлиши мумкин.

Шу сабабли мутахассислар жон бошига ЯИМни иқтисодий тараққиётни баҳолашнинг муҳим, аммо ягона мезони эмаслигини таъкидламоқда.