«Форсча шахмат Трампга оғирлик қиляпти» – музокараларда мужмаллик ҳукмрон

Америка ва Эрон ўтган ҳафта ўт очишни тўхтатиш бўйича келишувга эришганди. Покистон воситачилигидаги музокаралар ҳақида Трампнинг гапларини ўқиган одам бевосита Эрон оқ байроқ кўтарди деб ўйлаши ҳеч гап эмас.

Лекин аслида вазият буткул бошқачага ўхшайди. Мана, энг охирги хабарларни айтай: Америка Ҳўрмуз бўғозида Эрон кемасини қўлга олди, бунга жавобан эронликлар Америка ҳарбий кемасига дрон билан ҳужум қилди. Ҳатто Эрон эртага бўладиган музокараларда қатнашмаслиги ҳам мумкин экан. Энди бу Россия–Украина урушига ўхшаб кетди, шундай эмасми? Россия ҳам Киевни уч кунда эгаллайман деб уруш бошлаганди, лекин бир йил ўтиб Россиянинг чегара областларида одамлар бомбапанада тунаши оддий ҳолга айланди.

«Форс шахмати Трампга оғирлик қиляпти»

Сиёсатшунос Аркадий Дубнов ҳозирги ҳолатга жуда ажойиб таъриф берди: «Эронликлар худди барқудрат Америка президентини калака қилгандек унинг таҳдидларини бумеранг каби ўзига қайтармоқда. Форс шахмати Трампга оғирлик қиляпти».

Вазиятга бундан яхшироқ таъриф бериш имконсиз. Чиндан Эрон Америка ўзидан минг чандон кучли эканини тушунган ҳолда йўл тутмоқда. Бир қарашда улар музокараларда қатнашмоқда, Американинг шартларига розидек, лекин битта кемани блокададаги денгизга чиқариб Американинг режасини барбод қилишди. Эрон раҳбарияти Америка қўлга олган ўша кема музокара олдидан бўғозга чиқса, муаммо чиқишини билмаган деб ўйлайсизми? Билган, албатта.

Ҳозир эронликлар Америкага қарши музокара столида «мужмаллик стратегияси» билан курашаётганга ўхшайди (шу ўринда Эроннинг музокарани чўзишнинг пири бўлиб кетган яқин бир иттифоқчиси борлиги эсга тушади). Америка аниқ душманга қарши қандай курашишни билади, разведка яхши ишлайди, ҳарбий объектларни аниқлаб уришади, пул кўп, техникадан муаммо йўқ. Лекин мужмаллик билан курашишнинг имкони йўқ. Унга қарши кураш учун ҳеч қанақа формула, ҳеч қандай режа ишлаб чиқилмаган. Буни билган Эрон музокараларда имкон қадар вақтни чўзмоқчига ўхшайди.

Ҳозир Америка Эронни яна бомбаласа, жамиятда Трампга нисбатан норозилик янада кучаяди. Ўзи Эронда бомбалайдиган ҳеч нима қолмади. Эроннинг боя айтганимиз иттифоқчисига ўхшаб тўғри келган жойга ракета отиб «бу ҳарбийлар тўпланиб турган махфий объект эди!» дейишолмайди, Трамп «Эронда ҳеч қанақа ҳарбий қудрат қолмади, барчасини вайрон қилдик», деб айтиб қўйди. Бундан ташқари, Трамп Эрон армиясини душман деб ҳисобламайди, у Хоминаий режимини ағдаришни истарди, Эрон халқини алқаб, уларнинг меҳрини қозонишни истайди ахир.

Эрон вақтдан ютаётганининг сабаблари кўп. Аввало уларда босим йўқ, халқ ҳукуматга босим қилолмайди, Муҳофизлар корпуси ҳамон аҳоли устида тотал назоратга эга, мурватлар олдингидан ҳам қаттиқроқ маҳкамланган. Трамп эса 350 миллионлик америкалик босими остида. Улар «яшасин уруш», «о, подшоҳимиз Трамп, истаганингизга урушаверинг», деб президентни қўллаётгани йўқ.

Бундай ҳолатда музокара чўзилиши худди Россия–Украина музокаралари каби мужмал кўриниш олиши фақат Америка зарарига ишлайди. Бир ойдан кейин бутун дунё футбол жамоалари АҚШга боришни бошлайди. Уйига меҳмон келган одам кўчада урушиб юриши қанчалик хунук кўринишини Трамп яхши тушунади. Бундан ташқари, кузда оралиқ сайловлар.

Ва энг ёмони Трамп уруш тугаши ҳақида эълон қилгач, унда ғалаба деб кўрсатадиган ҳеч нарса йўқ. Урушдаги бомба портлаши, ҳарбий объектлар йўқ қилиниши, бир учувчи душман давлати ичкарисидан олиб чиқилиши, турли қуролларни кўз-кўз қилиш ўз йўлига. Юқоридаги сиёсатчи айтганидек – урушни шахматга айлантириб, унинг йўналишини бошқариш бошқа нарса.

Жаноб Трамп уруш бошлаётганда бир нарсани ҳисобга олмаган кўринади, Америка ҳам, унинг иттифоқчиси Исроил ҳам давлатчилик ўчоқларидан бири бўлган Эрон учун кечаги давлатлар. Форсларда урушнинг ҳар қандай сценарийси пайтида ҳам жон сақлаш режаси бўлади. Улар биринчи марта урушаётгани йўқ.