Уруш — ёмон. Унда одамлар ҳалок бўлади, шаҳар-қишлоқлар вайронага айланади. Урушда бир томон босқинга учрайди. Иккинчи томон босқинчилик учун келажакда тавқи лаънат остида қолади. Японлар 1930-1940 йилларда қилган босқинчиликлар ва ноинсоний ишлари учун ана шундай тавқи лаънатга қолган.
ХХ асрнинг 30 йилларида дунёдаги энг қудратли давлатларнинг бири бўлган Япония армияси шафқатсизликда донг чиқарганди. Японлар ўзлари эгаллаб олган ҳудудларни жуда қаттиққўллик билан бошқарган ва қарши чиққанларни аяб ўтирмаган.
Бундан ташқари, японлар босиб олган мамлакатларда махсус масканлар ташкил этиб, у ерда аёлларни жинсий қулликда сақлаган.
Урушдан кейин ўтказилган суриштирувларда, турли тадқиқотларда японлар 1932 йилдан 1945 йилгача 360-410 минг атрофидаги аёлни жинсий қулликда сақлагани маълум бўлган.
Жинсий қулликда сақланган аёллар турли миллат вакиллари, жумладан японлар, хитойликлар, корейслар, филиппинликлар ва бошқалар бўлган.
Хўш, японлар нега аёлларни жинсий қулликда сақлаган ва бу иш қачондан бошланган? Қуйида японлар учун ўтмишнинг исноди ва қора доғи ҳисобланадиган бу иш ҳақида ҳикоя қиламиз.
“Тасалли берувчи аёллар”
Барчаси 1932 йилда Хитойни бошқариб турган Япония армияси генерал-лейтенанти Ясудза Окамуранинг қўлига япон ҳарбийлари томонидан зўрланган хитойлик аёллар ҳақидаги ҳисоботлар келиб тушганидан бошланади.
Шундан сўнг генерал Токиога, бош қўмондонликка мурожаат қилади ва япон аскарларининг маҳаллий аёлларни зўрлаши оқибатида аҳолида Япония армиясига нисбатан кучли нафрат уйғонаётганини маълум қилади.
Шунингдек, генерал япон аскарлари маҳаллий аёллар билан жинсий муносабатда бўлиб, турли касалликлар юқтираётганини ва бу армия жанговар руҳига акс таъсир этаётганини таъкидлайди.
Ўз навбатида Ясудза Окамура бош қўмондонликдан муаммони ҳал қилиш учун Япония босиб олган ҳудудларда ҳарбийлар учун махсус масканлар ташкил этиш учун рухсат сўрайди.
Мавзуга оид
13 мин
Генералнинг режасига кўра, махсус масканларда асосан аёллар сақланади ва япон ҳарбийлари кўнгли тусаган вақтда бориб улардан фойдаланади. Шу йўл билан японларнинг маҳаллий аёлларни зўрлашига чек қўйилади.
Махсус масканлардаги аёллар тиббий текширувдан ўтказиб турилади ва натижада япон ҳарбийларининг турли юқумли касалликлар юқтириши ҳолати камаяди.
Бош қўмондонлик генералнинг таклифига розилик билдиради ва лозим топилганда зарур чоралар кўриш ваколатини беради.
Шундан сўнг Ясудза Окамура ишга киришади ва биринчи масканни 1932 йилда Шанхайда ташкил этади. Масканга аёллар Япониядан келтирилади.
Ўша пайтда бу жой “Тасалли берувчи аёллар” деб аталади ва уларга асосан япон ҳарбийлари ва босиб олинган мамлакатда яшаётган японлар кира олади. Маҳаллий аҳоли вакиллари қўйилмайди.
Кўп ўтмай Шанхайда ва Хитойнинг бошқа шаҳарларида ҳам кўплаб “Тасалли берувчи аёллар” масканлари очилади. Кейинроқ японлар бундай масканларини ўзлари босиб олган ва ҳукмронлик қилиб турган бошқа мамлакатларда ҳам ташкил этади.
Хитойдаги “Тасалли берувчи аёллар” масканига аёллар аввалига Япониядан келтирилган бўлса, кейинроқ улар Филиппин ва Индонезия каби давлатлардан олиб келинади.
Жинсий қулликка мажбурланган аёллар “Тасалли берувчи аёллар” масканига асосан икки хил йўл билан келтирилган. Уларнинг бир қисми япон ҳарбийлари томонидан куч билан яшаб турган жойидан ўғирлаб кетилган.
Бошқалари алдов йўли билан олиб чиқилган. Яъни японлар ўзлари босиб олган мамлакатларда хотин-қизлар учун хорижий давлатдаги ресторан ёки фабрикада иш ўринлари борлиги ҳақида эълон беради.
Сўнг эълонга ишониб келган аёлларга яхши маош ваъда қилиб уларни ўзга мамлакатга олиб чиқади ва олиб бориб “Тасалли берувчи аёллар” масканига жойлайди.
Аёллар махсус масканга жойлашгач қопқонга тушганини англайди. Бироқ масканлар япон ҳарбийлари томонидан қўриқлангани учун ортга қайтишнинг иложи бўлмайди.
Японлар аёллар уйига қайта олмаслиги учун уларни бошқа давлатдаги масканларга олиб бориб жойлайди. Масалан, Хитойда филиппинлик, индонезиялик, ветнамлик, Мянма, Ветнам ёки Филиппинда эса хитойлик аёллардан фойдаланади.
Масканлар қандай тартибда ишлаган ва уларда қанча аёллар сақланган?
“Тасалли берувчи аёллар” масканлари 1932 йилдан 1945 йил бошларигача фаолият юритган. Уларнинг умумий сони 400 та атрофида бўлгани айтилади. Бироқ норасмий маълумотларда бундай масканлар сони анча кўп бўлгани таъкидланади.
Ҳар бир маскан жуда қаттиқ тартибда ишлаган. У ерда сақланган аёллар ҳар куни шифокор назоратидан ўтказилган. Касалликка чалинган аёллар маскандан чиқариб юборилган, соғломлар қолаверган.
Масканлар очилгандан кейин ҳам ҳарбийлар маҳаллий аҳоли вакиллари бўлган аёлларни зўрлашда давом этган. Чунки “Тасалли берувчи аёллар” масканларида сақланган аёллар олдига пул тўлаб кириш мумкин эди.
Маълум бўлишича, масканлардаги аёлларнинг аксарияти 18 ёшга тўлмаганлар бўлган. Улар ҳар куни 20-30 нафар япон аскари билан қўшилишга мажбур бўлган.
Иккинчи жаҳон уруши тугагунча “Тасалли берувчи аёллар” масканларида жинсий қулликка мажбурланган аёлларнинг умумий ҳисобда 25 фоизи тирик қолган. Қолган аёллар турли сабаблар билан вафот этган. Айримлари турли йўллар билан ўз жонига қасд қилган.
Кейинчалик, бу ҳақда “Тасалли берувчи аёллар” масканида жинсий қулликка мажбурган аёл Пак Кумжу шундай деганди:
“Эрталабми ёки тушдан кейин, фарқи йўқ эди — бир аскар кетарди, бошқаси дарҳол кириб келарди. Биз бир-биримизни ўз жонига қасд қилишдан қайтаришга уринардик, бироқ суицид ҳолатлари содир бўларди. Баъзи аёллар аскарлардан гиёҳванд модда ўғирлаб, уни кўп миқдорда истеъмол қиларди ва миқдорни ошириб юборгани туфайли вафот этарди. Бошқалар эса номаълум дориларни кўп қабул қилиб, шу йўл билан ўзини ўлдиришга уринарди. Айрим аёллар ҳожатхонада кийимидан фойдаланиб ўзини осарди”.
Шунингдек, масканларда айрим касалликларга чалинган ёки ҳомиладор бўлиб қолган аёлларга “606 препарати” номи билан машҳур бўлган “салварсан” дориси берилган.
“Салварсан” немис врачи Паул Эрлих томонидан кашф этилган бўлиб, асосан сифилис касаллигига қарши қўлланган. Бироқ бу дори аёлларнинг бепушт бўлишига ҳам сабаб бўлган.
Масканларда сақланган аёллар уч гуруҳга бўлинган. Биринчи гуруҳ асосан янги олиб келинган аёллардан ташкил топган ва улар юқори лавозимли япон ҳарбийларига, асосан қўмондонларга хизмат қилган.
Иккинчи, асосий гуруҳни ҳарбий бўлмаган шахслар, япон ҳарбийлари назоратида бошқарган ва бу ердаги аёллардан фақат япон ҳарбийлари фойдаланган.
Учинчи гуруҳни ҳам ҳарбий бўлмаган шахслар назорат қилган ва у ерда сақланган аёллар япон ҳарбийларидан ташқари, босиб олинган мамлакатга келиб яшаётган японларга ҳам хизмат кўрсатишга мажбурланган.
Турли давлатларни эгаллаган Япония армияси 1943-1944 йилларда мағлубиятга учрай бошлайди ва ўша мамлакатни тарк этади. “Тасалли берувчи аёллар” масканлари японлар чиқиб кетгач ёпилади ва аёллар озодликка чиқади.
Японлар, корейслар ва хитойликлар ўртасидаги баҳслар
Японларнинг 13 йил давомида кўплаб аёлларни жинсий қулликда сақлагани бугун Япония учун қора доғ ҳисобланади. Шу сабабли жинсий қулликка мажбурланган аёллар ва улар сақланган масканлар сони японлар ҳамда хитойликлар маълумотларида жуда катта фарқ қилади.
Масалан, япон маълумотларига кўра, 1942 йилда Япония мудофаа вазирлиги империя ҳудудида уларнинг сони 400 дан ошиқроқ бўлганини қайд этган.
Жумладан, Хитойда 300 га яқин, Жанубий-Шарқий Осиёда 100 дан ортиқ, Жанубий денгизда жойлашган оролларда 10 та, Сахалинда 10 та бўлган.
Бироқ бошқа манбаларда масканлар сони расмий маълумотларда келтирилганидан анча кўп бўлгани, Япония армиясининг оёғи етган барча давлатларда улар ташкил этилгани айтилади.
Масалан, бугун Британия армияси сержанти Титмусс Бирма (ҳозирги Мянма) пойтахти Рангун шаҳрида суратга олган расм жуда машҳур. Унда Британия армияси зобити Рангундаги “Тасалли берувчи аёллар” масканида сақланган хитойлик қизни саволга тутаётгани тасвирланган.
Демак, японлар бундай масканларни Мянмада ҳам, ўзлари босиб олган бошқа давлатлар, жумладан, Хитой, Корея яримороли, Ветнам, Лаос, Камбоджа, Филиппин, Малайзия, Индонезия ва бошқа давлатларда ташкил этган.
Энди масканларда сақланган ва жинсий қулликка мажбурланган аёллар сонига келсак, япон тадқиқотчилари улар сонини ҳам жуда кам кўрсатган.
Масалан, япон тарихчиси Икухико Хата “Тасалли берувчи аёллар” масканларида сақланган аёллар сонини 20 минг нафар атрофида бўлган деб маълумот берган.
Бироқ Хитой олими Хуан Хуа Лун японлар жинсий қулликка мажбурлаган аёллар сони 360-410 минг атрофида бўлганини келтиради.
Агар “Тасалли берувчи аёллар” масканлари Япония босиб олган аксарият давлатларда ташкил этилгани инобатга олинса, хитойлик олим келтирган рақамлар ҳақиқатга яқин ҳисобланади.
Қолаверса, 13 йил давомида ўнлаб мамлакатларда ташкил этилган масканларда сақланган аёлларнинг кўп қисми вафот этган, касалликка чалинган.
Японлар эса уларнинг ўрнини бошқа аёллар билан тўлдираверган. Демак, уларнинг сони япон тарихчиси келтириб ўтганидан анча кўп бўлган.
Уруш тугагандан бошлаб ҳанузгача жинсий қулликка мажбурланган аёллар сони бўйича японлар, корейслар ва хитойликлар орасида баҳслар мавжуд.
Япония тарихчиларига кўра, “Тасалли берувчи аёллар” масканларида сақланган барча аёллар ҳам жинсий қулликка мажбурланмаган. Уларнинг аксарияти фоҳишалар бўлган ва улар масканларга ўз ихтиёри билан борган.
Хитой ва Корея тарихчилари эса буни рад этади ва масканларда сақланган барча аёллар японлар томонидан жинсий қулликка мажбурланганини айтади.
Шунингдек, Хитой ва Корея томони японларни жинсий қулликка мажбурланган аёллар ҳақидаги маълумотларни атайлаб йўқ қилганликда ва уларни сохталаштирганликда айблайди.
Фақат ўша масканларда яшаган ва кексайиб қолган аёллар 1990-йиллар бошларида ўз ўтмишини гапириб чиқади. Шунда омма японларнинг бир пайтлар қилган ноинсоний ишларидан хабар топади.
Ўша пайтда Япония ҳукумати бир неча марта япон ҳарбийлари аёлларни жинсий қулликка мажбурлагани учун кечирим сўраб чиқади. Бироқ унда рақамлар ва ноинсоний ишнинг кўлами жуда кам қилиб кўрсатилганди.
Шунингдек, Япония ҳукуматининг таассуфида жинсий қулликка мажбурланган аёлларга, агар улар вафот этган бўлса яқинларига товон пули тўлаб бериш ҳақида ҳеч гап йўқ эди.
2007 йилда Япония бош вазири Синдзо Абе япон ҳарбийлари томонидан аёлларнинг оммавий тарзда жинсий қулликда сақлангани ҳақида далиллар йўқлигини айтиб чиқади.
Унинг бу гаплари халқаро можарога сабаб бўлади ва бир пайтлар Япония босиб олган давлатларда норозиликларни келтириб чиқаради. Масалага ҳатто АҚШнинг Япониядаги элчиси ҳам аралашади.
Шундан сўнг Синдзо Абе япон ҳарбийлари ташкил этган “Тасалли берувчи аёллар” масканлари аёллар ҳуқуқларининг бузилишига сабаб бўлганини айтиб чиқишга мажбур бўлади.
Абенинг япон ҳарбийларининг аёлларни жинсий қулликка мажбурлаганига исбот йўқлиги ҳақидаги гапи АҚШ Конгрессида ҳам муҳокама қилинади. Охир-оқибат Вакиллар палатаси бу масалада резолюция қабул қилади.
Бу резолюцияда АҚШ томони Японияни бир пайтлар япон ҳарбийлари аёлларни жинсий қулликка мажбурлагани бўйича жавобгарликни ўз зиммасига олишга чақирганди.
2007 йил ноябрда худди шундай резолюцияни Канада парламенти, декабрда Европарламент ҳам қабул қилади.
2015 йилда Япония ҳукумати Иккинчи жаҳон уруши йилларида аёлларни махсус масканларда жинсий қулликка мажбурлангани бўйича жавобгарликни ўз зиммасига олишини эълон қилади.
2017 йил ноябрда Жанубий Корея парламенти 14 август кунини Япон ҳарбийлари томонидан жинсий қулликка мажбурланган аёллар куни сифатида ёд этиш ҳақида қарор қабул қилади.
Шунча гап-сўзларга қарамасдан ҳанузгача Япония ҳукумати япон ҳарбийлари томонидан жинсий қулликка мажбурланган аёлларнинг яқинларига товон пули тўлаб бермаган. Бу иш келажакда қилинадими ёки йўқми, аниқ эмас.
Нима бўлганда ҳам япон ҳарбийларининг тарихда қилган ноинсоний ишлари бугун бу миллат пешонасида қора тамға бўлиб турибди. Бу тамға доғи ҳали бери кетмаса керак.
