Вазн ташлашнинг калити — таомни завқ билан ейишда

Агар олдингизда мазали шоколад ва унинг паст калорияли, табиий ширинлаштирилган муқобил варианти турган бўлса, қайси бирини танлардингиз?

Кўпчилигимиз мантиқан иккинчисини танлаш кераклигини биламиз, лекин мазали ширинликдан воз кечиш жуда қийин. Шунинг учун вазн ташлашга ҳаракат қилаётган одамлар учун парҳезни сақлаш осон эмас.

Бизнинг организмимиз энергияга бой, ширин маҳсулотларни танлашга мослашган, бу қисман илк аждодларимиз шундай озиқ-овқатларга эҳтиёж сезгани билан боғлиқ. Бунга қўшимча равишда, атрофимиз юқори калорияли, кучли қайта ишланган озиқ-овқатлар билан тўла.

“Юқори даражада қайта ишланган маҳсулотлар худди оғир рок концертига ўхшайди. Улар бошқа барча нарсаларни супуриб ташлаш учун ишлаб чиқарилган ва дарҳақиқат, одамларга мева ёки сабзавотнинг нозик классик мусиқасини ҳис қилиш қийин”, дейди Мичиган университети психология профессори Эшли Герҳардт.

Бироқ тадқиқотларнинг кўрсатишича, соғлом вазнни сақлаш учун эътиборимизни нафақат қандай таом ейишга, балки унга бўлган муносабатимизга ҳам қаратишимиз керак. Чунки таомдан завқ олиш соғлиқ учун фойдали бўлиши мумкин.

АҚШдаги Стэнфорд университетининг Алия Крам бошчилигидаги тадқиқотчилар гуруҳи қизиқ тажриба ўтказган. Тажриба қатнашчиларига бир хил милкшейк берилган, лекин уларнинг бир қисмига у “шакарсиз ва фақат 140 калорияли”, бошқаларига эса “620 калорияли, жуда мазали” деб айтилган. Аслида эса милкшейк 380 калорияли бўлган.

Тажриба иштирокчиларининг гормонал реакцияси ҳақиқий калория миқдорига қараб эмас, балки уларнинг нима ичаётганига ишонишига қараб ўзгарган.

Милкшейкни “мазали” деб ўйлаган иштирокчиларда очлик гормони — грелин даражаси анча тез камайган. Бу гормон иштаҳани кучайтиради ва оч бўлганимизда кўпайиб, тўқ бўлган вақтимизда камаяди. Лекин “шакарсиз ва паст калорияли” деб ўйлаган иштирокчиларда грелин миқдори унчалик камаймаган.

Бу эса инсоннинг фикрлаши ва кутилмалари организм реакциясига таъсир қилишини кўрсатади.

“Агар сиз озгина таом еб қорнингиз тўйганига ишонсангиз, танангиз ҳам худди тўйгандек жавоб қайтаради”, дейди Алия Крам.

Бу соғлом вазнни сақлаб туришда муҳим аҳамиятга эга, чунки грелин модда алмашинувига таъсир қилади. Агар ўзимизни тўқ ҳис қилмасак ва танамизда модда алмашинуви секинлашса, камроқ энергия сарфлаймиз. Шунинг учун овқатдан ўзини тийишга қаратилган фикрлаш тарзи соғлом вазнни сақлашда самарасиз бўлиши мумкин.

"Агар вазн ташлашга ҳаракат қилаётган ва шакар, ёғ ҳамда калория истеъмолини камайтирган бўлсангиз, лекин фикрлашингиз шунга мос бўлмаса, бу сиз кутгандек натижа келтирмайди", дейди у.

Ҳаттоки маҳсулот ёрлиғи ҳам таъсирга эга экан. Бошқа бир тадқиқотда иштирокчилардан “ширали” ва “соғлом” деб ёзилган ёрлиқ ёпиштирилган протеинли плиткаларни еб кўриш сўралган, аммо ҳар икки плитканинг озуқа таркиби бир хил бўлган. Учинчи гуруҳ иштирокчиларига эса фақат плитканинг кўринишини баҳолаш айтилган.

“Соғлом плитка”ни еган иштирокчилар ўзларини камроқ қониққан ва кўпроқ оч ҳис қилганликларини айтишган. Бу эса “соғлом” деган ёрлиқ лаззат кутилмасини камайтириши мумкинлигини кўрсатади, яъни соғлом деб белгиланган овқатлар бизни камроқ қониқтириши мумкин.

Соғлом овқатларни озуқавий қийматига қараб эмас, таъм ва лаззатга урғу бериб белгилаш одамларнинг бу каби таомлардан завқ олиш эҳтимолини ошириши аниқланган. Масалан, шоколадли торт каби лаззатли егуликни истеъмол қилганда ўзини айбдордек ҳис қиладиган одамлар вазн ташлашда камроқ натижага эришишади.

Дэвид Робсон “The Expectation Effect” китобида ёзишича, ўзингизни лаззатли таомдан тийишингиз ҳар доим ҳам камроқ калория истеъмол қилишингизни билдирмайди. Аксинча, бундай чеклов кейинчалик янада кўпроқ овқатланишга олиб келиши мумкин.

Крамнинг айтишича, бундан кўра эътиборни танамизга ишонишга ва “енгил”, “оз”, “қўшилмаган” каби озиқ-овқат таърифларидан қочишга қаратиш керак.

Герҳардт ҳам бу фикрга қўшилади. У овқатни фақат озуқа моддалари ва калорияларга эга егулик деб эмас, балки ҳузур бағишлайдиган таом деб ўйлаш бизга кўпроқ фойда келтиришини таъкидлайди. Герҳардтнинг айтишича, қайта ишланмаган озиқ-овқатларга, жумладан, оқсиллар ҳамда кўп миқдордаги мева-сабзавотларга эътибор қаратиш керак.

“Инсон танаси айнан шу каби озуқа билан тўйиниш ва улардан қониқиш, завқ олиш учун яратилган,” дейди у.

Юқори даражада қайта ишланган озиқ-овқатлар истеъмолини камайтириш ҳам ёрдам беради, чунки улар бизнинг танамизга керакли озуқа моддаларини бермайди ва янада кўпроқ овқатланиш истагини уйғотиши мумкин.

Тадқиқотчиларнинг фикрича, вақти-вақти билан ширинлик ёки ўзингиз ёқтирган таомни еб, ундан лаззатланиш соғлом вазнни сақлашда муҳим рол ўйнайди.