Мутахассислар 8 соатлик уйқу ҳақидаги афсонани рад қилди: аслида қанча ухлаш керак?

Олимлар уйқу соатларининг «олтин ўқи»ни аниқлади - соғлом катта ёшли одам учун 6 соат 24 дақиқадан 7 соат 48 дақиқагача ухлаш етарли экан. Бундан камроқ ёки кўпроқ ухлаш мия ва ички аъзоларнинг тезроқ қариши ҳамда касалликларнинг юқори хавфи билан боғлиқ. Бу ҳақда Ҳарвард университетининг инсон эволюцион биологияси профессори Дэниел Э. Либерман The Washington Post газетасида ёзди.

Қайд қилинишича, яқинда мутахассислар 8 соат ухлаш зарурлиги ҳақидаги афсонани рад этиб, бу сўзларни тадқиқот билан тасдиқлаган. Nature журналида чоп этилган янги илмий мақолада эса 6,5 соатлик уйқу ҳам етарли эканлиги айтилади.

Тадқиқотчилар ўз уйқу одатлари ҳақида мустақил равишда хабар берган юз минглаб одамларнинг маълумотларини ўрганиб чиқди. Тадқиқотчилар ушбу иштирокчиларнинг тиббий ёзувларини ўрганишдан ташқари, уларнинг қаришини баҳолаш учун аъзоларининг тўқима намуналарини таҳлил қилишнинг мураккаб усулларидан фойдаланди. Улар уйқунинг етишмаслиги ёки ҳаддан ташқари кўплиги миядан тортиб юрак ва ичакларгача бўлган бутун организмнинг шикастланиши билан боғлиқлигини аниқлади. Бутун тана бўйлаб тўқималарнинг шикастланиши, эҳтимол, уйқунинг етишмаслиги ёки ҳаддан ташқари кўплиги нима учун тезроқ қариш ва эрта ўлимга олиб келишини тушунтиради.

Бироқ муаллиф тадқиқотнинг камчиликларини ҳам таърифлайди. Хусусан, бундай усул сабабни оқибатдан фарқлашга имкон бермайди.

«Ўзини ёмон ҳис қилаётган одамлар кўпинча кўпроқ ухлаши сабабли, 8 соатдан ортиқ уйқу нотўғри равишда зарарли деб ҳисобланган бўлиши мумкин», деб ёзди у.

Шу билан бирга, унинг фикрича, тадқиқот етарли уйқу соғлиқ учун фойдали эканини исботловчи далилларни сезиларли даражада тўлдиради. Эҳтимол, деб ёзди у, уйқусизлик қаришни тезлаштиришини англаш «уйқу етишмайдиганлар учун хавотирли сигнал бўлиб хизмат қилади ва уларни эртароқ ухлашга мажбур қилади». Кўп ухлайдиган одамлар эса эртароқ туриш учун будилникни ишга тушира бошлайди.

Одатда уйқуга бўлган эҳтиёж ёш ўтиши билан сезиларли даражада ўзгаради - ёш улғайган сари у аста-секин камаяди, аммо тунги дам олишнинг аҳамияти ўзгармайди. Мисол учун, катталар камида 7 соат ухлаши керак деб ҳисобланади, бу юқоридаги тадқиқот билан тўлиқ боғлиқ. Шунингдек, керакли уйқу миқдори турмуш тарзи, стресс даражаси ва саломатликка боғлиқ.