АҚШ ва Эрон ўртасидаги “кўприк” — Асим Мунир қай тарзда асосий воситачига айланди?

Жорий йил 28 феврал куни АҚШ ва Исроил Эронга ракета зарбалари бера бошлади. Форслар ҳам қараб турмади, Исроил ҳамда Араб кўрфази атрофида жойлашган давлатларга жавоб зарбалари йўллади. Вазият таҳликали бўлиб турган пайтда Покистон Мудофаа кучлари қўмондони, фелдмаршал Асим Мунир катта саҳнага чиқди ва унинг саъй-ҳаракатлари билан томонлар сулҳга кўнди.

Дунё сиёсатида қандайдир келишмовчилик ёки қуролли можаролар рўй берганда ўртага воситачилар тушади ва томонларни яраштиришга, жиллақурса сулҳга кўндиришга уриниб кўради.

Одатда бундай воситачилар ҳар икки томон билан алоқалари яхши бўлган ва таъсир кучига эга инсонлар орасидан чиқади.

Узоққа бормайлик, 2022 йил 24 февралда Россия Украинга ҳужум қилиб, икки давлат ўртасида уруш бошланганда Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўған томонларга воситачилик қилишга уринди.

Чунки Туркия ҳар доим Россия билан ҳам, Украина билан ҳам дўстона муносабатда бўлган.

Бундан қарийб икки ой аввал АҚШ ҳамда Исроил Эронга ракетада зарбалар бера бошлаганда ва форслар бунга жавоб қайтаришга ўтганда аввалига томонларни сулҳга ундайдиган воситачи чиқмади.

Сўнг жаҳон ОАВларида Покистон Мудофаа кучлари қўмондони, фелдмаршал Асим Мунир томонлар ўртасида воситачилик қилаётгани ҳақида хабарлар тарқалди.

Хўш, Асим Мунир ким ва у қай тарзда Покистон Мудофаа кучлари қўмондони бўлди? Қандай қилиб АҚШ ва Эрон ўртасида асосий воситачига айланди? Қўйида шу саволларга жавоб топиб кўрамиз.

Ҳарбийликка қизиққан ўқитувчи-имомнинг фарзанди

Асим Мунир 1968 йилда Покистоннинг Панжоб вилоятидаги Равалпинди шаҳрида, мактаб ўқитувчиси ва шу билан бирга маҳалла масжиди имоми бўлган Мунир Аҳмад хонадонида туғилади.

Асимнинг ота-онаси асли Шарқий Панжобдан бўлиб, 1947 йилда Ҳиндистон иккига бўлинганда Покистон Панжобига кўчиб ўтади.

Ёшлигида кўплаб покистонлик ўсмирлар қатори мадрасада таълим олган Асим кейинчалик ҳарбий соҳага қизиқади ва шу йўналишда таълим олади.

1986 йилда 18 ёшли Асим Мунир зобитлар мактабини тугатади ва битирувчилар орасидаги энг яхши курсант деб топилади.

У Япония Мудофаа кучларининг Сидзиока перфектурасида жойлашган ҳарбий лагерида таҳсил олади. Сўнг Покистоннинг Кветта шаҳридаги қўмондонлик штаби коллежида, Малайзия қуролли кучлари коллежида, Исломободдаги Мудофаа миллий университетларида ўқийди.

Асим ҳарбий хизматни Кашмирнинг Покистонга қарашли ҳудудидаги чегара полкида бошлайди. Ўша пайтларда у бир муддат Саудияда хизмат қилади ва у ерда Қуръонни тўлиқ ёдлаб, қори даражасига эришади.

Сўнг у Покистон шимолидаги қўшинлар таркибидаги пиёдалар бригадаси қўмондони бўлади. Хизмат жараёнида бир неча йил давомида Асимнинг ҳарбий унвони ва лавозими ошиб бораверади.

Ҳарбий разведка бошлиғи ва қуруқликдаги қўшинлар қўмондони

2014 йилда 46 ёшли Асим Мунир Шимолий ҳудудлар қўшинлари қўмондони, 2016 йил декабрда Покистон ҳарбий разведкаси бош директори этиб тайинланади. 2018 йилда генерал-лейтенант Асим Мунир Покистон ташқи разведка миллий агентлиги бош директорига айланади.

Бу ташкилот бутун дунё бўйлаб контрразведка, жосуслик тармоқлари ва махфий амалиётлар ўтказиш бўйича масъул ҳисобланади.

Ўшанда Асим Мунир агентликни бор-йўғи саккиз ой бошқаради. Уни бошқа ишга ўтказишади. Асим Мунир Покистон армиясининг 3-дала корпуси қўмондони этиб тайинланади.

Маълумот учун Покистон армиясида ўнта дала корпуси бўлиб, уларнинг ҳар бирида ўртача 50 мингдан ҳарбий хизматчи бор.

2021 йилда Асим Мунир Покистон қуролли кучлари бош штабига ўтказилади ва 2022 йил ноябргача армия генерал-квартирмейстер лавозимида ишлайди.

2022 йил ноябрда Асим Мунир тўртинчи генерал юлдузчасини олади. Шундан сўнг у Покистон қуролли кучларининг қуруқликдаги қўшинлари қўмондони этиб тайинланади.

Ўшанда бу лавозимга олти киши номзод бўлади. Улар орасидан Асим Мунир танланади. 2024 йил ноябр ойида Асимнинг ваколати уч йилдан беш йилга узайтирилади. У энди 2027 йил ноябргача Покистон армияси қуруқликдаги қўшинлар қўмондони лавозимида қолиши мумкин бўлади.

Покистон Мудофаа кучлари бош қўмондони

2025 йил 6 майдан 7 майга ўтар кечаси Ҳиндистон Покистонга ракета зарбалари берди ва “Синдур” операцияси бошланганини эълон қилди. Шундан сўнг Покистон ҳам Ҳиндистонга жавоб зарбалари йўллай бошлади.

Ўша кезда Покистон ахборот вазири Атоуллоҳ Тарар Ҳиндистоннинг бешта қирувчи самолёти ва битта дрони уриб туширилганини айтиб чиқди. Ҳиндистон томони буни тасдиқламади.

10 май куни Покистон Ҳиндистонга қарши кенг кўламли ҳарбий операция бошланганини эълон қилди. Ўша куни кечга бориб томонлар Трамп воситачилигида сулҳга эришилганини маълум қилди.

Айрим ОАВлар бу можарода асосан Хитой ва АҚШ ҳарбий самолётлари билан қуролланган Покистон ҳарбий-ҳаво кучлари ҳаво жангларида ҳиндлардан устунлик қилгани ҳақида ёзиб чиқди.

Сулҳга эришилганидан сўнг ҳар икки томон ғалаба қозонганини ва душманга жиддий талафотлар етказганини айтиб чиқди. Ана шунда Асим Мунирга ҳиндлар устидан қозонилган ғалаба учун фелдмаршал унвони берилди.

2025 йил 4 декабр куни Асим Мунир Покистон Мудофаа кучлари бош қўмондони лавозимига тайинланди. Шундан сўнг Покистондаги барча қўшинлар, жумладан, ҳарбий-денгиз ҳамда ҳарбий-ҳаво кучлари ҳам унинг бошқарувига ўтди.

Нуфузли воситачи

Бугун Асим Мунир тажрибали ҳарбий қўмондон билан бирга таъсир кучига эга моҳир воситачи сифатида тилга олинмоқда. Бунга асослар етарли.

Жумладан, у АҚШ ва Эрон ўртасида воситачилик қилди ва сулҳ тузилишига катта ҳисса қўшди. Воқеалар ривожи қуйидагича кечди.

2026 йил 28 феврал куни АҚШ ва Исроил Эронга ракета зарбалари бера бошлади. Форслар ҳам қараб турмади – Араб кўрфази давлатларидаги АҚШ ҳарбий базаларини, бошқа муҳим объектларни нишонга олди.

Бу ҳарбий можаро бошланганидан кўп ўтмай томонлар сулҳга эришиш бўйича ўз шартларини илгари сура бошлади. Ўшанда АҚШ ва Эрон бир бири учун бажариб бўлмас шартлар қўйганди.

Вазият кескин бўлиб турганда бир нечта давлат ўртада воситачилик қилиши мумкинлигини билдирди. Бироқ бу борада Покистон томони илғор чиқиб қолди. Жумладан, март ойининг иккинчи ярмига келиб Покистон АҚШ ва Эрон музокараларини ўтказишга тайёрлигини маълум қилди.

24 март куни Reuters Доналд Трамп Покистон Мудофаа кучлари қўмондони Асим Мунир билан қўнғироқлашганини ёзиб чиқди. Шунда унинг АҚШ ва Эрон ўртасида воситачилик қилаётгани маълум бўлди. Унгача Покистон томондан асосий воситачи ролида ким бўлиши фақат тахмин қилинаётганди.

Трамп Асим Мунир билан қўнғироқлашган кезларда Покистон бош вазири Шаҳбоз Шариф Эрон президенти Масъуд Пизишкиён билан қўнғироқлашиб, урушнинг минтақавий ва глобал хавфсизликка таъсирини муҳокама қилганди.

Ўша пайтда Эрон Покистон воситачилигида АҚШ билан музокаралар олиб борилаётганини рад этаётганди. Балки бу ахборот жангининг бир қисми ҳам бўлиши мумкин. Кейинроқ Эрон АҚШ билан музокаралар ўтказилаётганини ниҳоят тан олди.

Кўп ўтмай жаҳон ОАВларида Покистондан Эрон билан АҚШ ўртасида воситачилик қилишни Трамп сўрагани ва бу айнан Асим Мунир билан қўнғироқлашганда айтилгани ҳақида хабарлар чиқди.

Апрел ойи бошларида жаҳон ОАВлари АҚШ ва Эрон делегациялари Покистон пойтахти Исломободда музокара ўтказиши ҳақида хабар тарқатди.

Музокаралар учун Покистон танлангани бежиз эмас. Бу давлат азалдан АҚШ билан дўстона алоқаларда бўлиб келган. Покистонда АҚШ ҳарбий базалари бўлмагани учун Эрон билан ҳам чегарадаги айрим можароларни айтмаганда, жиддий келишмовчилик йўқ.

12 апрел куни АҚШ ҳамда Эрон делегациялари Покистон пойтахти Исломободда учрашиб, музокаралар ўтказди ва икки давлат келишувга эриша олмади. Бироқ бу иш асосий воситачи Асим Мунирнинг обрўсига соя солмади. Чунки у шундан кейин ҳам томонлар билан мулоқотни давом эттирди.

Жумладан, 16 апрел куни Асим Мунир Теҳронда бўлди ва Эрон томони билан АҚШга қўйиладиган шартларни юмшатиш бўйича музокаралар ўтказди. Шундан сўнг АҚШ ва Эрон ўртасидаги музокараларда силжиш кузатилди.

Шу ташрифдан сўнг Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчи Асим Мунирни тинчлик йўлидаги хизматлари учун олқишлади. Доналд Трамп эса Покистон бош вазирига ва фелдмаршал Асим Мунирга алоҳида миннатдорлик билдирди. Ўшанда у фелдмаршални “фантастик инсон” дея мақтади.

Умуман олганда АҚШ ва Эрон ўртасида воситачилик қилган Асим Мунир ўз ишини аъло даражада бажарди. 7 апрел куни томонлар икки ҳафталик сулҳга келишди ва 8 апрелдан у кучга кирди.

21 апрел куни тунда сулҳ муддати тугаши керак эди. Бироқ муддат тугашидан бироз олдин Трамп сулҳ узайтирилганини эълон қилди.

Унинг сўзларига кўра, бу қарорни музокараларда воситачилик қилаётган Покистон ҳукумати илтимоси билан қабул қилган.

Энг қизиғи, бу сафар сулҳга аниқ муддат қўйилмади. Трамп Трамп Эрон вакиллари тинчлик келишуви бўйича ўз таклифларини тақдим этмагунча ва музокаралар якунланмагунча ўт очишни тўхтатиш режимини узайтирганини таъкидлади.

Асим Мунир Ўзбекистон билан ҳам дўстона алоқаларга эга

Асим Мунир аввалдан минтақа давлатлари билан, шу жумладан, Ўзбекистон билан ҳам яхши алоқаларга эга. 2023 йил 5 сентябр куни Покистон қуролли кучлари қуруқлик қўшинлари қўмондони бошчилигидаги делегация Ўзбекистонга келганди.

Ўшанда Асим Мунир бошчилигидаги делегацияни президент Шавкат Мирзиёев ҳам қабул қилган ва учрашувда Ўзбекистон билан Покистон ўртасидаги кўп қиррали ҳамкорликни янада ривожлантириш ҳамда стратегик шериклик муносабатларини мустаҳкамлаш масалалари муҳокама қилинганди.

Жорий йил 5 феврал куни президент Шавкат Мирзиёев Покистонга давлат ташрифини амалга оширди. Ўшанда Ўзбекистон раҳбари Исломобод шаҳрида бу пайтга келиб Покистон Мудофаа кучлари қўмондонига айланган Асим Мунир билан учрашади.

Бу учрашувда Ўзбекистон билан Покистон ўртасидаги кўп қиррали ҳамкорлик ва стратегик шериклик муносабатларини янада ривожлантиришнинг асосий жиҳатлари муҳокама қилинади.

Ҳарбий ва ҳарбий-техника соҳалардаги ҳамкорликни кенгайтириш, шунингдек, бугунги кунда хавфсизликка таҳдидларга қарши курашиш бўйича саъй-ҳаракатларни мувофиқлаштиришга алоҳида эътибор қаратилади.

Асим Мунир Покистонни бошқармоқдами?

Маълумки Покистон Ислом Республикаси парламентар республика ҳисобланади ва мамлакатни асосан бош вазир бошқаради.

Бироқ 2025 йил ноябрда мамлакат конституциясига 27-ўзгартириш киритилди. Унда суд тизими, ҳарбий ҳамда фуқаровий бошқарув ва яна бошқа бир қатор масалаларда ўзгаришлар қилинди.

Жумладан, Покистонда Федерал конституциявий суд номи билан янги олий суд органи ташкил этилди. Илгари асосий кучга эга бўлган Олий суд аппеляция органига айлантирилди.

Ҳарбий соҳадаги ўзгаришларга келсак, армия, ҳарбий-ҳаво ва ҳарбий-денгиз кучлари қўмондонлигини бирлаштирувчи янги тузилма – Мудофаа кучлари қўмондонлиги ташкил этилди.

Мудофаа кучлари қўмондони бўлган шахс барча қўшин турлари устидан тўлиқ назорат ўрнатади. Тепароқда айтиб ўтдик, 2025 йил 4 декабрда бу лавозимга Асим Мунир тасдиқланди.

Қизиғи шундаки, конституциявий ўзгаришлардан сўнг энди Покистон Мудофаа кучлари қўмондонини ҳеч ким ишдан бўшата олмайди. Уни ишга тайинлаш ва ишдан бўшатиш учун парламентнинг учдан икки қисми овози талаб этилади.

Шунингдек, мамлакат президенти билан бирга фелдмаршал олий ҳарбий унвонини олганлар умрбод дахлсиз бўлади ва уларга нисбатан ҳеч қандай жиноий ёки фуқаролик иши қўзғатилишига йўл қўйилмайди.

Олий ҳарбий унвон олган шахслар умрбод ҳарбий формада қолиш ва барча имтиёзлардан фойдаланиш ҳуқуқига эга бўлади.

Юқоридагилардан хулоса чиқариб шуни айтиш мумкинки, Покистонда конституцияга ўзгартиришлар киритилганидан сўнг мамлакатда ҳарбий-фуқаровий мултимодал бошқаруви вужудга келди.

Яъни мамлакатни бош вазир бошқаргани билан у Мудофаа кучлари қўмондонини лавозимга тайинламайди ва ишдан бўшата олмайди. Мудофаа кучлари қўмондони том маънода мамлакатнинг ҳарбий раҳбарига айланади.

Ҳозирда Асим Мунир ана шундай ваколатларга эга. Шу сабабли ҳам айрим жаҳон ОАВлари уни Покистоннинг де-факто раҳбари деб талқин қилмоқда. Ҳарҳолда улар ҳам бир нарсани билмаса ёзмайди.