Трамп Хитойга борди, Ямал қўлида Фаластин байроғи – ҳафта дайжести

Ҳафта давомида Трамп Хитойга борди, Путин хавотирли ҳужжат имзолади, АҚШнинг Тайван бўйича позицияси кескин ўзгарди. Қуйида ҳафтанинг баъзи муҳим воқеаларини биргаликда эслаймиз.

Трамп Хитойда

Ҳафтанинг энг муҳим воқеаси АҚШ президенти Доналд Трампнинг Хитойга ташрифи бўлди. Унда савдо битимлари, вазирлар қанақадир ҳужжатларни имзолаши кузатилмади. Умуман, дунёдаги энг қудратли икки давлат лидерлари ҳеч қандай ҳужжат имзолагани йўқ. Ва одатда бунақа учрашувларда ҳар қандай битимлардан муҳимроқ масалалар муҳокама қилинган бўлади. Таъсир доирасини белгилаб олиш, кейинчалик қандай ҳаракат қилиш, ким қаерда асосий бўлиши каби масалалар муҳокама қилинади.

Эсингизда бўлса, Трамп иккинчи муддатига киришганда бутун дунёга қарши ўз иддаоларини баланд овозда айтаётган, Хитой билан ҳам савдо урушини қайта бошлаб юборганди. Лекин Трамп президентлигининг бир йили ўтгач, ўзининг таъбири билан айтганда тўққизта урушни тугатишга улгурган бир вақтда Хитойга кучсиз позицияда борди. Бу ташриф мазмунини тушуниш учун шунчаки ким кимнинг уйига борганига қарашнинг ўзи кифоя.

Трампнинг ташрифини унинг жамоаси катта воқеликдек кўрсатишга уринди, лекин умуман олганда, америкаликлар бу ташрифни муваффақиятли деб ҳисоблаётгани йўқ. Трамп ва Си учрашувида асосан Эрондаги уруш ва Тайван муҳокама қилинган. Учрашувдан кейин Хитойнинг яқин иттифоқчиси Эрон таслим бўлгани йўқ, америкаликларга бойитилган уранни бочкага солиб бермади ҳам, қайтанга Трамп ортга қайтгач Эронга қайта зарбаларни муҳокама қилиши айтилди. Буни Трамп Эрондаги урушни тугатишда ёрдам сўраган ва Пекин рад этган деб талқин қилиш ҳам мумкин.

Трамп Оқ уйга қайтган чоғида ўзига ишончи жуда баланд эди, «Америка қайтди, бизни яна ҳурмат қилишяпти, биз буюкмиз, биз зўрмиз», деди. Мадурони вертолётга солиб олиб қочишганда унинг ўзига ишончи яна ошди. Кейин Эронда уруш бошлади, ярим асрдан буён Америкага лаънат айтаётган давлатнинг қирқ йиллик раҳбарини ўлдиртирди.

Дипломатик майдонда «Тинчлик кенгаши» деган ташкилот тузиб, уни гўёки БМТдан кучлироқ ташкилотдек кўрсатишга уринди. Лекин ажойиб кунларнинг бирида қараса, Америкадай қудратли давлат иқтисодиёти, катта-катта бизнеслар, триллион долларлик лойиҳалар Тинч океанининг ҳув нариги чеккасидаги Хитой деган давлатга рад этиб бўлмайдиган даражада боғланиб қолган экан.

Оддий мисол, Трампга ҳамроҳлик қилган Илон Маскнинг Tesla'си бозордаги ярим маҳсулотини Хитойда ишлаб чиқаради, Apple'нинг энг кўп маҳсулоти ҳам Чинда терилади. Шундай экан, Америка бу давлат билан савдо урушига киришиши аввало америкаликлар учун зарар бўлди. Хитой раиси ҳам Трампга рақиб эмас, ҳамкор бўлайлик деди.

Айтганча, Трампнинг Хитойга ташрифини «улар дунёни бўлиб олди» деган қабилда талқин қилиш керак эмас. Дунё жуда катта, иккитагина давлат учун оғирлик қилади. Булар шунчаки ўз манфаатлари тўқнашган масалаларни гаплашиб олган. Менинг наздимда Трампнинг Хитойга ташрифи Америка эндиликда дунёда яна бир қудратли қутб борлигини тан олганини англатади.

Путин ҳам Хитойга боради

Доналд Трамп Хитойга борганидан бир ҳафта ўтиб Россия президенти Владимир Путин ҳам Си Жинпинг таклифига биноан Хитойга бораркан. Бироқ Путиннинг Хитойга ташрифи Трампникидан тантаналироқ руҳда ўтса керак. Чунки улар эски иттифоқчи, рақобатчи эмас. Путиннинг ташрифи икки соат эмас, икки кун давом этаркан. Конспирологлар учун гап топилди: аввал Трамп Хитойга борди, энди Путин боряпти, катталар дунёни бўлиб олмоқда!

Айтганча, Трамп Оқ уйга қайтганида Флоридадаги қароргоҳида катта-катта учрашувлар ўтказаётган, у ерни «дунё сиёсатининг маркази» деб ҳам атаганди. Илон Маск ҳам у ерда яшаб юрди ахир. Чиндан Мар-а-Лагода катта масалалар ҳал бўлди. Энди эса жиддий масалалар Флоридада эмас, Пекинда ҳал бўлаётган кўринади...

Трамп Хитой билан урушмоқчи эмас

Трампнинг Хитойга ташрифи давомида Пекин Тайван масаласини кун тартибига қўйди. Ҳатто очиқчасига «Вашингтон орол мустақиллигини қўллаши Хитой ва Америка ўртасида қуролли тўқнашув келтириб чиқариши мумкинлигидан» огоҳлантирди. Қайсидир давлат Доналд Трамп борган вақтда уни нимадандир уруш билан огоҳлантирса, Америка президенти унга қандай жавоб берган бўлишини тасаввур қилаверинг. Лекин Трамп Хитойнинг очиқ таҳдидомуз огоҳлантиришига жавоб бермади. Ҳатто америкалик журналистлар Трамп Сининг ёнида турганида Тайван ҳақда сўраганда, у жим турди.

Америкага қайтгач, Трамп FOX News'га интервю берди ва Тайван бўйича Вашингтоннинг позицияси кескин ўзгарганини кўрсатди: «Вазиятга тўғри баҳо берадиган бўлсак, Хитой жуда катта ва қудратли давлат, Тайван эса жуда кичик орол. Хитой Тайвандан 59 мил нарида, биз 9500 мил олисда. Биз 9500 мил босиб жанг қилишимиз керакми? Мен буни истамайман, кимдир мустақил бўлиши учун ҳаракат қилмоқчи эмасман».

Америка Тайванни қалин иттифоқчи деб билар, ҳатто ҳарбий ёрдам берарди. Лекин энди Трамп менга барибир, деяпти. Айтганча, Трамп Тайванни чип ишлаб чиқариш бўйича рақобатчи деб атаб, бу давлат ривожланиб кетишида ўзидан олдинги президентларни айблади. Бу гаплар яхши ёки ёмон демоқчи эмасман, шунчаки ҳозирги реаллик шунақа: Хитой дунёдаги энг кучли давлат лидерини Пекинга чақириб, ўзининг энг асосий муаммоси Тайван масаласида жуда муҳим баёнот беришига эриша олди.

Куба уч кунда?

Трамп Хитойга бориб юрган бир вақтда Америка Куба атрофида ҳарбий, сиёсий, разведкавий фаолликни оширди. Ҳафта давомида МРБ директори Жон Рэтклифф Гаванада кубалик ҳамкасбларига Трампнинг «фундаментал ўзгаришлар эвазига иқтисодий масалаларни муҳокама қилишга тайёр экани» ҳақида хабарни етказган.

Йил бошида АҚШ Кубага нисбатан энергетик блокада жорий этган ва шу сабаб мамлакат бир неча ойдан буён энергетик инқирозни бошдан кечирмоқда. Кубаликлар Венесуэладан нефт оларди, Мадуро қўлга олингач, энди бу давлатдан нефт келмаяпти.

Келиб чиқиши кубалик бўлган давлат котиби Марко Рубио ҳам охирги вақтларда ота юрти ҳақида кўп гапирмоқда. Унинг сўзларига кўра, Куба «одамлар чиқиндидан овқат топиб ейдиган давлатга айланиб қолган». Америка аралашмаса, бу давлатдаги аҳвол ёмон бўлиб кетади, демоқчи жаноб Рубио. Қизиқ, ҳозирги инқироз қайси давлат блокадасидан кейин келиб чиққаникин?

Украинада коррупцион можаро

Украина ва коррупция сўзлари жуда кўп ёнма-ён тилга олинади, азалдан шунақа бўлган. Мамлакат уруш ҳолатида ҳам коррупция ботқоғидан чиқиб кетолмаяпти. Украинадаги президентдан ҳам мустақил ишлайдиган аксилкоррупция идоралари Зеленский маъмуриятининг собиқ раҳбари Андрей Ермак устидан иш очди. Уруш даврида «Украинанинг иккинчи одами» бўлган, ўз ваколатига кирмайдиган ишлар билан, хусусан, ташқи сиёсат билан шуғулланиб юрган, «Зеленскийни бошқаришда» ҳам айбланган Ермак энди суд томонидан элит қурилиш бинолари атрофидаги жиноятда, хусусан, пул ювишда айбланмоқда. Биз бу мавзуга ҳафта давомида алоҳида тўхталамиз.

Россияда шов-шувли қонун

Россия парламенти мамлакат президентининг ваколатларини янада оширди. Эндиликда Россия президенти қайсидир давлатда бирор россияликка нисбатан иш очилса, ўша давлатга армияни олиб кириш ҳуқуқига эга бўларкан. Ва шу ҳафтада Путин Молдованинг Днестрбўйи ҳудудида яшайдиганлар учун Россия фуқаролиги олишни енгиллаштирувчи ҳужжатни имзолади.

Ҳозир уруш бўлаётган ҳудудларда ҳам Россия ўз вақтида фуқаролик беришни осонлаштирилганди. Хуллас, жуда хавотирли ҳуқуқий юришлар бўлди Путин томонидан. Молдованинг Днестрбўйи ҳудуди бир вақтлар «ДХР» ва «ЛХР» бўлган ҳолатда экани инобатга олинса, хавотир янада ошади. Ва Молдова Украина каби кучли давлат эмас, буни унутмаслик керак.

Ямал қўлида Фаластин байроғи

«Барселона» футболчиси испаниялик Ламин Ямал жамоа Ла Лига чемпионлигини нишонлаётган парадга Фаластин байроғини кўтариб чиқди. Мусулмон футболчи шу тариқа Фаластин давлатини қўллашини билдирди. Исроил мудофаа вазири Исраел Кац Ямалнинг ҳаракатлари «террорни қўллаш эканини» айтиб чиқди. Испания бош вазири Санчес эса исроиллик мулозимга жавоб қайтариб, «Ақли бор одам бунақа баёнот бермайди, биз Ямални тўлиқ қўллаймиз ва фахрланамиз», деди.