Урушнинг уч ойи ўтди: Трамп Эронда ютқазяптими?

АҚШ президенти Доналд Трамп Эронга қарши деярли ҳар бир алоҳида ҳужумларда ғалаба қозонган бўлиши мумкин. Бироқ Ислом Республикасига ҳужум қилганидан уч ой ўтгач, Трамп энди каттароқ саволга дуч келмоқда: у урушда ютқазяптими?

Эрон Ҳўрмуз бўғозидаги назоратни сақлаб турибди, ядровий ён беришларга қаршилик кўрсатмоқда ва Теҳрон диний элитаси сақланиб қолган. Шу сабабли, Трамп АҚШ ҳарбийларининг тактик муваффақиятларини геосиёсий ғалаба сифатида натижага айлантира олишига бўлган шубҳалар кучаймоқда.

Reuters нашри таҳлилчиларга таяниб ёзишича, унинг тўлиқ ғалаба ҳақидаги такрорий даъволари асоссиз бўлиб кўринмоқда. Чунки ҳар икки томон ноаниқ дипломатия ва АҚШнинг зарбаларни қайта тиклаш борасида таҳдидлари ўртасида мувозанатни йўқотмоқда. Янги зарбалар эса Эроннинг бутун минтақа бўйлаб муқаррар жавоб қайтаришига сабаб бўлиши аниқ.

Бундан ташқари, Трамп эндиликда АҚШ ва унинг араб иттифоқчилари можародан янада ёмонроқ аҳволда чиқиши хавфига дуч келмоқда. Айни пайтда Эрон ҳарбий ва иқтисодий жиҳатдан зарба еган бўлса-да, Ҳўрмузни бўғиб қўя олишини кўрсатиб, уруш якунида каттароқ таъсир кучи билан чиқиши мумкин.

Оқ уй матбуот котиби ёрдамчиси Оливия Велс АҚШ «Шиддатли ғазаб» (Epic Fury) операциясидаги барча ҳарбий мақсадларга эришгани ёки улардан ўтиб кетганини айтди. «Президент Трамп барча карталарни қўлида ушлаб турибди ва барча вариантларни оқилона тарзда столда (кун тартибида) сақламоқда», дея қўшимча қилди у.

Белгиланган муддатдан аллақачон тугади

Можаро – Трамп 28 февраль куни уруш бошлаганида белгилаган максимал олти ҳафталик муддатдан икки баравар кўп давом этди.

Дастлаб, ҳаво зарбалари тўлқинлари Эроннинг баллистик ракета захираларини камайтирди. Унинг ҳарбий-денгиз флотининг катта қисмини чўктирилди ва кўплаб олий раҳбарлари ўлдирилди.

Аммо Теҳрон бунга жавобан бўғозни тўсиб қўйди, бу энергия нархларининг кескин кўтарилишига олиб келди. Эрон Исроил ва Кўрфаздаги қўшниларига ҳужум қилди. Шундан сўнг Трамп Эрон портларини блокада қилишга буйруқ берди, бироқ бу ҳам Теҳронни ўз иродасига бўйсундира олмади.

Эрон раҳбарлари Трампнинг ғалаба ҳақидаги даъволарига жавобан унинг кампаниясини «қақшатқич мағлубият» деб тасвирловчи ўз ташвиқотларини олиб боришди.

Ўшандан бери MAGA сиёсий базаси уруш масаласида Трампни қўллаб-қувватлаб турибди. Аммо, сайловчилар норозилигига учраётган Республикачи қонунчилар ўртасида бўлинишлар юзага келган.

«Трампда аниқ якуний мақсад йўқ»

Инқироз ҳали тугагани йўқ. Баъзи экспертлар, агар музокаралар унинг фойдасига ҳал бўлса, Трамп барибир ўз обрўсини сақлаган ҳолда чиқиш йўлини топиши эҳтимолини айтмоқда.

Бироқ бошқалар эса Трамп учун урушдан кейинги аянчли истиқболни башорат қилмоқда: «Уч ой ўтди. Трамп учун қисқа муддатли осон ғалаба бўлиши режалаштирилган уруш узоқ муддатли стратегик муваффақиятсизликка айланиб бораётгандек кўринмоқда», дейди Оқ уй маъмуриятининг Яқин Шарқ бўйича собиқ музокарачиси Арон Девид Миллер.

Трамп учун бу жуда муҳим, айниқса у мағлуб сифатида қабул қилинишга ўта таъсирчан эканини ҳисобга олинса. Аммо, унинг ўзи бу ҳақоратни рақибларига тез-тез ишлатиб келган.

Эрон инқирозида у ўзини дунёдаги энг қудратли армиянинг олий бош қўмондони сифатида кўрмоқда. У устунликка эга эканига қатъий ишонган «иккинчи даражали давлат»га қарши турибди.

Таҳлилчиларнинг фикрича, Трамп ҳали аниқ якуний мақсадини белгилаб олмаган. Шу боис у ўзининг биринчи муддатида бекор қилган – 2015 йилги Эрон билан ядровий келишувнинг такрорланиши ўхшаш ҳар қандай муросага қаршилик кўрсатишга мойил бўлади. Чунки, ушбу оғир вазиятда Трамп бундай келишувга борса ўзининг максималистик позицияларидан чекинган каби кўриниб қолади.

Босим ва тушкунлик

Трамп иккинчи муддатга сайловолди кампаниясида АҚШ ҳеч қандай кераксиз ҳарбий аралашувлар қилмаслигини ваъда қилганди. Бироқ у АҚШни ўзининг ташқи сиёсатидаги ютуқларига ва хориждаги обрўсига узоқ муддатли зарар етказиши мумкин бўлган чалкашликка олиб келди.

Давом этаётган қарама-қаршилик – АҚШда бензин нархининг юқорилиги ва ноябрь ойидаги оралиқ сайловлар арафасида Трампнинг рейтинги пасайган бир вақтда юз бермоқда. Бу эса Трамп ва унинг партиясига кучли ички босимни келтириб чиқарган. Республикачилар Конгресс устидан назоратни сақлаб қолиш учун курашмоқда.

Баъзи таҳлилчиларга кўра, бу босимлар натижасида бугунга келиб Трамп кескин танловга дуч келган: чиқиш йўли сифатида камчиликларга эга келишувни қабул қилиш ёки ҳарбий ҳаракатларни кучайтириб, янги хавфларни бўйнига олиш. Агар дипломатия барбод бўлса, унинг вариантлари қаторига кескин, аммо чекланган зарбалар сериясини бериш, буни якуний ғалаба сифатида тақдим этиш киради.

Яна бир эҳтимол шундаки, Трамп ўзи шама қилганидек, мавзуни ўзгартириш ва осонроқ ғалабага эришиш умидида жамоатчилик диққатини Кубага қаратишга ҳаракат қилиши мумкин.

Агар шундай бўлса, у Ҳавана томонидан юзага келадиган қийинчиликларни нотўғри баҳолаб қўйиши мумкин, дейди таҳлилчилар. Бу худди – Трампнинг баъзи ёрдамчилари ёпиқ эшиклар ортида Эрон операциясини Мадурони ушланишига хато ўхшатгани каби.

Трамп ҳимоячилардан ҳоли эмас

Трампнинг биринчи муддатидаги собиқ катта маслаҳатчиси Александр Грей Эрон кампанияси оғир аҳволда қолгани ҳақидаги фикрларни рад этди.

Унинг сўзларига кўра, Эроннинг ҳарбий салоҳиятига берилган оғир зарба ўз-ўзидан «стратегик муваффақият» бўлган. Уруш Кўрфаз давлатларини АҚШга яқинлаштирган ва Хитойдан узоқлаштирган. Эрон ядро дастурининг тақдири эса ҳали ҳал қилиниши керак.

Бироқ Reutersʼга кўра, Трампнинг воқеалар ривожини назорат қила олмаётганидан ғазабланаётгани белгилари бор. У ўз танқидчиларига ташланиб, оммавий ахборот воситаларини «давлатга хиёнат»да айблади.

Ўзгарувчан мақсадларга эришилмади

Трамп урушга киришишдан кўзлаган мақсадлари – Эроннинг ядро қуролига борадиган йўлини тўсиш, унинг минтақага ва АҚШ манфаатларига таҳдид солиш қобилиятига чек қўйиш эканини айтганди. Бундан ташқари, у эронликлар ўз ҳукмдорларини ағдаришини осонлаштиришни ҳам ният қилган.

Ҳозирча унинг ўзгариб турадиган мақсадларидан бирортасига эришилгани ҳақида ҳеч қандай белги йўқ. Кўплаб таҳлилчилар бунга эришиш даргумон эканлигини айтмоқда.

Яқин Шарқ бўйича миллий разведка хизмати раҳбарининг собиқ ўринбосари Жонатан Паникофнинг айтишича, Эрон вайронкор зарбаларга дуч келган бўлса-да, унинг ҳукмдорлари Трампдан кўра кўпроқ иқтисодий қийинчиликларга узоқроқ бардош бера олишига ишонмоқда.

Трампнинг урушдаги асосий эълон қилинган мақсади — Эронни ядросизлантириш ҳам амалга ошмай қолмоқда. Чунки Теҳрон ўз дастурини сезиларли даражада жиловлашга унчалик хоҳиш билдирмади.

Баъзи таҳлилчиларга кўра, уруш – Эронни ўзини ҳимоя қилиш учун ядро қуролини ишлаб чиқишга бўлган саъй-ҳаракатларини камайтириш ўрнига, кучайтиришга ундаган бўлиши мумкин.

Трампнинг эълон қилган яна бир мақсади — Эронни қуролли прокси-гуруҳларини қўллаб-қувватлашни тўхтатиш эди. Бу ҳам бажарилмай қолмоқда.

Трампнинг муаммоларига қўшимча равишда, у эндиликда ўлдирилган ўтмишдошларидан ҳам ашаддийроқ деб ҳисобланган Эроннинг янги раҳбарлари билан иш олиб бормоқда.

АҚШ етакчиси шунингдек, Европадаги анъанавий иттифоқчилари билан муносабатларини емирмоқда. Европаликлар ўзлари билан маслаҳатлашилмаган урушда ёрдам бериш ҳақидаги чақириқларни рад қилишди.

Таҳлилчиларнинг таъкидлашича, Хитой ва Россия эса бу вақт ичида АҚШ ҳарбийларининг Эрон тактикасига қарши камчиликлари ва унинг баъзи қурол-яроғ захиралари камайиб кетганидан сабоқ олишди.

Brukings институти таҳлил марказининг катта илмий ходими Роберт Каганга кўра, Эрондаги натижа АҚШнинг Ветнам ёки Афғонистондан чиқиб кетишидан ҳам ёмон бўлиши мумкин. Чунки, у мамлакатлар «глобал рақобатнинг асосий театрларидан узоқда эди». Эрон билан эса вазият бошқача.