Эроннинг нишонлари – дунёда ва Араб кўрфази давлатларида АҚШнинг нечта ҳарбий базаси бор?

2026 йил 28 феврал куни АҚШ ва Исроил Эронга ракета ва авиация зарбалари бера бошлади. Форс давлати бунга жавобан Исроилга ҳамда АҚШнинг Араб кўрфази атрофида жойлашган давлатлардаги ҳарбий базаларини нишонга олди. Хўш, АҚШнинг хорижий давлатларда нечта ҳарбий базаси бор? Араб кўрфази давлатларида уларнинг сони нечта?

Бугун АҚШ дунёнинг энг қудратли давлати сифатида кўплаб мамлакатларда ҳарбий базаларга эга. Уларнинг айримлари қуруқликда авиабаза, бошқалари ҳарбий-денгиз базаси сифатида фаолият юритади.

Бу базаларнинг асосий қисми Япония, Германия, Жанубий Корея ва Яқин Шарқ ҳамда Араб кўрфази давлатларида жойлашган.

АҚШнинг Яқин Шарқ ва Араб кўрфазидаги давлатларда жойлашган базалари бир томондан Эронни ўраб туради ва улар Форс давлатига жуда яқин жойлашган.

Бугун АҚШ ана шу базалардан ҳам фойдаланган ҳолда Эронга авиация ва ракета зарбалари бермоқда. Эрон ҳам қараб турмаяпти ва АҚШ ҳарбий базалари ҳамда Араб кўрфази атрофидаги давлатларнинг инфратузилма объектларини нишонга олмоқда.

Ҳозир АҚШнинг хориждаги, жумладан, Араб кўрфази давлатларида жойлашган ва Эроннинг нишонига айланаётган ҳарбий базалари ҳақида гаплашамиз.

АҚШнинг хориждаги ҳарбий базалари тарихи

Қўшма Штатларнинг хориждаги биринчи ҳарбий базаси АҚШ ва Испания ўртасида 19-аср охирида бўлиб ўтган урушдан сўнг, 1903 йилда Кубада очилган. Ўша урушда кейин Куба мустақилликка эришганди.

Гуантанамо деб номланган бу ҳарбий база жойлашган ерни америкаликлар Кубадан муддатсиз даврга ижарага олади. Шу сабабли Қўшма Штатлар ундан ҳанузгача фойдаланиб келмоқда.

Қўшма Штатлар кейинги ҳарбий базаларни Филиппин, Ҳавай ороллари, Пуэрто-Рико ва Панамада очади. Иккинчи жаҳон уруши арафасида Австралияда ҳам ҳарбий базалар ташкил этилади.

Иккинчи жаҳон уруши бошлангач АҚШ аввалига Тинч океани минтақасида, сўнг Британияда, немислар енгилгач Германия, Италия ва бошқа Европа давлатларида кўплаб ҳарбий базалар очади.

Иккинчи жаҳон урушидан сўнг дунёнинг турли ҳудудларини назоратга олиш бўйича СССР билан рақобат бошлангач, Қўшма Штатлар Япония, Жанубий Корея каби мамлакатларда ҳарбий базалар ташкил этади.

1960-йилларда Араб кўрфази давлатларида йирик нефт конлари топилгач, АҚШ бу ҳудудда ҳам базаларини очиб, уларга ўз ҳарбийларини жойлаштира бошлайди.

1991 йилда СССР парчаланиб кетади ва Шарқий Европада жойлашган давлатлар социалистик тузумдан воз кечиб, Европа оиласига қайтади. Шундан сўнг АҚШ бу давлатларнинг айримларида ҳарбий базаларини жойлаштиради.

АҚШнинг хориждаги ҳарбий базалари бир неча турга бўлинади. Жумладан:

·       Ҳарбий-ҳаво кучлари базалари;

·       Ҳарбий-денгиз кучлари базалари;

·       Қуруқликдаги қўшинлар базалари;

·       Денгиз-пиёда қўшинлари базалари;

·       Ҳарбий космик қўшинлар базалари.

Шунингдек, ҳарбий базалар ўз фаолияти юзасидан ҳам турлича. Масалан:

·       Йирик доимий базалар;

·       Тезкор амалиёт базалари;

·       Логистик тугунлар ва транзит масканлари;

·       Махфий базалар.

АҚШнинг дунёда нечта ҳарбий базаси бор?

Хориждаги ҳарбий базалар бўйича Қўшма Штатлар дунёда яққол етакчилик қилади. Маълумотларга кўра, ҳозирги пайтда дунёнинг 80 га яқин давлатида АҚШнинг мингдан ортиқ ҳарбий базаси бор.

АҚШнинг хориждаги ҳарбий базалари икки турга бўлинади. Биринчи турдаги базаларни тўғридан тўғри Қўшма Штатларнинг ўзи назорат қилади. Иккинчи турдаги базалар улар жойлашган давлат ёки бошқа мамлакатлар билан бирга фойдаланилади.

АҚШ тўғридан тўғри назорат қиладиган энг кўп ҳарбий базалар Японияда жойлашган – 14 та. Кейинги ўринда Филиппин, бу давлатда Қўшма Штатларнинг 9 та ҳарбий базаси бор.

Учинчи ўринда Жанубий Корея жойлашган, бу мамлакатда америкаликларнинг 8 та ҳарбий базаси бор. Кейинги ўринларда Италия, Папуа-Янги Гвинея, Германия, Британия жойлашган. Дастлабки ўнталикдан Полша, Кувайт ва Австралия ҳам жой олган.

Юқорида келтирилган рақамлар тўлиғича АҚШ томонидан бошқариладиган ҳарбий базаларга тегишли. Улардан ташқари Қўшма Штатлар хорижий давлатларга қарашли ҳарбий базалардан ҳам фойдаланади.

Агар АҚШ ҳарбийлари ҳамкорликда фойдаланаётган барча хорижий ҳарбий базалар ҳисобга олинса, рақамлар анча катталашади.

Бошқа мамлакатлар билан биргаликда фойдаланиладиган объектлар ҳам қўшиб ҳисобланганда АҚШнинг энг кўп ҳарбий базалари қуйидаги давлатларда жойлашган:

Масалан, уларнинг сони Японияда – 120 та. Германияда – 119 та, Жанубий Кореяда – 73 та ва Италияда – 44 тага етади. Кейинги ўринларда Британия, Португалияда ва Туркия жойлашган.

Дастлабки ўнталикдан Баҳрайн, Белгия, Панама ва Кувайт давлатлари ўрин олган.

Америкаликлар хорижда фойдаланаётган барча ҳарбий базаларни мисоллар тариқасида кўриб чиқадиган бўлсак, масалан, Японияда тўлиғича АҚШга тегишли 14 та ҳарбий база бор.

Бундан ташқари америкаликлар японларга тегишли юзлаб базаларда ҳам ўз аскарларини ва ҳарбий техникаларини сақлайди. Шунда америкаликлар Японияда ҳарбий мақсадларда фойдаланаётган объектлар сони 120 тага етади.

Жанубий Кореяда ҳам шундай: бу ерда тўлиғича АҚШга тегишли 8 та ҳарбий база бор. Шунингдек, америкаликлар жанубий кореяликларга тегишли 70 дан ортиқ базада ўз ҳарбийларини сақлайди.

Бошқа кўплаб давлатларда ҳам вазият шундай ва дунё бўйлаб АҚШ ҳарбийлари жойлаштирилган барча базалар ҳисобланганда уларнинг сони мингтага яқинлашиб қолади.

Маълумотларга кўра ҳозирда АҚШ армиясида 1,3 миллиондан ортиқ ҳарбий хизматчи бор. Қўшма Штатлар уларнинг қарийб 200 минг нафарини хориждаги ҳарбий базаларда сақлайди.

Энг кўп АҚШ ҳарбийлари Японияда жойлаштирилган – 53 минг нафар. Германияда улар сони 35 минг, Жанубий Кореяда 24 минг нафар.

Шунингдек, Италия, Британия, Баҳрайн, Испания ва Туркияда ҳам Қўшма Штатларнинг саноқли миқдорда ҳарбийлари бор.

Умумий ҳисобда АҚШ мудофаа вазирлиги – Пентагон хорижий давлатларда 4 700 та объектга эга. Уларнинг бир қисми ҳарбий базалар бўлса, қолганлари омборхоналар, алоқа марказлари, маъмурий бинолардан иборат.

АҚШнинг Яқин Шарқда ва Араб кўрфази давлатларида қанча ҳарбий базаси бор?

АҚШнинг Яқин Шарқдаги биринчи ҳарбий базаси 1946 йил июнда Саудияда ташкил этилган. 1948 йилда Қўшма Штатлар Баҳрайнда ҳарбий база қуради. Кейинчалик улар сони ошиб боради.

Маълумотларга кўра, ҳозирги пайтда Яқин Шарқ ва Араб кўрфази давлатларида АҚШнинг 20 та йирик ҳарбий базаси бор. Шунингдек, Пентагон яна шунча кичик базалардан фойдаланади.

АҚШ ҳарбий базаларининг энг йириги Катарда жойлашган. Ал-Удайд деб номланган бу базада 10 мингдан ортиқ америкалик ҳарбий бор.

Ал-Удайд асосан авиабаза ҳисобланади ва бу ерда F-15, F-35 каби қирувчилар ва бошқа самолётлар, учувчисиз қурилмалар, ракеталар ҳамда ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари бор.

Қўшма Штатларнинг яна бир йирик ҳарбий базаси Бирлашган Араб Амирликларида ташкил этилган. Ал-Дафра номли бу объект ҳам авиабаза ҳисобланади.

Юқоридагилардан ташқари, Кувайтдаги Али Ас-Салом, Саудиядаги Шаҳзода Султон, Иорданиядаги Муваффақ Салти базалари йирик ҳарбий объектлар ҳисобланади. Туркиядаги энг йирик Инжирлик ҳарбий базаси 1952 йилда очилган.

Ўзбекистонда ҳам АҚШ ҳарбий базаси бўлган.

АҚШнинг Ўзбекистондаги ҳарбий базаси 2001 йил 11 сентябрда АҚШда содир этилган террористик хуруждан сўнг бир ой ўтиб очилганди.

Ўшанда Ўзбекистон томони Қарши тумани яқинидаги Хонобод аэродромини Америка ҳарбийлари фойдаланиши учун ижарага беради.

Орадан икки кун ўтгач, 7 октябр куни АҚШ Афғонистонга ўз ҳарбийларини киритади. Ўша кезларда америкалик ҳарбийлар Хонободдаги ҳарбий базага келиб жойлаша бошлайди.

Хонобод базасида ҳар доим 1300 нафар атрофида ҳарбий хизматчи бўлган, 2001-2005 йиллар мобайнида ротация асосида 10 мингдан 15 минг нафаргача АҚШ ҳарбийлари бу базада хизмат қилган.

АҚШ Хонобод аэродромидан тўғридан тўғри Афғонистон ҳудудига ҳаво ҳужумларини уюштириш учун фойдаланмаган.

К2 деб номланган бу объект Афғонистондаги ҳарбийларга турли техникалар етказиб берувчи логистик марказ, транспорт ва тиббий эвакуация пункти сифатида парвозлар амалга оширилувчи ёрдамчи база сифатида ишлатилган.

2005 йил май ойида АҚШ–Ўзбекистон муносабатлари кескин совийди. Бунга 13 май куни содир бўлган Андижон воқеаларидан сўнг Қирғизистонга қочиб ўтган 450 нафарга яқин ўзбекистонликни АҚШ махсус рейс билан Европага олиб чиққани сабаб бўлади.

Ўша воқеадан сўнг Ўзбекистон АҚШнинг Тошкентдаги элчихонасига дипломатик нота юборади. Унда Хонободдаги америкаликларни 180 кун ичида олиб чиқиб кетиш сўралади.

2005 йил охирларига келиб АҚШ ҳарбийлари Хонобод базасини тўлиқ тарк этади. Самолётлар, техника ва ҳарбийлар босқичма-босқич олиб кетилади.

Уларнинг асосий қисми Қирғизистондаги Манас базасига, қолгани Афғонистондаги базаларга жойлаштирилади. Хонобод аэродроми яна Ўзбекистон ҳарбий-ҳаво кучлари ихтиёрига ўтади.

Эроннинг жавоб зарбалари

2026 йил 28 феврал куни АҚШ ва Исроил Эронга авиация ва ракета зарбалари бера бошлагач, форслар ҳам Араб кўрфази давлатларида жойлашган Америка ҳарбий базаларига ракета йўллай бошлади.

Жумладан:

Қатардаги Ал-Удайд: Эрон ушбу базага бир неча бор ракета зарбалари йўллади.

Бирлашган Араб Амирликларидаги Ал-Дафра: Абу-Дабида жойлашган ушбу база бир неча марта Эрон дронлари ва баллистик ракеталари нишонига айланди.

Кувайтдаги Али ас-Салом: сунъий йўлдош тасвирлари ушбу базадаги иншоотлар томи Эрон ҳужуми оқибатида шикастланганини тасдиқлаган.

Саудиядаги Шаҳзода Султон: Эрон томонидан учирилган ракета ва дронлар базадаги алоқа ҳамда радар тизимлари яқинидаги биноларга зарар етказган.

Ироқдаги Эрбил халқаро аэропортида жойлашган база: Эрон АҚШ ҳарбийлари жойлашган ушбу объектга ҳам бир неча бор ҳужум уюштирди.

Дубайдаги Жабал Али портидаги база: Эрон дронлари ҳужумлари натижасида АҚШ Ҳарбий-денгиз кучлари томонидан фойдаланиладиган дам олиш ҳамда таъминот зонасида ёнғинлар қайд этилган.

Шунингдек, Эрон Туркиядаги Инжирлик базасини ҳам бир неча марта нишонга олди. Туркия томони форслар учирган ракеталар ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари томонидан уриб туширилганини маълум қилди.