O‘zbekiston milliy qonunchiligi va xalqaro huquqda “majburiy mehnat” atamasi qanday izohlangan? Buning uchun belgilangan jarima va jazo nimalardan iborat? Uni aniqlashda yordamchi indikatorlar bormi? O‘zbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyada bo‘lib o‘tgan seminar-treningda ayni shu kabi savollarga javob berildi.
O‘zKUF xodimi Xushnudbek Xudayberdiyev “majburiy mehnat” tushunchasining milliy qonunchilikdagi huquqiy izohiga to‘xtalar ekan, O‘zbekiston Konstitutsiyasining alohida bir moddasi bilan bu narsa taqiqlanganini bildirdi.
“O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 37-moddasida quyidagi qoidalar belgilangan:
«Har bir shaxs mehnat qilish, erkin kasb tanlash, adolatli mehnat sharoitlarida ishlash va qonunda ko‘rsatilgan tartibda ishsizlikdan himoyalanish huquqiga egadir.
Sud hukmi bilan tayinlangan jazoni o‘tash tartibidan yoki qonunda ko‘rsatilgan boshqa hollardan tashqari majburiy mehnat taqiqlanadi”.
Qolaversa, Mehnat kodeksining 7-moddasiga binoan, biror-bir jazoni qo‘llash bilan tahdid qilish orqali (shu jumladan, mehnat intizomini saqlash vositasi tariqasida) ish bajarish tushuniladi.
Bundan tashqari, “Aholini ish bilan ta'minlash to‘g‘risida”gi Qonunning 2-moddasida:
“Majburiy mehnat, ya'ni biron-bir jazoni qo‘llash bilan tahdid qilish orqali ish bajarishga majburlash taqiqlanadi, qonunda belgilangan hollar bundan mustasno”, - deyiladi.
Shu bilan birga, X.Xudayberdiyev qaysi holatlar qonunchilik bo‘yicha majburiy mehnat sirasiga ham kirmasligini ma'lum qildi. Mehnat kodeksiga ko‘ra, quyidagi ishlar majburiy mehnat hisoblanmaydi:
- harbiy yoki muqobil xizmat to‘g‘risidagi qonunlar asosida;
- favqulodda holat yuz bergan sharoitlarda;
- sudning qonuniy kuchga kirgan hukmiga binoan;
- qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda bajarilishi lozim bo‘lgan ishlar majburiy mehnat deb hisoblanmaydi.
