Yuliy Yusupov nima uchun qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallanmagan yer uchastkalarini xususiylashtirish joriy etilayotgani haqida

Mulkdor huquqining himoyalanganligi boy davlatlarni qashshoq davlatlardan ajratib turuvchi asosiy holatlardan biridir (biz ulkan tabiat resurslari, birinchi navbatda neft hisobiga boyib ketgan davlatlarni nazarda tutmayapmiz). Muqaddas va daxlsiz bo‘lgan mulkni himoya qilishni o‘rganmas ekanmiz, odamlarni boyishga undaydigan omillarni yarata olmaymiz. Zero boy davlatlarni kimdir kelib boyitib ketmagan, balki bu davlatlarning aholisi o‘zlarini-o‘zlari boy qilgan. Buning uchun esa aholida turtki va erishgan boyligi ishonchli ravishda himoyalanganligi haqida tushuncha bo‘lishi lozim.

Mana, nima uchun yerni xususiylashtirish shunchalik muhim.

2. Yerga egalik huquqi kredit olishni yengillashtirish uchun ham kerak. Kredit oddiy odamlarga ham (iste'mol krediti) va tadbirkorlarga  ham (ishlab chiqarish uchun kredit) o‘z kelajagiga investitsiya kiritish imkonini beradi. Ammo foiz stavkalari juda yuqori. Garov mavjud bo‘lishi (xususiy mulk bo‘lgan yer) esa banklarga kredit qaytarilmasligi xavfini pasaytiradi, o‘z navbatida, foiz stavkalarini pasaytirish imkonini beradi.

3. Yaxshi bilamizki, yer allaqachon oldi-sotdi obektiga aylangan. Ammo ko‘pincha bu savdo yashirincha, noqonuniy amalga oshiriladi. Endi esa barchasini qonun asosida ochiq va shaffof amalga oshirish imkoniyati paydo bo‘ladi. Bu esa xufyona iqtisodiyotdan chekinish va korrupsiyaga qarshi kurashda katta qadam bo‘ladi. 

E'tibor bering, keyingi vaqtda hokimlar ko‘proq qaysi ishi uchun qamalmoqda? Yer taqsimlashda pora olgani uchun. O‘z-o‘zidan tushunarliki, shahar markazi va uning chetida joylashgan uchastkalar turlicha qiymatga ega va bu ularning qiymatida aks etmasdan qolmaydi. Bu uylarning narxida, yer uchastkasi olish uchun beriladigan pora miqdorida aks etadi. Ammo nima uchun narxdagi tafovut qurilish kompaniyalari va poraxo‘r amaldorlar qo‘lida bo‘lishi kerak? Endi bu tafovutni yer uchastkalarining auksionlarda sotilishi evaziga budjetga yo‘naltirish imkoniyati paydo bo‘ladi.

To‘g‘ri, yer uchastkalarini xususiylashtirishdan tushadigan mablag‘lar borasida hozircha hammasi ham tushunarli emas. Aytilishicha, mablag‘lar Urbanizatsiyani rivojlantirish jamg‘armasiga tushadi. Nima uchun mahalliy va milliy budjetga emas, Jamg‘armaga tushadi? Biz axir budjet islohoti doirasida budjetdan tashqari fondlardan voz kechyapmiz-ku. Ammo shu bilan birga yangilarini tashkil qilyapmiz... Bu esa o‘ng qo‘l nima qilayotganini chap qo‘l bilmayapti degani.

Mayli, xususiylashtirishdan keladigan mablag‘larni qayerga yo‘naltirishni hal qilarmiz. Hozircha bunga vaqt bor. Asosiysi, mulkdor huquqi himoyasi uchun haqiqiy (deklarativ emas) sharoit yaratilmoqda. Rivojlangan va boy davlat qurishni istasak, bu judayam muhimdir.