Terma jamoamiz endigina bir o‘yinda maydonga tushgan bo‘lsa-da, uning atrofidagi muhokamalar, bahslar juda ko‘p, avj pallasida deb aytsak ham bo‘ladi. Turli o‘lchovlarda turli xulosalar chiqarilishi mumkin bo‘lgan masalalarda doim shunday bo‘ladi. Zero, Ummon bilan ko‘rsatilgan o‘yin va yakuniy natija bir-biriga mutlaqo zid ko‘rinyapti. G‘alaba qozongan bo‘lsak-da, biz g‘alabaga loyiq o‘yin ko‘rsatmadik, ustunlik raqib tomonida bo‘ldi. Bunday fikrlarda doim murabbiyning qo‘llagan uslubi, g‘oyasi tanqid ostiga olinadi, axir tarkib jihatidan kuchli bo‘lmagan terma jamoaga qarshi bemalol, pozitsion o‘yin ko‘rsatish mumkin edi-ku, deyiladi.
Bilasizmi, «yaxshi o‘ynash» tushunchasi har xil va ayniqsa, tomoshabin va murabbiy tomonidan qaralganda. Garchi o‘sha tomoshabin ham kuchli mutaxassis sanalsa-da. Chunki u o‘yinni chetdan kuzatadi, murabbiy esa, vaziyatga o‘yindan oldingi reja va ko‘rsatmalar qanchalik bajarilganiga qarab baho beradi. Murabbiy uchun chiroyli o‘ynash emas, o‘yinni nazorat qilish muhim.
Xo‘sh, o‘yin qanday nazorat qilinadi?
Birinchi yo‘l. To‘pni nazorat qilish orqali
Ispan maktabi. Tiki-taka. Hozir butun dunyoda urf bo‘lgan bu uslub orqali o‘yinni nazorat qilish mumkin. «To‘p senda ekan, raqib gol ura olmaydi». Jamoa butun o‘yin davomida to‘pga egalik qilishga harakat qiladi. Shu tariqa, butun o‘yin jamoaning nazorati ostida kechadi, raqibga juda kam imkoniyat taqdim etiladi. Misol uchun, «Barselona», «Manchester Siti» kabi jamoalar bu uslubni cho‘qqiga olib chiqqan hozir. Bunday futbolni namoyish etish uchun jamoa tarkibida mahoratli ijrochilar yetarli bo‘lishi shart. Osiyo Kubogida masalan, Yaponiya terma jamoasi mana shunday futbol namoyish qilishga intiladi.
Ikkinchi yo‘l. Raqibni nazorat qilish orqali
Raqibning eng ustun jihatlarini o‘rganish va uni qurolsizlantirish orqali o‘yinni buzish. Ana shundan keyin o‘z imkoniyatlaridan foydalanish. Hatto hujumda ham raqib himoyasiga urg‘u beriladi, raqibning ojiz nuqtalari qidiriladi. Bu uslubda to‘pga egalik qilish ham shart emas. «To‘p senda bo‘lmasa, xato ham kam bo‘ladi» – bu mana shu o‘yin falsafasining ilg‘orlaridan biri Joze Mourinodan iqtibos. Bunday o‘ynash asosan, juda kuchli o‘yinga va tarkibga ega bo‘lgan raqiblarga qarshi qo‘l keladi.
Uchinchi yo‘l. Maydonni nazorat qilish
Bu alohida bir g‘oya emas, qaysidir ma'noda to‘pni va raqibni nazorat qilish uchun qo‘llanadigan vosita hamdir. Maydonning har burchagida faollik, ochiq zonalar umuman qoldirmaslik va shu orqali raqibning yengil nafas olishiga yo‘l qo‘ymaslik. Zamonaviy futbolda Simeonening «Atletiko»si va Allegrining «Yuventusi», qaysidir ma'noda «Tottenhem» ham mana shunday yo‘nalishga kengroq e'tibor beradi. Intizomli va taktik ko‘nikmaga ega bo‘lgan futbolchilar bilan bemalol maydonni nazorat qilish va har qanday raqibga qarshi kuchli o‘yin ko‘rsatish mumkin.
