«Yoqmasa, Qirğizistonga köçib ketinglar!»: Riştonda buzilayotgan uylar egalari nega öz holiga taşlab qöyildi?
|05:20 / 03.07.2019111 82910 min
Xalqimizda «Hatto quşning ham uyi buzilmasin», degan maqol bor. Çumçuq ham törtta şox-şabbadan qurilgan uyçasi buzilsa, çirillab zor yiğlaydi.
Boşpanasiz qolib, öz uyi örniga söri qöyib yaşayotgan, uyi bugun-erta buzilişini bilib, ertaga istiqomati qayda bölişini aniq bila olmayotgan odamlar bilan suhbatlaşiş juda qiyin ekan. Ayniqsa, mutasaddilarning beparvoligi yoki rejani mukammal öylamagani orqasidan muammoda qolgan yoşi uluğ kişilarni bu holatda köriş undan-da muşkul.
YouTube
Tas-IX
Riştonda ayni paytda uyi «snos»ga tuşgan odamlar juda qiyin ahvolda.
Ulardan biri Suhrob Abdullayev oilasi yaşayotgan uyni hokimlik vakillari keçasi buldozerda buzib taşlamasligi uçun köça devoriga «Bu yerda odam yaşaydi», degan yozuvni ilib qöygan.
Bundan bir oy oldin Farğona viloyati, Rişton tumaniga borib, tuman markazini zamonaviy arxitektura talablari darajasidagi binolar bilan qayta quriş işlari boşlangani bois, asosiy köça böylaridagi turar va noturar joylar buzilayotgani haqida maqola tayyorlagan
Mavzuga oid
edik.
Öşanda buzilayotgan uy- joy egalari bilan suhbatlaşganimizda, ular binolar uçun tuman hokimligi joy va kompensatsiya puli ajratilişi haqida bildirganini aytişgan, biroq, hokimlik vakillari qayerdan yer maydoni berilişi va kompensatsiya puli miqdori haqida aniq ma'lumot bera olişmagandi.
Tuman hokimining quriliş işlari böyiça örinbosari Sodiqjon Haydarov Rişton tumanini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantiriş taklifi loyihalari işlab çiqilayotgani, tuman markazida joylaşgan turar joy va noturar joy obektlarini şaharsozlik me'yorlari asosida qayta quriş işlari boşlangani haqida gapirib, har bir buzilgan bino uçun egasiga joy va kompensatsiya puli berilişini aytgandi.
Qup-quruq yer va 10 million sömdan kompensatsiya olgan aholining ruhiyati juda tuşkun
«Minor» mahallasidamiz. Qarangki, uylari buzilib köçada qolgan ikki xonadon sohiblari öz oşyonlari örniga usti yopiq söri örnatib, uy raqamlarini ham yopiştirib qöyişibdi. Ayni paytda mana şu ayvonçada 18 va 20-uy egalari yaşaşayotgan ekan. Taşvişdan boşi qotgan fuqarolar bilan gaplaşdik.
Lolaxon ona Sotvoldiyeva, 70 yoşda:
«Beş farzandni voyaga yetkazdim. Uyimiz buzilib ketdi. Hokimiyat kompensatsiyaga 10 million sömdan pul bergan. Bu pulga poydevorning bir burçagi ham bitmaydi, axir. 4,5 sotix yer berişgan. Mablağ bölmasa, uyni qanday quramiz?».
«Baholangan pulni beringlar, deb iltimos qilyapmiz, heç natijasi bölmayapti. Biz qay ahvolda qiynalayotganimiz heç kimni taşvişga solmayotganiga içimiz kuyyapti. Köç-köronim tört farzandimnikiga ketdi. Kiyimlarim qaysi tarafga ketganini topolmayapman. 70 yoşga kirganda yetti köçada sarsonmiz, bolajonim (köziga yoş oladi). Pulimizni bersa yozning issiq kunlarida qurilişni boşlamaymizmi? Çang yutib har kuni şu yerda pulni kutib ötiribmiz».
Zulfiya xola Ismoilova, 65 yoşda:
«Rişton obod bölişini reja qilgan rahbarlardan ming bor rozimiz. Faqat, kattalar avvalo xalqni rozi qiliş kerakligini unutişmasin. Farzandlarim katta bölib qoldi. Erim saraton kasaliga yöliqib, yotib qolgan. Endi öğlim, kelinim, nabiram bilan öşa bizga ajratilgan 4,5 sotix joyga borişimiz kerak ekan. U yerda muammo köp, suv yöq, yöl yöq. Hokimiyatdagilar, «quriliş materiallariga 50 foizdan yordam qilamiz, arzon narxda olib beramiz», deyişgandi. Endi ular va'dalarini unutişgan. «Tezroq çiqib ketinglar, bölmasa buldozer solib yuboramiz», deb qörqitişyapti. Biz qayerga boraylik? Quruq yergami? 10 million sömga nima quramiz? Öşa pulga 5 maşina şağal, 3 maşina toş oldik. Qörqitiş örniga mablağimizni berişsin. Biz muammolar içida qolib ketdik, axir!»
La'lixon ona Toğayeva, 83 yoşda:
«Yolğiz yaşayman. Tört qiz katta qilib turmuşga çiqardim. Toşkentda turli vazirliklarda işlaganman. Nafaqaga çiqqaç, Riştonga keldim. Qöşnilarimning uylari buzilib böldi. Men esa buzdirmayapman. Sababi, bizga tuman hududidan 6 sotix quruq yer berişdi. Ayting, yolğiz boşim bilan u yerga qanday uy quraman? Yana, kompensatsiyaga 10 million söm pul berişdi. Qizlarim birovning xasmi. Ularga heç narsa deya olmadim. Turmuşi buzilmasin, deyman. Keça, uyimni buzdiriş uçun hokimiyatdan öttiz nafar erkak keldi. Nima qilişga hayronman. Uyim buzilib köçada qolişim kerakmi?»
Mutasaddi: «Xohlasangiz şu. Bölmasa köçib keting»
Uyi buzilayotgan fuqaro Suhrob Abdullayev yarim soat davomida içidagi gaplarni tökib soldi.
«16-uyda tuğilganimdan beri yaşayman. Ota-onam, voyaga yetmagan 3 farzandim bor. Otam 65 yoşda, onam 60 yoşga kirdi. Şu insonlarni rozi qiliş harakatida yuribmiz. Bugunga kelib, hurmatli prezidentimizning Rişton tumaniga nazarlari tuşib, tumanda ham xayrli işlarni, obodonlaştiriş işlarini boşlaşibdi, rahmat. Biz ham şu işlarda faol qatnaşib, xudo xohlasa, öz uylarimiz joylaşgan yerni davlat ehtiyoji uçun heç qanday qarşiliksiz berişga mingdan-ming rozimiz. Faqat, hozir iyun oyi oxirida turibmiz. Iyul oyi bor, avgust bor. Bir-ikki oy vaqt qoldi. Şu fursat içida uyimizni bitirib, çiqib ketiş niyatidamiz. Bizga 10 million sömdan kompensatsiya puli boşlanğiç tölov, deya berildi. Beton quydirdik, boşqa işlarni qilyapmiz. Oilaning kamçiligi köp. Ota-onam pensioner. Uyimiz 134 million sömga baholangan. Biz neça martalab sörab bordik. «Şu hafta böladi, uç-tört kundan keyin böladi», deyişdi. Quruq va'dalarga işonib yuribmiz xolos.
Hurmatli Prezidentimiz Şavkat Mirziyoyev nomlariga xat yozib, Prezident devoniga mahalla faollari topşirib kelişdi. Undan taşqari, virtual qabulxonaga ham berib kelişdi. Boş prokuratura körib çiqadi, deyişdi. Amaliy yordam sörayapmiz. Hozirça heç qanaqa natija yöq. Prezident devonxonasidagi mas'ul şaxs yonimizda tuman hokimiga qönğiroq qilib, «masalani hal qilinglar», dedi. Mutasaddining «ötgan yili yer berganmiz» deganiga hayron böldik. Aslida yerni Kulalon tomondan şu yili berişgan. Hammasi kompensatsiya puliga taqalyapti. Uy buzilişida olgan materiallarimizni çegirib qolişsa ham rozimiz. 70 million söm qoladimi, 80 million sömmi, şuni berişsin. Çunki, «olgan narsalaringga minus qilamiz», deyişgan. Uylarimiz ota-onamga ota-onasidan qolgan. Uydagi quriliş materiallari haqiqatdan ham yaroqsiz çiqdi. Termit yeb taşlagan ekan.
Biz ham tumanimiz obod bölişidan xursandmiz. Faqat, bizga ziyon yetmasin. Qonunda aytilganini berişsin. Yana bir muammo böldi. Keça bir kişi kelib, özini Kamoliddin deb taniştirdi. Kurakda turmaydigan gaplarni aytdi. Unaqa demang desam, «senlar heç kim emassan!» dedi. Sumkamdan Özbekiston Respublikasining fuqarolik pasportini olib körsatdim. «Gapingiz umuman töğri kelmayapti», dedim. «Yoqmasa, Qirğizistonga köçib ketinglar, viloyat hokimligida işlayman», dedi. Odamni nazar-pisand qilmaydi. Hammamiz ham insonmiz. Ota-onamizning qança umri qolgan, bilmaymiz. Ularning könglini topiş kerak. Niyatimiz uyni tezroq bitirib, çiqib ketiş», deydi u.
Eşonqulov Latifjon, Abdullayeva Şoiraxon kabi fuqarolarning ham uylari buzilgan. Davlat tomonidan ijaraga uy berilişini, berilganda ham barça şaroitlari bor uylar ajratilişini xohlaşadi. Çunki şu kungaça yaşab kelgan uylarida suv ham, gaz ham, kanalizatsiya ham bölgan. Endilikda ular köçada qolganga öxşaydi. Hatto «ikki oydan beri televizor körganimiz yöq», deydi Eşonqulov. Hokimlikdan biriktirilgan vakillar esa uylarni buzib bölişganidan keyin qorasini körsatganlari yöq. Bu fuqarolardan kim xabar oladi? Ularning arziga kim quloq tutadi?
Rişton bozoridagi savdogarlarning dardi esa doston bölib yotibdi. 100ga yaqin barça hujjatlarga ega dökonlarning egalari bizni «Qonun va qoidalar qayda qoldi? Mulkimizni buzib taşlaşsa, heç narsasiz qolaveramizmi?», deya savollarga tutişdi.
Hokimlikda hamma «snos» bilan band
Rişton tuman hokimligidan izoh sörab borib ovora böldik. Körkam binoda biror mas'ul şaxsni topişning iloji bölmadi. Qabulxonada ötirgan yordamçi yigit, «Hamma uy buzgani, «snos»ga çiqib ketgan», dedi. Tuman hokimining quriliş böyiça örinbosari Sodiqjon Haydarov bilan telefon orqali boğlangan edik, mutasaddi tez orada hokimiyat binosiga yetib kelişini aytdi.
Hokim örinbosarini bir soat kutdik. Kelmadi. Telefonimizga ham javob bermay qöydi. Nima ham derdik. «Işi köpayib ketgan» bölsa kerak.
Yurtda bunyodkorlik, quriliş, yangilaniş jarayonlari keçgani qanday yaxşi. Biroq har bir loyiha boşlanmasidan oldin, döppini olib öylaniş kerak emasmidi?
Eng avvalo, aholini rozi qiliş birinçi darajali masala-ku?
Uylari «snos»ga tuşgan fuqarolarning yurtda bölayotgan özgarişlarni, bunyodkorlik işlarini tuşunib xayrixoh bölayotgani tahsinga loyiq. Ular faqat, hokimiyat vakillari iş boşida bergan va'dalarini unutib qöyganidan norozi.
Takror bölsa ham şu örinda Özbekiston prezidenti Şavkat Mirziyoyevning tadbirkorlarni qöllaş, ularga şart-şaroit yaratiş böyiça aytgan sözlarini keltiramiz: «Mulk egasiga zarari töla qoplanmagunça, davlat va jamiyat ehtiyojlari uçun yer uçastkalarini olib qöyiş va köçmas mulkni buziş tartibi bekor qilindi».
