Dehqonobod kaliy zavodi qurilişida qatnaşgan yuzlab işçilar yetti yildan beri maoşini ololmayapti. Aksinça, ularni «formalilar» qörqityapti
|21:17 / 25.11.202031 2969 min
Qaşqadaryo viloyati Dehqonobod tumanidan bir guruh fuqarolar murojaat qildi. Ularning aytişiça, mazkur tumandagi kaliy zavodi qurilişida beş yuzdan ortiq odam işlatilgan va iş haqini ololmagan.
Kun.uz uşbu holatni örganiş maqsadida Dehqonobod tumanida böldi.
Ma'lumot örnida aytiş lozim, 2007 yil 17 dekabrdagi prezident qarorida «ZUMK-Injiniring» (Rossiya) kompaniyasi bilan loyihalaştiriş, quriş, asbob-uskunalar yetkazib beriş va işga tuşiriş-sozlaş işlari yuzasidan belgilangan tartibda şartnomalar tuzilgan hamda röyxatga olingani qayd etilgan. Natijada, Dehqonobod kaliyli öğitlar zavodining quriliş-montaj işlariga Rossiya va Özbekistondan mutaxassis va işçilar şartnoma asosida qabul qilingan.
Oçiği, Dehqonobod tumani geografik joylaşuvi, u yerdagi odamlarning oğir turmuş tarzi haqida ozgina tasavvurga ega bölgan odam uşbu qarorni qöllab-quvvatlaydi. Çunki mazkur tuman aholisining köpçiligi faqat çorvaçilik bilan kun keçiradi. Ta'lim va tibbiyot sohasini hisobga olmaganda, köpçilik oilalarda doimiy iş topiş muammo. Şunday ekan, tumanda katta bir zavodning paydo bölayotgani va uning nafaqat quriliş jarayonida iştirok etiş, balki foydalanişga topşirilgandan söng ham işlaş mumkin, degan xayol köpçilikka ma'qul böladi.
Bizga murojaat qilganlarning barçasi şu xayolda bölgan. Afsuski, ular yetti-sakkiz yildan buyon iş haqini ololmay sarson.
Masalan, Raşid Bernazov 2009 yilda Dehqonobod kaliy zavodi şaxtasida haydovçi sifatida iş boşlaganini ma'lum qildi. Uning aytişiça, dastlabki yillarda iş haqlari öz vaqtida berilgan, hammasi ular kutganidek bölgan. 2013 yilga kelib, maoş ikki-uç oyda tarqatilgan, işçilardan qarzdorlik ortib boravergan. Şundan söng ular işni töxtatişga majbur bölgan va zavod rahbariyatidan Rossiya kompaniyasidan maoşlarini olib berişni talab qilişgan. «Zavodning öşa vaqtdagi rahbari Hamidulla Şermatov bizdan işni töxtatmaslikni söradi va maoşimizni özi berişini aytdi. Kerak bölsa, zavod qurilib bitgaç, sizlarni işga olaman dedi. Şundan keyin yana bir yil davomida oyliksiz işladim. Ayni vaqtda birgina özimning ololmagan oyligim 15 million sömni taşkil qilmoqda», – deydi Raşid Bernazov.
Mavzuga oid
Zulfiya Çoriyeva ham kaliy zavodi qurilişida iştirok etgani, farroş bölganini aytmoqda. 2013-2015 yillarda işlagan haqini ololmagan. U ham köpçilik işçilar qatori zavodning sobiq rahbari Şermatovga murojaat qilganida, sizlar meni bilingizlar, işni davom ettiringizlar, degan javobni olgan. Zulfiya opa turmuş örtoği bilan zavodda işlagan, birgina özining ololmagan oyligi 19 million sömni taşkil qilmoqda. U kişi ayni vaqtda turmuşi oğirligini, iş topolmayotganini ma'lum qildi. Zavodda işlaş tugul, darvozasidan ham kirolmayotganini bildirdi.
Çori Tilovov ayni vaqtda uning qölida sud qarori borligi va unga köra, kompaniya 18 million sömdan ortiq qarzdorligini bildirdi. Sud qaroriga kirmagan yana bir yillik iş haqimdan umid ham qilmayapman. «Qölimizdagi hujjatlarga asosan majburiy ijro byurosiga murojaat qildik. Qarzdorlikni «ZUMK-Injiniring» kompaniyasining şu yerdagi mulkiga qaratişni söradik. MIB esa kompaniyaning mulki yöqligini vaj qilyapti. Vaholanki, 50 dan ortiq texnikasi, bir neça ombor mulki kaliy zavodida turibdi», – dedi Çori aka.
Omonşukur Erdonayev kaliy zavodi şaxtasida 2009 yildan to 2019 yilgaça, pensiyaga çiqqunga qadar qorovul bölib işlagan. «Bir yarim milliardlik uskunalarga mas'ul edim. 2013 yildan bu yoğiga oyliksiz işladim, oxiri işni taşlab ketişga majbur böldim. Uskunalarga na kaliy zavod qaraydi, na «öris» söraydi. Salkam qirq million söm oyligimga kuyib turibman. Sohaga mas'ul barça taşkilotlarga yozdik. Rossiya kompaniyasi özlariga böysunmasligini aytmoqda. Endi tasavvur qiling, kimyo vazirligining («Özkimyosanoat» AJ – tahr.) ruxsatisiz xorij kompaniyasi qanday qilib Özbekistonga kirib kelgan? Şartnoma qilingan-ku!» – deydi Omonşukur Erdonayev.
Kaliy zavodi qurilişida qatnaşgan dehqonobodliklarning aytişiça, 500 dan ortiq odam iş haqini ololmagan. Şunisi aniqki, ular şunçaki da'vo qilişmayapti. Har bir gapi, iddaosi asosli. Sud qarori va kerakli barça hujjatlari bor. Ammo ularning haqini xorij kompaniyasidan undirib beradigan biror bir qudratli taşkilot topilmayapti.
Işçilar eng köp tilga olgan majburiy ijro byurosida bu holat qaysi jarayonda turgani bilan qiziqdik. Tuman MIB boşliği Otabek Toğayev hozirgi vaqtda mazkur işga oid ijro varaqasi mavjud emasligini aytdi.
Qaşqadaryo viloyat prokuraturasining 2020 yil 27 iyulda işçi Mengali Mahmatmurodovga bergan javob xatida fuqarolik işlari böyiça Qarşi tumanlararo sudining qaroriga asosan iş haqi va ma'naviy zararni undiriş Dehqonobod tumani majburiy ijro byurosiga kelib tuşgan. «ZUMK-Injiniring» kompaniyasidan yuridik taşkilotlar foydasiga 986 827 755 söm qarzdorlik, Dehqonobod tuman davlat soliq inspeksiyasi foydasiga 5 673 472 342 söm, Angren tumani davlat soliq inspeksiyasi foydasiga 18 445 150 söm soliq qarzdorligi va sobiq işçilarga tölanmasdan qolgan 1 170 289 629 söm iş haqi undiriş bilan boğliq ijro hujjatlari mavjudligi aytilgan. Ammo «ZUMK-Injiniring» kompaniyasi joylaşgan yuridik manzil közdan keçirilganda, mol-mulk aniqlanmagan.
Qaşqadaryo viloyat prokuraturasi ma'lumotiga köra, ijro harakatlari davomida «ZUMK-Injiniring» kompaniyasi hisobidan 2018 yilning iyun oyida 561 319 335 söm undirilib, 380 367 052 sömi soliq qarzdorligi uçun Dehqonobod tuman davlat soliq inspeksiyasi foydasiga va 173 276 680 sömi esa undiruvçilarning har biriga teng taqsimlangan holda iş haqi hamda moddiy zararning 10 foizi ularning plastik kartasiga ötkazib berilgan.
Rossiya Federatsiyasi Perm viloyati arbitraj sudining 2018 yil 25 iyundagi ajrimiga köra, qarzdor «ZUMK-Injiniring» kompaniyasi bankrot deb topilgan va Metla Anastasiya Sergeyevna sud tugatiş boşqaruvçisi etib tayinlangan.
Hozirgi kunda sud tugatiş boşqaruvçisi tomonidan kompaniyani tugatiş işlari olib borilayotgan bölib, kelgusida mol-mulki tegişli tartibda baholanişi, sotilganidan söng tuşgan pul mablağlari qarzdorlikni qoplaşga qaratilişi ma'lum qilingan.
E'tibor qiling, kompaniyani sud bankrot deb topganiga ham ikki yildan oşyapti. Hali ham jarayon yakunlanmagan, qaçon yakunlanişi ham ma'lum emas!
Anglaşiladiki, xorijlik kompaniya bugungi kunda bankrot bölgan va u işlatgan özbekistonlik işçilar yillab oyligini ololmay sarson bölyapti. Hali ular mol-mulk qaçon baholanadi, qanday baholanadi va qaçongaça kutişadi, özlari ham bilmaydi. Aççiq haqiqat şundaki, ayni vaqtda ular moddiy va ma'naviy zarar körayotgan bir vaqtda hammaning qöli kalta. Çunki «qoğozlar gapiryapti». «Qonunda şunday, istasangiz, yuqori turuvçi taşkilotga murojaat qiling» deb javob berilyapti. Sobiq işçilar har qança yozmasin, naf yöq, jarayonni kutişga majbur.
Aynan mana şu holat xorijiy kompaniyalarni Özbekistonga olib kiriş, mahalliy aholini işlatiş, xavfsizlik, iş haqi kafolati kabi masalalarda nimalarga e'tibor qaratiş lozimligiga işora qilyapti.
Darvoqe, «Dehqonobod kaliy zavodi» aksiyadorlik jamiyati boşqaruvi raisi Oybek Qurbonov bilan suhbatlaşdik. U ham uşbu voqealardan yaxşi xabardor ekanligi, sobiq işçilar ham unga bir neça marta murojaat qilganini ma'lum qildi. «Bu masalada men ham sobiq işçilar tomonidaman, ular haq. Aytişim mumkinki, nafaqat zavod qurilişida qatnaşgan işçilar, balki zavodning ham «ZUMK-Injiniring» kompaniyasidan da'vosi bor, şartnoma talablari bajarilmagan. Quriliş işlari yakuniga yetkazilmagan», – dedi Oybek Qurbonov.
Kun.uz muxbirlari Dehqonoboddagi muammoni örganib qaytganidan söng, murojaatçilar telefon orqali bizga aloqaga çiqdi. Işçilarning aytişiça, öşa kuni keçqurun «formali» xodimlar ularni olib ketişgan. Sobiq işçilar bilan tuşuntiriş işlari olib borilgan, öziga xos uslubda tanbeh berilgan...
Masala şundaki, bugun ularga tanbeh beriş, tilini tiyişga undaş emas, köngliga qaraş, haqini undirib beriş, lozim bölsa, kelgusida ham iş bilan ta'minlaş haqida boş qotirilsa, adolatli bölardi.
