O‘zbekiston tarixidagi eng yuqori ko‘rsatkich: davlat qarzi 29 mlrd dollardan oshdi

2023 yilda O‘zbekiston nomidan va kafolati ostida tashqi qarzlarni jalb qilish bo‘yicha yillik imzolanadigan bitimlarning umumiy qiymati 4,5 mlrd dollarni tashkil qilishi, shundan davlat budjetini qo‘llab-quvvatlash, budjet taqchilligi uchun 2 mlrd (bu o‘tgan yilga nisbatan 500 mlrd dollarga kam), investitsiya loyihalarini moliyalashtirish uchun esa 2,5 mlrd dollar (bu o‘tgan yilga nisbatan 500 mln dollar ko‘p) jalb qilinishi belgilangan.

Xatarlar

2022 yilning 1 oktabr holatiga ko‘ra, davlat tashqi qarzi portfeli valuta tarkibining 74,8 foizi – AQSh dollari, 8,2 foizi – Yaponiya iyenasi, 7,7 foizi – SDR (maxsus qarz olish huquqlari), 4,7 foizi – yevro, 1,8 foizi – o‘zbek so‘mi, 2,8 foizi – boshqa valutalardagi tashqi qarz hissasiga to‘g‘ri kelgan.

Ya’ni davlat qarzining 90 foizdan ortiq qismi xorijiy valutada jalb qilingan. Valuta kursining keskin o‘zgarishi va o‘zbek so‘mining ehtimoliy qadrsizlanishi xizmat ko‘rsatish xarajatlari va miqdoriga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Shuningdek, global inflyatsion holat fonida Markaziy banklarning qattiqlashtirish siyosati va foizlarni oshirishi xalqaro bozorlarda qarz va kapital narxini keskin qimmatlashtirib yubordi. Bu esa O‘zbekistonga o‘xshagan rivojlanayotgan mamlakatlar uchun tashqi qarz jalb qilishni qiyinlashtiradi.

Oldin O‘zbekiston asosan qattiq belgilangan stavkalarda tashqi qarz jalb qilgan bo‘lsa, hozirgi kunda o‘zgaruvchan stavkalarda mablag‘ jalb qilishga majbur bo‘lmoqda. Bu esa risklarni oshiradi.

Ma’lumot uchun, “Davlat qarzi to‘g‘risida”gi qonunga ko‘ra, davlat qarzi summasining yalpi ichki mahsulotga nisbatan eng yuqori miqdori 60 foizdan oshmasligi belgilangan. Ammo 60 foizlik me’yor xalqaro moliya tashkilotlari tomonidan berilgan tavsiyagina hisoblanib, aniq va jiddiy hisob-kitoblarga asoslanmagan.