2025 yil yakunlari bo‘yicha O‘zbekistonning umumiy tashqi qarzi 82,2 mlrd dollarga yetdi. Bu – Markaziy bank hisobotida keltirilgan.
Umumiy tashqi qarz bir yil ichida 18,1 mlrd dollarga ko‘paygan. Tashqi qarzlarning 40,5 mlrd dollari – davlat qarzi, 41,7 mlrd dollari – korporativ tashqi qarzlardan iborat.
«Korporativ tashqi qarz tarkibida to‘g‘ridan to‘g‘ri investitsiya kiritgan xorijiy investorlardan jalb qilingan qarz mablag‘lari qoldig‘i 6,5 mlrd dollarni, xalqaro obligatsiyalar joylashtirish orqali jalb qilingan mablag‘lar qoldig‘i esa 7,3 mlrd dollarni tashkil etdi. Qolgan qismi esa xususiy sektor, jumladan, xo‘jalik sub’yektlari va banklar tomonidan investitsiya loyihalarini moliyalashtirish, aylanma mablag‘larni to‘ldirish va biznes faoliyatini kengaytirish maqsadlarida davlat kafolatisiz jalb qilingan kredit va qarzlar hisobiga shakllandi», deyiladi MB sharhida.
Tashqi qarz miqdori qanday o‘zgaryapti?
2025 yilda O‘zbekiston tarixida eng yuqori tashqi qarz o‘sishi qayd etildi – 18,1 mlrd dollar. Statistik ma’lumotlar yuritila boshlaganidan beri tashqi qarzning eng yuqori o‘sishi pandemiya davridagi 2020 yilda (9,2 mlrd dollar), 2023 yilda (9,8 mlrd dollar) hamda 2024 yilda (10,8 mlrd dollar) kuzatildi. Qonun bilan tartibga solish mexanizmlarining joriy qilinishi davlat tashqi qarzining oshishini nisbatan mo‘’tadillashtirdi. Masalan, davlat tashqi qarzining o‘sishi 2020 yilda 5,5 mlrd, 2021 yilda 2,3 mlrd, 2022 yilda 2,1 mlrd, 2023 yilda 3,9 mlrd, 2024 yilda 4,2 mlrd, 2025 yilda esa 6,6 mlrd dollarni tashkil etdi. Bu davrda umumiy o‘sish qariyb 90 foiz bo‘ldi. Korporativ qarz miqdorida esa keskin o‘sish kuzatilyapti. Xususan, 2020-2025 yillar oralig‘ida bu ko‘rsatkich 3,3 barobarga yoki 12,5 mlrd dollardan 41,7 mlrd dollargacha oshdi.
Joriy operatsiyalar hisobi
2025 yilda joriy operatsiyalar hisobi taqchilligi YaIMga nisbatan 3,9 foizni (5,8 mlrd dollar) tashkil etib, 2024 yildagi 4,7 foizga (5,7 mlrd dollar) nisbatan 0,8 foiz bandga qisqardi. Hisobot davrida eksportning importga nisbatan yuqoriroq sur’atlarda o‘sishi kuzatilgan bo‘lsa-da, import hajmining eksportga nisbatan katta bo‘lgani sabab tovar va xizmatlar savdosi balansi manfiy shakllanib, 19,9 mlrd dollarni tashkil etdi.
Ikkilamchi daromadlar bo‘yicha joriy transfertlarning sof hajmi sezilarli darajada oshishi natijasida mazkur komponent 13,7 mlrd dollar miqdorida ijobiy saldo bilan shakllanib, birlamchi daromadlar bo‘yicha sof tushumlar (371,4 mln dollar) bilan birgalikda savdo balansidagi manfiy saldoni qisman qopladi.
