MO beshligining an’anaviy maslahat uchrashuvidan oldin, O‘zbekiston, Turkmaniston va Tojikiston prezidentlari torroq doirada o‘zaro gaplashib olishga qaror qildi. Kun.uz suhbatlashgan ekspertlarga ko‘ra, unda toliblar qurayotgan Qo‘shtepa kanali, Ashxobod va Dushanbe o‘tgan yilgi muhim mintaqaviy bitimni imzolamagani, Tojikiston va O‘zbekiston Turkmanistonning tranzit salohiyatidan ko‘proq foydalanishni istayotgani kabilar muhokama qilingan bo‘lishi mumkin.
4 avgust kuni Ashxobodda Turkmaniston, O‘zbekiston va Tojikiston prezidentlari uchtomonlama sammit o‘tkazdi. Bunday noodatiy formatdagi sammit atrofida qator savollar yuzaga kelmoqda. Kun.uz bu savollarni siyosiy tahlilchilar Farhod Tolipov va Nargiza Umarovaga berdi.
— Nega bu uchrashuvda Markaziy Osiyoning faqatgina uch davlati ishtirok etdi, mintaqaning barcha davlatlari mavjud bo‘lgan maslahat uchrashuvi formati ham ham bor edi-ku? Umuman olganda, bu sammit ham qandaydir tezkor tashkil qilindi yoki biz tashrifdan sanoqli kunlar qolganda xabardor bo‘lganimiz uchun shunday tuyuldimi?
Farhod Tolipov: Rostdan ham favqulodda uchrashuv bo‘lgandek taassurot qoldiradi. Chunki shundog‘am sentabr oyida 5 ta davlat prezidentlarining uchrashuvi bor, o‘sha yerda ham 3 davlat rahbari alohida uchrashishi mumkin edi. Bu uchtomonlama uchrashuv haqida, mazmun-mohiyati haqida Tashqi ishlar vazirligi tomonidan hech qanday e’lon bo‘lmadi. Shuning uchun ham endi faqat taxminlarni keltirish mumkin.
Uchrashuvdan so‘ng OAVda nima masalalar ko‘tarilgani haqida xabarlar bo‘ldi, lekin umumiy gaplar, ya’ni har doimgi masalalar. To‘g‘ri, Markaziy Osiyoda integratsiya davom etyapti, jipslashish kuchayyapti, lekin hamma joyda ham kichikroq guruhlar, faqat ularga taalluqli masalalar bo‘ladi. Endi bu uch davlatni boshqalardan bo‘lak nima birlashtiradi, degan savol qo‘ysak bo‘ladi. Deylik, Amudaryo havzasi faqat shu uchala davlatga taalluqli. Afg‘oniston tomonidan Qo‘shtepa kanali qurilishi vaziyatga ta’sir qiladi. Shu masala ko‘rilib, sentabrdagi sammitda o‘rtaga tashlashga tayyorlanishdir, degan taxmin ham bor. Bundan tashqari, energetika masalalari bor bu 3 davlat o‘rtasida. Shu va shu kabi taxminlar yuzaga keladi bu uchrashuv atrofida.
Nargiza Umarova: Ekspertlar orasida bu kutilmagan uchrashuv sifatida qabul qilindi. Bilamizki, bunday uchrashuvlarga oldindan tayyorgarlik ko‘rilib, e’lon qilinadi. Bu uchrashuv aynan bir masala yuzasidan bo‘ldi deb o‘ylamayman. Turlicha fikrlar bor ekspertlar orasida. Farhod Tolipov aytgandek, Afg‘oniston masalasi ham asosli sabab bo‘loladi. Uchrashuvda ayni uch mamlakat manfaatlariga to‘g‘ri keluvchi masalalar ko‘tarilgan, menimcha. Qo‘shma bayonot va yakuniy hujjatda ham birinchi o‘rinda xavfsizlik masalasiga urg‘u berilgan, bu ham Afg‘oniston bilan bog‘liq. Qo‘shtepa kanali qurilishi ham oziq-ovqat xavfsizligiga aloqador. Mirziyoyev o‘z nutqida umumiy xavf-xatarlarga umumiy pozitsiyamizni ham shakllantiraylik, degan ma’noda gapirdi.
