«Iblis devori»ning qulaşi. «Mançester Yunayted»ning bugungi kuniga nazar

Bunday şaroitlarda barqaror öyinni ham, yaxşiroq natijani ham kutiş biroz qiyin böladi. Maydonda individual harakatlar bilan vaziyatni qutqarib turiş va şartlarga ters tarzda natijalarni erişiş uçun yana bir yöl – yetakçi futbolçilarning harakati bölişi kerak, ammo yuqorida aytilganidek, bu borada ham muammolar yaqqol közga taşlanib turibdi.

Bu kabi muammolar ertami-keçmi öz yeçimini topadi, har qanday jarohatning ham öz muddati bor, töğrimi? Regilon navbatdagi turdan qaytişi kutilmoqda, Martines yana ikki oy, uning örnini markazda bosişi mumkin bölgan Şou esa bir oydan keyin tiklanadi. Ya’ni agar jarohatlanişlar mana şu sur’atda davom etmasa, dekabrgaça «MYu» tarkibi epaqaga kelib qoladi va istiqbolda faqat yöqotilgan oçkolar, ayniqsa, Çempionlar Ligasi guruhidagi murakkab holatga sababçi bölib qoladi, xolos.

Yana bir qöşimça – klub sotilişi bilan boğliq muzokaralar çözilayotgani ham, ayniqsa, yozgi transferlar uçun katta noqulaylik yaratganini ta’kidlaş kerak. Klub aynan kimga sotilişi noma’lum ekani bir qator savollarni keltirib çiqaradi: Şayx Jassim bilan radikal va tezkor harakat boşlanadimi yoki Ser Retkliff bilan uzoq davom etadigan jarayonmi? Bu transferlar nişonlarini belgilaşda ham muhim, masalan, Jassim «Old Trafford»ga Mbappeni olib kelişi mumkinligi haqida xabarlar tarqalgan. U holda ungaça qilinişi mumkin bölgan rejalar qanday böladi, tarkib aynan qanday özgarişlar uçun tayyor bölişi lozim, bu mavhumlik murabbiylar ştabiga ança xalaqit bergani şubhasiz. Bu xuddi uç yil Sulşer bilan ma’lum yönalişda transfer siyosati olib borib, oyna yopilişiga uç kun qolganda Ronalduni olib keliş va endi bu tarafga qarab yuramiz, deyişga öxşab qoladi.

 Örta muddatli muammolar. Ten Hagning kelişi, uslubdagi ziddiyatlar va adaptatsiya

 Menimça, agar avgustdan buyon heç kim jarohat olmagan va doim ten Hag ixtiyorida asosiy futbolçilar bor, deb tasavvur qilganimizda ham, natijalar, heç bölmasa, körsatilgan öyin bugungidan keskin farq qilmas edi. Çunki yozgi transferlar va yiğinlardan murabbiy nihoyat öz öyinini quriş işlarini boşlab yuborgani namoyon bölgan edi. Ayniqsa, Onana yordamida butunlay yangiça bild-ap köp mutaxassislar e’tirofiga sabab böldi va murabbiy mavjud öyinni yaxşilaş emas, butunlay yangi kartinani yaratiş bilan band ekani sezildi. Bu esa ma’lum vaqt va jarayonlarni talab qiladi.

Aslida Erik ten Hag uçun oğir davr ötgan mavsumda kutilgandi. Niderlandiyalik murabbiy futbol falsafasi va uslubi böyiça şu tarkibni yiğgan avvalgi murabbiylardan farq qiladi. Tabiiyki, birgina transfer oynasi bilan har qanday mutaxassis ham öz jamoasini qurişi imkonsiz. Şuningdek, bir yil oldinga muvaffaqiyatsiz mavsum oqibati ölaroq tarkibdagi işonçsizlikni yöqotiş, tartib örnatiş, futbolçilarni jipslaştiriş, Ronaldu bilan munosabatlar, xullas, ötgan yilgi şartlarda «Yunayted»ning 3-örinni olişi bir tomondan möjiza, ikkinçi tomondan öz darajasidan past iştirok etgan «Liverpul» va «Çelsi»ning sovğasi edi.

Ammo bir narsani tan oliş kerak. Ten Hag taktika va uslub bilan boğliq ziddiyatlar, muammolarni ötgan mavsumda yeçmadi, balkim keyinga qoldirdi. E’tibor bergan bölsangiz, ten Hagning ötgan yilgi jamoasi uning avvalgi jamoalariga öxşamas, umuman öziga xos çizgilar, öyin kartinasi közga taşlanmasdi. Ten Hag öz imzosini faqat ba’zi öyinlarda va kiçik nuqtalarda işlatdi, asosan Reşford, Fernandeş, Kazemiro kabi futbolçilarning mahorati va ustunliklariga tayangan holda tayyorgarlikni ma’qul kördi. Mavsum boşida boy berilgan oçkolar örnini töldiriş, YeÇL örinlari uçun kuraşişda natija albatta muhim edi. Şu tufayli Erik ten Hag öyinlarga pragmatik yondaşdi, öz öyinini quriş, uslubda keskin özgarişlar qilişni keçiktirdi. Asosan Sulşerning qölyozmalariga binoan vertikal va qarşi hujumlarga asoslangan futbol tanlandi. Albatta, sönggi yillardagi uslubda töp suriş jamoa yetakçilarining natijaga ta’sir qiliş imkoniyatini oşiradi, qisqa istiqbolda ğalabalar olib keladi. Bir tomondan köpçilik uçun kutilmaganda, ten Hag özining moslaşuvçanligi, dogmatik emasligini ham namoyiş qilib, imtihondan ötgan bölsa-da, baribir, har qanday niderlandiyalik murabbiy qatori, öz falsafasini bir kun örnatişi tabiiy. Axir, ten Hag aynan şuning uçun olib kelingan.

Demak, bu jarayon yana bir qança vaqt, yana bir neçta transfer oynasi, bir qator muvaffaqiyatli va muvaffaqiyatsiz öyinlarni talab qiladi. Barça futbolçilar jarohatlardan tiklangan, hatto natijalar yaxşilangan taqdirda ham, hali bu tarkib töliq ten Hagniki emas. Eng muhim pallalarda pand yeyiş, eng yaxşi davrlarda kontekstga teskari natijalar (ötgan yil «Enfild »da bölgani kabi) uçrab turişda davom etadi. Arteta qöl ostida «Arsenal»ning ösişi ikki yildan beri kuzatilayotgan bölsa-da, tan oliş kerak, bu mavsumga kelibgina, çinakam da’vogarga aylandi. Sabab? Masalan, «Mançester Siti»ga qarşi maydonga tuşgan tarkibdagi barça futbolçilar, yuz foiz töliğiça Arteta tomonidan olib kelingan. «Liverpul»ning rivojlaniş yöli ham şunga öxşaş bölgandi.

Qisqaça aytganda, «MYu»ning ötiş mavsumi aslida uşbu mavsumda kuzatiladi. Agar eng muhimi, top-klublarga xos bölgan asosiy sifat – har qanday raqibga qarşi öz uslubida öynay oliş darajasiga çiqişni istasa, jamoa bu davrdan ötişga majbur. Qisqa muddatdagi natijalarni öylab murabbiylarni tanlaş va katta transferlarga qöl uriş keyinroq yanayam oğriqliroq bölib böy körsatişini avvalgi murabbiylar bilan keçgan mavsumlar körsatib berdi. Jamoa muxlislariga har qanday beqarorliklarga tayyor turib, kutilganidan köproq ğalaba yoki natijalarni şunçaki bonus sifatida qabul qilişni maslahat bergan bölardim.

Uçinçi toifa. Ön yillik muammolar

Aslida bu muammolarga ön yildan köproq yoş beriş ham mumkin, ammo ser Aleks Fergyuson şaxsiyati va natijalari bu kamçiliklarni yopib kelgan. Paradoks şundan iboratki, aslida aynan Aleks Fergyuson sababli bunday muammolar paydo bölgan ham. Lekin bu holatda Fergyusonning aybi yöq, aslida boşqaruv keyingi ön yillikda vaziyatni töğri baholaşi va kerakli tadbirlarni amalga oşirişi lozim edi.

Aytaylik, klubda sport bölimi mavjud bölişi kerakligi, aynan sport yönalişidagi qarorlarni uşbu soha mutaxassislariga topşiriş lozimligi klub rahbarlari tomonidan inkor qilib kelindi. Sababi 2013 yilgaça bu vazifa bilan ham Fergyuson şuğullanib kelgan. Klubdagi asosiy qarorlar, transfer masalalari Fergyusonning bevosita iştiroki, aniqroği, u tomonidan qabul qilingan. Klub içida bunday tizimga normal qaralgan, natijada Fergyusondan keyin klubga olib kelingan Lui van Gaalda ham, Mourinio, Sulşer, hatto ten Hagda ham mana şunday keng imkoniyatlar taqdim etilib, ular nafaqat murabbiy, balkim menejyer sifatida faoliyat yuritgan. Aslida har qanday boşqaruvda lozim bölgan tiyib turiş prinsipi işlamasligi kamçilik emas, göyoki an’ana sifatida taqdim etilgan.

Ammo juda muhim farq bor – Fergyuson davrida boşqaça işlaşning iloji yöq edi, agar alohida sport direktori olib kelinib, unga katta vazifalar berilgan taqdirda ham, u Fergyuson şaxsiyatidan ötib keta olmasdi. Uzoq yil muvaffaqiyatli işlaşning salbiy oqibati şuki, boşqaça yölning iloji qolmaydi, murabbiy tabiiy ravişda klubdagi asosiy va yagona şaxs bölib qoladi.

Ammo bunga normal tizim sifatida qarab, keyingi murabbiylarga ham xuddi şu imkoniyatlarni taqdim etiş katta xato edi. Yangi murabbiylarni qöllab-quvvatlaş, şunçaki uni eng birinçi va yagona qaror qabul qiluvçi qilib emas, aksinça, ma’lum yönalişlarda uning vazifalarini bölişiş, mas’uliyatlarni töğri taqsimlaş juda ahamiyatlidir.

Lui van Gaal öz uslubiga mos, ammo örtamiyona futbolçilarni yiğa boşladi, Mourinio öz agenti Mendeşning mijozlarini töpladi, Sulşerda bunday tajriba yöqligi tufayli hatto klubning marketing siyosati qurboni böldi – Kriştianu transferiga qarşi çiqa olmadi. Aslida sport bölimi işlamagani, transfer nişonlari böyiça aniq yönalişli siyosat yöqligi barça murabbiylarga pand berdi. Tabiiyki, murabbiy talabi böyiça xususiyatlarga ega bölgan futbolçilarni qidirib topadigan va klublar bilan transfer borasida muzokaralar olib boradigan qanot oqsagaç, ya’ni bu işlar ham murabbiylar yelkasida qolib ketgaç, muammo çiqadi. Van Gaal tarkib yiğiş uçun öziga taniş nomzodlarni qidiradi, Mourinio agenti orqali işni osonlaştiriş uçun öşa doirada harakatlanadi, Sulşer yuvoş bölgani uçun barçasiga xöp, deydi. Natija ma’lum. 

Masalan, Erik ten Hagning faqat ilgari Niderlandiyada öynagan futbolçilarga e’tibor qaratayotgani juda köp tanqid qilinadi, töğrimi? Aslida bu murabbiyni göyoki hammasini öz qöliga olgan şohdek körsatsa-da, aslida teskarisi. Unga yordam berişmayapti.

Normal klubda qanday böladi? Murabbiy aytaylik, öng qanotda töp suradigan çapaqay vinger kerak ekanini aytadi. Sport bölimi ma’lum muddat işlab, murabbiyga turli hududlardan, turli narx va şartlardagi bir qator nomzodlarni havola qiladi. Budjet, transfer oson yoki qiyinligi, futbolçining qöşimça ustunlik va kamçiliklari, xarakteri va hokazo omillar ham inobatga olinib, birgalikda variantlar qisqartirib boriladi. Muzokaralar çoğida esa yana bir neça qolgan variantdan bittasi olib qolinadi.

Nega Antoni uçun 100 million tölandi? Çunki ten Hag istagan pozitsiya uçun boşqa, ma’lum bosqiçgaça işlangan variantlar sport bölimida umuman yöq edi. Tabiiyki, aksariyat hollarda narigi taraf ham buni bilib turadi va istalgan narxni qöyişi mumkin. Yetarliça variantlarsiz doim «MYu» muzokaralarda yon beruvçi taraf bölib qolaveradi. Bu yerda variant deganda şunçaki, bozordagi öng qanot vingerlari nomlari emas, ma’lum darajagaça tahlil qilingan, işlangan va örganib çiqilgan real nomzodlar haqida aytilmoqda.

Töğri, boşqaça yöl ham bor. Masalan, olinişi kerak bölgan har qanday pozitsiya uçun eng zör, közga köringan yulduz futbolçilar katta pulga olib beriladi. Hujumçi kerakmi, Mbappe, qabilida. Ortiqça tahlil ham şart emas, bunday futbolçilar jamoani kuçaytirişi aniq. Xuddi Varan yoki Kazemiro transferlari singari. Tabiiyki, barça xaridlarni şunday amalga oşirişga hozirça «MYu» qodir emas.

Natijada, qölida yetarliça tahliliy masalliq va röyxat yoki kafolatli yulduz futbolçilar taqdim etilmagan ten Hag özi uçun taniş bölgan nomlar içidan qidiradi, töğrimi? Boşqa yöl ham yöq. Oqibatda, biz bugun ega bölib turgan jarayonni kuzatamiz – Onana, Martines va Antoni «Ayaks»da, Amrabat «Tvente»da ten Hag qöl ostida, Verghost, Malasiya va Maunt Erediviziyada ten Hagga qarşi töp surgan.

Yana bir tilga olinişi kerak bölgan jihat, klubning nafaqat futbolçilarni topişda, balki ularni sotişda ham nönoqligidir. Hozir har qanday holatda bölmasin, Errera, Pogba, Lingard kabi futbolçilar «MYu»ni tark etayotgan pallada yaxşi pul böla oladigan darajada edi, ammo...

Klub futbolçilarning jamoadagi kelajagi va örniga yetarliça baho bera olmaydi, natijada katta pul yöqotadi. Masalan, ikki yil oldin APLda özini yaxşi körsatgan Lingard sotilmadi va Sulşer uni ma’lum va’dalar evaziga olib qoldi. Lekin mavsumda unga deyarli imkoniyat berilmadi. Bir yil davomida futbolçi formasini yöqotdi va heç kimga kerak bölmay qoldi. Xöş, unda nega u olib qolindi. Tabiiyki, murabbiy har qanday holatda köproq futbolçiga ega bölişni istaydi. Mana şu yerda yuqorida aytib ötilgan holatni eslaş lozim, normal sport direktori mavjud klubda murabbiyga «sen undan qay darajada foydalanmoqçisan, u uçun falon summa pul olib, bu pulga muhimroq pozitsiyalarni töldirişimiz mumkin», qabilidagi ultimatumni qöyişi kerak.

Özi umuman «Yunayted»da akademiya tarbiyalanuvçilariga nisbatan keragidan ortiqça işonç ham köp pand bergan. «MYu» kabi top-klublar davomli ravişda akademiyadan asosiy tarkibga futbolçi yetiştirib berişga majbur emas. Bu işni arzonroq va natijaga bosim yöqligi uçun osonroq qiladigan örtamiyonalar yoki boşqa liga vakillari bor. Klass-92 zör, töğri, ammo bugungi raqobat şaroitida buning iloji yöq. Rostdan ham top böladigan futbolçilar eng boşidan ma’lum böladi, Reşford kabi. Umuman, har qanday top-klubga qarang, asosiyda maydonga tuşadigan öz tarbiyalanuvçisi bir yoki ikki nafar. Bu ham katta natija.

Yana bir misol, Brendon Uilyams. 2019/20 yillar mavsumida u juda yaxşi öyinlar körsatdi, aytiş mumkinki, bemalol 20-25 million funtga xaridor topiş ham mumkin edi. Futbolçining sport formasi va narxi çöqqiga çiqqan payt klub içkarisida savol paydo bölişi kerak – Uilyams uzoq istiqbol uçun «MYu»ning asosiy himoyaçisi bölişga qodirmi yoki u rotatsiya uçun variant sifatida qoladimi? U yana qançalik ösadi? Xöp, ba’zi futbolçilarning jarohati tufayli köproq maydonga tuşgan Uilyams endi, asosiy himoyaçimiz qaytganida, öyin amaliyoti kamayib, formasi va narxi tuşib ketmaydimi? Bu savolga aniq javob uni olib qoliş yoki sotiş, asosiysi, undan kelasi mavsumda foydalaniş böyiça aniq reja paydo qiladi. Busiz Uilyams şunçaki, zaxira örindiğida mavsumni ötkazdi, ikki yil oldin APLda közga köringan futbolçi hozir Çempionşipda.

Xuddi şunday vaziyatlarda normal sport klublari nima qildi? «Siti» Anxelino bilan paçakilaşib yurmadi, Gvardiola aniq biladi, ha, u yaxşi futbolçi, ammo asosiy bölmaydi. Rotatsiya uçun arzonroq variant topiş mumkin, Anxelinoga yaxşi talab bölib turganda sotiş kerak. Palmer Superkubokda zör gol urdi, ha, balki zör öynab ketar? Yöq, klubda Palmer haqida çuqurroq, aniqroq tahlil bor, «Çelsi» yaxşi pul tölayaptimi, sotiş töğriroq böladi. Va hokazo.

Bunday xatolar juda köp va töplanib, katta muammoga aylanib bölgan. Moliyaviy limitlar tufayli bu yozda «MYu» faqat 120 million funt işlatişi mumkin edi, xolos. Qolgani sotilişi mumkin bölgan transferlar bilan qoplanişi kerak. Henderson, Fred, Telles kabi futbolçilar transferlari yordamida «MYu» köproq pul sarfladi, ammo murabbiyga kerak emasligi yaqqol aniq bölgan Maguayr, van de Bek, Maktominey, Marsiyal kabi futbolçilarni sotişda qiyinçilikka duç kelindi. Sababi ma’lum, yo futbolçi yaxşi öyin amaliyoti va formaga ega bölib turganda sotib yuborilmagan yoki normaldan kattaroq maoşlar belgilangan mantiqsiz şartnomalar tufayli masalan, Maguayr, Marsiyal kabi futbolçilarga talab yöq.

Fergyusondan keyin klubda sport prioriteti ikkinçi darajaga tuşib qoldi. Glayzerlar uçun klubning daromad keltirib turişi eng muhim, buning uçun esa jamoa heç bölmasa Çempionlar Ligasida muntazam iştirok etib turişi kifoya. Şuning uçun ham qaçonki, mana şu minimum va yagona maqsad amalga oşmay qolganda qandaydir aralaşuv, murabbiy iste’fosi yoki boşqa kiçik özgarişlar röy beradi, xolos. Murabbiy almaşişi, transferlarga qöşimça pul kiritiş orqali eski xatolarni vaqtinça qoplaş mumkin, ammo töğri tizimgina klub uçun zarur paraşyut vazifasini ötaşi, qulaşlarni oğriqsiz qilişi mumkin.

Xulosa qiliş mumkinki, klubda sport bölimi oqsayotgani, zamonaviy şartlarda işlamayotgani murabbiylarga pand bermoqda va bu yönalişda jiddiy islohotlar qilmay turib, klubni avvalgi yutuqlariga qaytariş imkonsiz bölib qolaveradi. Tarkibdagi jarohatlar bir kun tiklanadi, ten Hag ham öz futbolini qurib, jamoa yaxşi öynaşni boşlaşi mumkin, ammo maqsad Yevropa futboli grandlari darajasiga qaytiş, ular bilan raqobat qiliş bölsa, asosiy farq futbolçilarning narxlari-yu, murabbiy mahoratida yoki sarflanayotgan pullarda emas, aynan tizimda ekani tuşunilsagina amalga oşadi. Aks holda har qanday yutuq tasodif yoki vaqtinça bölib qolaveradi.

Qahramon Aslanov