Suriştiruv: Özbekistonlik 22 talabaning Koreyadan noqonuniy deportatsiyasi qanday röy bergan?
|19:54 / 16.12.202315 767
Koreys politsiyasi va inson huquqlarini himoya qiluvçi taşkilot Hanşin universiteti ustidan tekşiruv boşlagan. Oliygohga nisbatan noqonuniy hibsga oliş, tahdid qiliş va odam öğirlaş ayblovlari qöyilişi mumkin. Koreyalik bir guruh talabalar universitet oldida norozilik aksiyasi ötkazdi.
Kun.uz holat böyiça dastlabki tafsilotlarni yoritgan edi. Qöşimça ma’lumot oliş uçun talabalar va ularning yaqinlari bilan boğlandik.
“2023 yilning 27 noyabr kuni 15:30lar atrofida Hanşin universitetidan menga qönğiroq böldi. Bir ayol ukam Sobirjonning hujjatlaridan kamçilik çiqqani uçun 1 soatdan keyin Inçeon ayeroportidan Özbekistonga jönatilişini aytdi. Nima bölganini tuşunmay, ayeroport tomon yugurdim”, – deydi Özbekistonga yuborilgan 22 talabadan birining akasi, Koreyaning Inha universiteti 5-bosqiçida öqiyotgan Şokir Abdulhamidov bilan boğlandik.
Şokir ukasi Sobir bilan boğlanişga bir neça marta harakat qilgan, lekin buning iloji bölmagan. Oradan 1 soat ötib, Sobir akasiga aloqaga çiqib, nima bölganini gapirib bergan.
Sobirjon Abdulhamidovning Kun.uz muxbiriga hikoya qilib berişiça, 27 noyabr kuni Hanşin universiteti til kursida öqiydigan talabalarga darsdan keyin ID-karta oliş uçun bir joyda yiğiliş aytilgan. Talabalar belgilangan joyga borgaç, ularni avtobusda oliygohning ikki xodimi kutib olgan.
“Avtobus 20 minutça yurganidan keyin metro yonida töxtadi va bu yerdan gavdali 16 kişi çiqib, har birimizning oldimizda turib oldi. Özimizni xuddi qöriqlaş tizimi örab olgandek his qildik. Keyin bizga bir hujjat tarqatib, unga qöl qöyib berişimizni söraşdi”, – deydi Sobirjon.
Boşqa bir talabaning aytişiça, avtobusda ularga mamlakatni ixtiyoriy ravişda tark etganliklarini tasdiqlovçi hujjatni imzolaş aytilgan.
“Bizga qanday hujjat berişganini tuşunmadik. Universitet xodimlari agar uni imzolamasak, ID-karta olmaganimiz uçun bizni qamoqxonaga jönatişlari va Koreyaga qaytib kela olmasligimizni aytişdi
Mavzuga oid
9 min
”, – deydi u.
Voqeaning Hanşin universitetiga köra talqini
Hanşin universiteti voqeani Hankyoreh naşriga şunday izohlagan:
“Noyabr oyida immigratsiya xizmati talabalarning bank hisobraqami köçirmasini söragan va köpçilik talabalar mamlakatda qoliş şartlariga rioya qilmagani aniqlangan. Agar bu haqda talabalarga aytsak, ular qoçib, noqonuniy migrant bölib qolişidan qörqdik. Ta’lim muassasasi kelajakda çet ellik talabalarni jalb qilişda noqulay ahvolga tuşib qoladi”.
Ammo ta’lim muassasalari çet ellik talabalarni deportatsiya qiliş huquqiga ega emas. Bu haqda migrantlarga huquqiy maslahat beruvçi Friend markazi rahbari Ço Yon Kvan ma’lum qildi.
“Institut, ehtimol, agar talabalar mamlakatda noqonuniy bölgani aniqlansa, jarimaga tortilişidan xavotirga tuşgan. Biroq, ta’lim muassasalari çet ellik talabalarni deportatsiya qiliş huquqiga ega emas. Immigratsiya idorasining vazifasi esa talabalarga viza muddati tugagandan söng, öz ixtiyori bilan uyiga qaytişi uçun mamlakatni tark etişni maslahat beriş yoki xabardor qilişdir”, degan u.
Janubiy Koreya qonunçiligiga köra, til böyiça öqişga kirgan çet el fuqarolarining bank hisobraqamida kamida 10 million von (7600 dollar) bölişi kerak. Bu mablağlar uç oy yoki undan köproq vaqt davomida saqlanişi zarur.
Naşrning ta’kidlaşiça, Hanşin universiteti öqişga qabul qiliş vaqtida çet ellik talabalarga kerakli balansni faqat bir kun saqlaş lozimligini ma’lum qilgan. Şunga köra, köplab talabalar Janubiy Koreyaga borganidan söng bankdagi mablağlarning bir qismini sarflab yuborgan. Şundan söng, universitet rahbariyati talabalarni noqonuniy migrant sifatida tasniflanişidan qörqib, ularni deportatsiya qilişga şoşilgan. Hanşin universiteti rahbariyati pulni saqlaş muddati haqida notöğri ma’lumotni Janubiy Koreya Adliya vazirligi berganini da’vo qilmoqda.
Talabalarning 6 oylik vizasi bölgan
Biroq, Şokirjon Abdulhamidovning aytişiça, universitet ogohlantirganidan keyin hisobraqamlariga pulni qayta qöyişgan.
“Viza olayotganda bu pul bizga 1 kun hisobimizda turişi kerakligi aytildi. Keyin 3 oy deyişdi. Buni ham hal qildik, özlari aytgandek, hozir ham hisobimizda öşa pul turibdi, balki boşqa talabalar bilan muammo bölgandir. Lekin hammani bunday yoppasiga avtobusga mindirib olib ketişlari töğri emas”, – deydi Şokirjon Abdulhamidov.
Şundan kelib çiqib, talabalarning har biriga Koreyaning Özbekistondagi elçixonasi 6 oylik – 2023 yilning 24 sentabridan 2024 yilning 24 martigaça bölgan muddatga viza bergan.
Talabalar Hanşin universiteti til kursiga şu yil sentabr oyida jönab ketgan. Ularning öqişga kirişida Toşkent, Andijon va Namangandagi konsalting firmalari vositaçilik qilgan.
Elçixona talabalarni aybladi
Holat yuzasidan Özbekistonning Koreyadagi elçixonasi talabalarning Özbekistonga qaytarib yuborilişiga ularning özi sababçi degan mazmunda bayonot çiqardi.
Elçixonaning universitetga tayanib ma’lum qilişiça, özbekistonlik talabalar orasida universitet içki tartib-qoidalariga amal qilmaslik, Koreya Respublikasi immigratsiya qoidalariga muvofiq universitet tomonidan söralgan hujjatlarni taqdim etmaslik, ruxsatsiz va noqonuniy mehnat faoliyatini yuritiş va buning oqibatida darslarga qatnaşmaslik hollari keskin köpaygan. Buning oldini oliş maqsadida oliygoh talabalarni bir neça marta ogohlantirgan.
Diplomatik vakolatxonaga köra, körilgan çoralarga qaramasdan, talabalar qoidalarni buzişda davom etgan. Universitetda öqiyotgan 8 nafar talaba 2023 yil 14 noyabr kuni noqonuniy ravişda işlab, işdan qaytayotgan vaqtda avtomaşinada avtohalokatga uçragan. Bu voqea keng muhokamalarga sabab bölgan. Talabalarning hali suğurtmasi bölmagani sababli universitet ularning davolaniş xarajatlarini tölab bergan.
“Koreyada yaşaş huquqini beruvçi hujjat (ID karta) olişga ulgurmasdan bu kabi noqonuniy hatti-harakatlarni amalga oşirgani uçun Pyongtek şahar Immigratsiya xizmati taqdimnomasiga köra universitet rahbariyati talabalarni universitetdan çetlatiş böyiça qaror qabul qilgan. Natijada joriy yilning 27 noyabr kuni 22 nafar şçzbekistonlik talaba Koreya Respublikasi hududidan çiqarib yuborilgan”, – deyiladi Özbekistonning Koreyadagi elçixonasi axborotida.
Elçixonaning qayd etişiça, özbekistonlik talabalarning bunday hatti-harakatlari Özbekiston fuqarolarining Koreyaga viza olişi va özbekistonlik talabalarning Koreya oliy ta’lim muassasalariga öqişga qabul qiliş jarayonini qiyinlaştirişi mumkin.
Qöşimça qilinişiça, diplomatik vakolatxona özbekistonlik talabalarning Hanşin universiteti tomonidan majburan çiqarib yuborilgani holatining qonuniyligini aniqlaş borasida Koreya huquq-tartibot idoralari bilan muzokaralar olib bormoqda.
Talabalar elçixona bayonotini rad etdi
Kun.uz suhbat qilgan talabalar Hanşin universiteti ularni öqişdan çetlatiş haqida heç qanaqa ogohlantiriş bermaganini aytyapti.
“Oliygoh hamma aybni talabalarga tönkab qöyyapti. Universitet aytgan gap rost bölgan taqdirda ham talabani mamlakatdan çiqarib yuboriş ularning vakolatiga kirmaydi. Agar talabalar muammo qilgan bölsa, Hançin buni immigratsiya taşkilotiga xabar qilişi va bu iş bilan ular şuğullanişi kerak”, – deydi Janubiy Koreyadagi talabalar va advokat örtasidagi tarjimon Abdul Latif.
Holat Koreyaning bir neça OAVda ham şov-şuv böldi. Koreyalik bir guruh talabalar oliygoh binosi yonida namoyişga çiqib, özbek talabalarga nisbatan qilingan adolatsizlik uçun Hanşin universitetini qoralayapti.
Hanşin universiteti talabasi telefonida “Şarmanda” degan yozuvni körsatib turibdi. Foto: Shin So-young / The Hankyoreh
Hozirda mahalliy politsiya universitetga nisbatan suriştiruv boşlangan. Inson huquqlarini himoya qiliş taşkilotlaridan biri ham holatni örganmoqda.
Tarjimon Abdul Latifning bergan ma’lumotiga köra, oliygoh mas’ullariga nisbatan noqonuniy hibsga oliş, tahdid qiliş va odam öğirlaş ayblovlari qöyilişi mumkin.
“Agar imkon bölsa, hujjatlarni sohtalaştiriş, firibgarlik, davlat nomidan iş yuritiş kabi ayblovlarni ham qöşiş niyatimiz bor”, – dedi tarjimon.
